home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / collegiaal

Collegiaal en collegialiteit als kernkwaliteit

Collegiaal zijn is een kernkwaliteit die binnen teams en organisaties enorm belangrijk is. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten betekent collegialiteit dat je niet alleen oog hebt voor jouw eigen werk en belangen, maar ook voor jouw collega’s en voor wat je samen te doen hebt. Collegialiteit kan zelfs een kernwaarde zijn binnen een team of organisatie en is voor mij een belangrijke bron van arbeidsvreugde en werkplezier. Je zou kunnen zeggen: collegialiteit is het cement van een team. Zonder dat cement kun je wel naast elkaar werken, maar wordt echt samenwerken een stuk moeilijker.

Collegialiteit als kernkwaliteit of kernwaarde?

Collegialiteit kan zowel een kernkwaliteit als een kernwaarde zijn. Als kernkwaliteit zegt collegialiteit iets over jouw aard en de manier waarop je van nature met collega’s omgaat. Je denkt mee, helpt, deelt kennis en hebt oog voor het gezamenlijke belang. Als kernwaarde zegt collegialiteit iets over wat jij, een team of een organisatie belangrijk vindt in de samenwerking. Dan hoort daar ook concreet gedrag bij. Alleen zeggen dat collegialiteit belangrijk is, is niet voldoende. Je moet het terugzien in de manier waarop mensen elkaar informeren, helpen, aanspreken en succes gunnen.

Collegialiteit is het cement van een team

Voor mij is collegialiteit een soort cement voor teams en samenwerking. Je kunt een team samenstellen met vakbekwame mensen die allemaal uitstekend zijn in hun eigen werk, maar wanneer niemand bereid is om mee te denken, kennis te delen, elkaar te helpen of rekening met elkaar te houden, valt de samenwerking gemakkelijk uiteen in eilandjes. Collegialiteit zorgt voor onderlinge verbinding. Je merkt dat een collega niet alleen denkt: ‘Dit is mijn taak’, maar ook ziet wat het gezamenlijke werk vraagt. Juist daarom vind ik collegialiteit eigenlijk een must voor goede samenwerking. Zonder collegialiteit wordt een groep mensen nog niet automatisch een team.

Vertrouwen is een voorwaarde voor collegialiteit

Voor een sfeer van collegialiteit zijn geborgenheid en vertrouwen nodig binnen teams. Is dat er niet, dan wordt het moeilijk om collegiaal te zijn. Anders gezegd: je moet je enigszins thuis en veilig voelen binnen jouw team. Er moet geen sfeer zijn waarbij op iedere slak zout wordt gelegd. Je moet op een normale manier jouw werk kunnen doen, fouten kunnen maken en zelfs zaken verkeerd kunnen inschatten zonder dat je daarop als persoon wordt afgerekend. Wanneer mensen bang zijn dat iedere fout tegen hen wordt gebruikt, ontstaat eerder zelfbescherming dan collegialiteit.

Collegiaal zijn is meer dan aardig zijn

Collegialiteit wordt soms verward met aardig zijn, maar voor mij gaat het verder. Een goede collega helpt, denkt mee en gunt de ander iets, maar durft ook eerlijk te zijn. Wanneer een collega afspraken niet nakomt of gedrag laat zien dat de samenwerking schaadt, kan het juist collegiaal zijn om dat rechtstreeks te bespreken. Iemand altijd gelijk geven, conflicten vermijden of alles maar accepteren is niet automatisch collegiaal. Goede collegialiteit combineert betrokkenheid met duidelijkheid en gelijkwaardigheid.

Wat is de irritatiezone van een collegiaal mens?

Wanneer collegialiteit sterk bij jou past, kun je je ergeren aan egoïstisch gedrag, mensen die vooral op hun eigen eiland werken of collega’s die voornamelijk voor eigen gewin gaan. Haantjesgedrag kan je irriteren, net als geen oog hebben voor anderen, belangrijke informatie niet delen of collega’s onderuit halen. Ook pesten en iemand publiekelijk afvallen staan haaks op jouw gevoel voor collegialiteit. Juist omdat jij samenwerking als iets gezamenlijks ziet, kan gedrag dat de onderlinge verbinding beschadigt hard bij je binnenkomen.

Wanneer wordt collegialiteit een valkuil?

