Waarom kom ik niet in actie? Over initiërend vermogen en in beweging komen
Waarom kom ik niet in actie? Het is een vraag die zelden licht wordt gesteld, omdat er meestal al een hele geschiedenis aan voorafgaat van nadenken, proberen, opnieuw beginnen en toch weer vastlopen, waardoor je ergens diep vanbinnen wel voelt dat het niet alleen gaat over gedrag, maar over iets wat zich telkens opnieuw herhaalt.
Ik zit regelmatig tegenover mensen die precies kunnen uitleggen wat er speelt, die scherp kunnen analyseren waar het misgaat en die vaak zelfs al meerdere stappen hebben gezet om het anders te doen, en toch zie ik dat ze blijven hangen op dat ene punt waar het werkelijk spannend wordt: het moment waarop ze zouden moeten beginnen.
Dan hoor ik zinnen als: “Ik weet het eigenlijk allemaal wel, maar ik doe het niet,” of: “Ik ben er al zo lang mee bezig, maar ik kom niet verder,” en soms ook: “Ik heb genoeg te doen, maar het komt er gewoon niet uit.”
Als je dit herkent, dan is het belangrijk dat je begrijpt dat dit niet gaat over een gebrek aan inzet en ook niet over een tekort aan kennis of inzicht, maar over iets wat dieper ligt en minder zichtbaar is, namelijk jouw initiërend vermogen.
Waarom doe je van alles behalve beginnen?
Wat het verwarrend maakt, is dat mensen vaak het gevoel hebben dat ze niets doen, terwijl ze in werkelijkheid juist heel veel doen, alleen niet datgene wat er werkelijk toe doet, waardoor er een soort schijnbeweging ontstaat van activiteit zonder vooruitgang. Ik zie mensen die plannen maken, systemen bedenken, lijstjes uitwerken, tools inrichten en zich verdiepen in methodes, terwijl ze tegelijkertijd het daadwerkelijke begin blijven vermijden, omdat dat het punt is waar het concreet wordt en waar het niet meer alleen in gedachten blijft bestaan.
Bij Susan werd dat heel zichtbaar toen zij zei: “Ik heb genoeg te doen, maar ik doe het niet,” en daarmee eigenlijk aangaf dat het probleem niet zit in het ontbreken van werk of ideeën, maar in het moment waarop ze zou moeten starten.
Waarom ligt het niet aan jouw initiatief als kwaliteit?
Misschien herken je jezelf in het idee van initiatief nemen als kwaliteit, omdat je op andere vlakken in je leven prima in staat bent om dingen op te pakken, verantwoordelijkheid te nemen en in actie te komen. Maar wat hier speelt, gaat daar niet over, want ik zie juist mensen die in hun werk of in andere situaties heel goed initiatief kunnen tonen en die toch vastlopen als het gaat over hun eigen ontwikkeling of hun eigen keuzes.
Het verschil zit in waar de beweging vandaan komt. Initiatief als kwaliteit is zichtbaar gedrag, terwijl initiërend vermogen gaat over het innerlijke proces waarin jij besluit om te beginnen, juist op het moment dat er geen druk van buitenaf is en dat het volledig bij jou ligt.
Is dit uitstelgedrag of zit er iets anders onder?
Het is logisch dat je dit snel onder de noemer uitstelgedrag schaart, en daar zit zeker een overlap. Maar wat ik in de praktijk zie, is dat uitstelgedrag vaak slechts de buitenkant is van iets wat daaronder ligt, namelijk het moment waarop iemand niet tot initiëren komt, terwijl alles er eigenlijk al is om te beginnen. Dat zie je bijvoorbeeld bij Jurgen, die precies wist hoe hij zijn werk moest structureren, die de modellen kende en de systemen had ingericht en die toch zei dat hij er niet toe kwam om het daadwerkelijk te doen, omdat het in zijn hoofd al rond was voordat hij begonnen was.
Hij verwoordde het zelf heel treffend: als hij het in gedachten had uitgedacht, voelde het alsof het al klaar was, terwijl er in werkelijkheid nog niets gebeurd was.
Waarom blijf je hangen op het moment van beginnen?
Als je dieper kijkt, zie je dat er niet één oorzaak is, maar dat er meerdere lagen tegelijk spelen die elkaar versterken en ervoor zorgen dat je blijft hangen op het punt waar beweging zou moeten ontstaan.
Vervang je doen door denken?
Een van de meest voorkomende patronen die ik zie, is dat denken een vervanging wordt voor doen, waardoor je het gevoel hebt dat je bezig bent terwijl je in feite het begin uitstelt.
Je analyseert, overweegt, onderzoekt en probeert het geheel te overzien en daarmee creëer je een vorm van controle die prettig voelt, maar die je tegelijkertijd weghoudt van het moment waarop je daadwerkelijk iets in gang zet.
Bij Jurgen zag ik dat heel duidelijk, omdat hij voortdurend bezig was met systemen, plannen en structuren, terwijl het daadwerkelijke doen uitbleef en dat maakte het extra frustrerend omdat hij wel wist hoe het moest.
Wacht je op druk van buitenaf?
Wat ik ook vaak zie, is dat mensen prima in beweging komen zodra er druk van buitenaf ontstaat, bijvoorbeeld in de vorm van een deadline, een opdrachtgever of een duidelijke consequentie, terwijl diezelfde beweging uitblijft zodra die externe druk er niet is.
Dat maakt meteen duidelijk waar het wringt, want initiërend vermogen betekent juist dat je in staat bent om in beweging te komen zonder dat iemand je duwt of dat er een directe noodzaak is.
Bescherm je jezelf tegen wat er kan gebeuren?
Een andere laag die vaak meespeelt, is dat niet beginnen ook iets oplevert, omdat het je beschermt tegen situaties die je liever vermijdt, zoals falen, kritiek of het gevoel dat het niet goed genoeg is. Wat ik hier ook heel vaak onder zie liggen, is perfectionisme. Niet in de zin dat iemand alles perfect aflevert, maar juist in de vorm waarin iemand liever niet begint dan dat hij iets half doet.
Ik hoor dan zinnen als: als het niet goed genoeg is, dan wacht ik liever nog even. Of: dit kan beter, dus ik begin nog niet. En daarmee schuift het begin steeds verder naar voren. Bij Jurgen zag ik dat ook terug. Hij gaf zelf aan dat wanneer iets voor zijn gevoel nog niet goed genoeg is, hij de neiging heeft om het te laten liggen, omdat half werk voor hem geen optie is.
Dat klinkt als een hoge standaard. Maar in de praktijk zorgt het ervoor dat er niets gebeurt. Want als de lat te hoog ligt om te beginnen, wordt niet beginnen de veilige keuze. Zolang je niet begint, blijft alles nog open en hoef je jezelf niet te confronteren met het resultaat.
Maak je het groter dan het is?
Tot slot zie ik vaak dat mensen vooraf het geheel zo groot maken, dat het onmogelijk voelt om te beginnen, omdat ze niet denken in een eerste stap, maar in het totale eindresultaat.
Daardoor wordt beginnen iets zwaars, terwijl het in werkelijkheid vaak gaat om een kleine, concrete eerste handeling.
Wat is initiërend vermogen precies?
Initiërend vermogen gaat over jouw vermogen om vanuit jezelf in beweging te komen, zonder dat er eerst iets van buitenaf nodig is om je in gang te zetten en dat vraagt dat je verantwoordelijkheid neemt voor dat eerste moment van actie.
Dat betekent dat je niet wacht tot het perfect is, niet tot je er helemaal klaar voor bent en ook niet tot je het volledig begrijpt, maar dat je bereid bent om te beginnen terwijl het nog onduidelijk is en terwijl je nog niet zeker weet hoe het gaat verlopen.
Hoe kom je weer in actie?
Wat ik vaak tegen mensen zeg, is dat de omslag niet zit in beter begrijpen, maar in beginnen, hoe klein ook, omdat juist in dat beginnen de beweging ontstaat die je nodig hebt om verder te komen.
Dat vraagt dat je stopt met wachten op het juiste moment en dat je accepteert dat het ongemakkelijk mag zijn, omdat dat precies het punt is waarop je uit je oude patroon stapt.
Het betekent ook dat je jezelf serieus neemt in wat je wilt en dat je niet langer blijft hangen in voorbereiding, maar dat je de stap zet naar uitvoering.
Waarom willen, kunnen en zijn bepalen of je in actie komt
Wat ik in de praktijk vaak zie, is dat mensen denken dat het probleem zit in discipline of motivatie, terwijl het in werkelijkheid veel vaker te maken heeft met de verhouding tussen willen, kunnen en zijn. Je kunt namelijk iets heel goed kunnen en er zelfs ervaring in hebben opgebouwd, zonder dat je het echt wilt of dat het je van binnenuit iets brengt.