Collegialiteit heeft ook een valkuil. Wanneer je te collegiaal wordt, kun je professioneel te weinig afstand bewaren tot de ander. Je bent misschien te aardig of te lief en vindt het moeilijk om een collega aan te spreken op gemaakte afspraken. Je kunt te loyaal worden, overbetrokken raken of jezelf verantwoordelijk gaan voelen voor problemen die eigenlijk van een collega zijn. Ook kunnen werkrelaties zo persoonlijk en close worden dat professionele grenzen onduidelijk raken.

Een goede collega helpt zonder alles over te nemen

Een collega bijspringen wanneer dat nodig is, vind ik collegiaal. Maar daar zit wel een grens aan. Wanneer jij steeds werk overneemt, problemen oplost of verantwoordelijkheden opvangt die eigenlijk bij de ander horen, help je misschien meer dan goed is. De ander krijgt dan minder gelegenheid om zelf verantwoordelijkheid te dragen en jij kunt steeds zwaarder belast raken. Collegialiteit betekent daarom dat je beschikbaar bent voor elkaar zonder dat de verantwoordelijkheid voortdurend verschuift. Soms help je door iets over te nemen, maar soms help je juist door mee te denken en de ander vervolgens zelf verder te laten gaan.

Collegialiteit als bron van arbeidsvreugde en werkplezier

Collegialiteit is een bron van arbeidsvreugde en werkplezier. Juist de verbinding en saamhorigheid op de werkvloer kunnen ervoor zorgen dat je met plezier naar jouw werk gaat. Het maakt nogal verschil of je het gevoel hebt dat je alles alleen moet uitzoeken of dat je weet dat collega’s met je meedenken, je iets gunnen en voor je klaarstaan wanneer dat werkelijk nodig is. Natuurlijk bepaalt collegialiteit niet alles, maar de onderlinge verhoudingen hebben veel invloed op de manier waarop mensen hun werk beleven.

Welke ontwikkeldoelen passen bij collegialiteit?

Het leerdoel is niet om minder collegiaal te worden. De ontwikkeling zit in collegiaal blijven zonder jouw professionele grenzen, verantwoordelijkheid of duidelijkheid kwijt te raken. Deze ontwikkeldoelen kunnen daarbij passen:

• Collega’s helpen zonder verantwoordelijkheden structureel van hen over te nemen.
• Een collega rechtstreeks aanspreken wanneer afspraken of gedrag de samenwerking in de weg staan.
• Professionele grenzen bewaken wanneer collegiale relaties erg persoonlijk of intensief worden.

Vragen over collegialiteit

Over collegialiteit kunnen in de praktijk nog andere vragen ontstaan. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Moet je bevriend zijn met collega’s om collegiaal te zijn?

Nee. Collegialiteit vraagt geen vriendschap. Je kunt uitstekend collegiaal samenwerken met iemand met wie je privé weinig gemeen hebt. Respect, gelijkwaardigheid, elkaar informeren, afspraken nakomen en bereid zijn elkaar te helpen zijn veel belangrijker.

Kun je collegiaal zijn en toch nee zeggen?

Ja. Soms is nee zeggen zelfs noodzakelijk om collegiaal te blijven. Wanneer jij steeds alles opvangt, kan er een ongezonde verhouding ontstaan. Je kunt uitleggen waarom iets niet lukt en eventueel meedenken over een andere oplossing zonder automatisch iedere taak over te nemen.

Is een collega aanspreken oncollegiaal?

Nee. Iemand achter zijn rug bekritiseren of publiekelijk afvallen is iets anders dan rechtstreeks een moeilijk onderwerp bespreken. Wanneer je respectvol benoemt wat er speelt en de ander de gelegenheid geeft om daarop te reageren, kan dat juist bijdragen aan een gezonde samenwerking.

Waarom is collegialiteit belangrijker dan alleen vakkennis?

Vakkennis blijft natuurlijk belangrijk, maar in veel organisaties moet werk gezamenlijk tot stand komen. Wanneer mensen hun kennis niet delen, elkaar niet informeren of uitsluitend hun eigen belang volgen, wordt goede samenwerking moeilijk. Daarom kan iemand inhoudelijk uitstekend zijn en toch een team behoorlijk in de weg zitten.

Kun je collegialiteit binnen een team stimuleren?

Ja. Een veilige sfeer, duidelijke afspraken en voorbeeldgedrag helpen daarbij. Mensen moeten ervaren dat samenwerken, kennis delen en elkaar helpen worden gewaardeerd. Tegelijk moet duidelijk blijven dat collegialiteit geen vrijbrief is om verantwoordelijkheden steeds bij een ander neer te leggen.