Of je wilt iets heel graag en voel je ergens een verlangen, maar merk je tegelijk dat het niet past bij wie je bent of bij hoe jij in elkaar zit. En precies in dat spanningsveld ontstaat stilstand, omdat je wel beweegt in je hoofd, maar niet daadwerkelijk in actie komt. Ik merk dat veel mensen vooral gestuurd zijn op kunnen, omdat daar in opleiding en werk de nadruk op ligt, terwijl willen en zijn vaak minder aandacht krijgen en daardoor naar de achtergrond verdwijnen. Daardoor ontstaat er een vorm van beweging die niet gedragen wordt van binnenuit, en dat voel je meteen terug in hoe zwaar het wordt om te beginnen.
Want als jouw actie niet verbonden is met wat je echt wilt of met wie je bent, dan voelt elke stap als iets wat je moet forceren, in plaats van iets wat als vanzelf op gang komt. Dat kost energie, en niet een beetje ook, want je duwt jezelf vooruit terwijl er van binnen geen echte beweging is. En alles wat energie kost zonder dat het gevoed wordt van binnenuit, houd je op de langere termijn niet vol, hoe goed je plannen of intenties ook zijn.
In mijn werk zie ik dat beweging pas echt ontstaat wanneer deze drie op elkaar aansluiten en elkaar versterken, waardoor er richting en draagkracht tegelijk ontstaat. Wanneer je iets doet wat je kunt, wat je daadwerkelijk wilt en wat past bij wie je bent, merk je dat je jezelf niet meer hoeft te overtuigen of te pushen. Dan ontstaat er een vorm van vanzelfsprekendheid in je handelen, waardoor beginnen minder zwaar wordt en eerder iets natuurlijks krijgt.
En dat is precies waar initiërend vermogen over gaat: niet jezelf in actie duwen, maar in beweging komen omdat het klopt. Wat ik vaak zie, is dat mensen blijven zoeken naar de juiste methode, de beste planning of het meest efficiënte systeem, terwijl het probleem daar niet zit. Het zit in het moment waarop je, ondanks twijfel en ongemak, besluit om te beginnen. Dat betekent dat je iets anders te doen hebt dan nog meer begrijpen.
Je hebt te oefenen met beginnen. Niet groot, niet perfect, maar concreet en herhaalbaar. Wat daarbij helpt, is dat je jezelf niet langer laat leiden door hoe het zou moeten voelen, maar dat je leert handelen terwijl het nog schuurt. Want het idee dat je eerst zekerheid of motivatie nodig hebt, houdt je juist vast in stilstand. Ik zeg het vaak zo: duidelijkheid ontstaat niet voordat je begint, maar doordat je begint. En dat vraagt iets van je.
Het vraagt dat je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen beweging, ook als niemand je eraan herinnert, ook als er geen druk is en ook als het nog niet helemaal klopt.
Tot slot
Als jij jezelf herkent in dit verhaal, dan wil ik je niet nog meer laten nadenken, maar je juist iets eenvoudigs meegeven. Niet: wat moet ik nog begrijpen?
Maar:
Waar blijf ik het begin vermijden? Want precies daar zit jouw beweging. En hoe klein die eerste stap ook is, het moment dat jij besluit om niet langer te wachten, maar te beginnen, verandert er iets fundamenteels. Niet omdat alles ineens duidelijk is. Maar omdat jij in beweging komt.
Wat ga jij vandaag beginnen?
Veelgestelde vragen – FAQ
Hier tref je enkele veelgestelde vragen.
Waarom kom ik niet in actie terwijl ik weet wat ik moet doen?
Omdat weten en doen verschillende processen zijn en het probleem meestal zit in het moment waarop je zou moeten beginnen.
Is dit hetzelfde als uitstelgedrag?
Niet helemaal, omdat uitstelgedrag vaak een gevolg is van een dieper liggend probleem in het initiëren.
Wat is het verschil tussen initiatief en initiërend vermogen?
Initiatief is zichtbaar gedrag, terwijl initiërend vermogen gaat over het innerlijke proces om überhaupt te starten.
Waarom helpt plannen mij niet?
Omdat plannen een vervanging kan worden voor doen, waardoor je bezig lijkt zonder daadwerkelijk te beginnen.
Hoe ontwikkel ik initiërend vermogen?
Wat ik vaak zie, is dat mensen blijven zoeken naar de juiste methode, de beste planning of het meest efficiënte systeem, terwijl het probleem daar niet zit. Door te oefenen met beginnen, ook als het nog niet goed voelt en door verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen beweging.
