home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / bescheiden

Bescheidenheid als kernkwaliteit

Bescheidenheid is een kwaliteit. Vroeger zouden ze zeggen: het is een deugd. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat bescheidenheid voor mij over jezelf niet groter voordoen dan je bent, zonder jezelf kleiner te maken dan nodig is. Ben je bescheiden? Dan hoef je niet per se op de voorgrond of in het middelpunt van de belangstelling te staan. Je gaat liever onopgemerkt jouw weg. Opsmuk, arrogantie, dikdoenerij, blabla, blaaskaakerij en hautain gedrag passen niet bij je. Sterker nog: je hebt er een hekel aan.

Waarom wordt bescheidenheid soms negatief gewaardeerd?

Toch heeft bescheidenheid vaak een negatieve waardering bij andere mensen. Iedereen moet zich tegenwoordig profileren en gezien worden. Ook leidinggevenden zien bescheidenheid soms niet als kwaliteit maar als minpunt. Dat vind ik erg jammer en geheel onterecht. Niet iedereen hoeft voortdurend zichtbaar te zijn, zichzelf te verkopen of op de voorgrond te treden om betekenisvol werk te doen.

De kracht van bescheidenheid

De kracht van bescheiden mensen kan bijzonder groot zijn. Vaak hebben ze zelfs meer succes omdat ze een ander niet gauw onderschatten, zichzelf niet overschatten en sterke punten van andere mensen kunnen waarderen en benutten. Ze hoeven bij succes niet zozeer in het middelpunt van de belangstelling te staan, maar gunnen een ander de waardering die hem toekomt. Doordat ze minder afhankelijk zijn van bewondering en waardering van anderen, kunnen ze bovendien gemakkelijker hun eigen weg gaan.

Bescheiden zijn is iets anders dan jezelf klein maken

Gezonde bescheidenheid betekent niet dat je ontkent wat je kunt. Je hoeft jouw kwaliteiten niet weg te poetsen, jouw bijdrage niet kleiner te maken en ook niet te doen alsof je niets bijzonders hebt ingebracht. Bescheidenheid heeft juist iets realistisch: je kent jouw kwaliteiten, maar je hoeft er geen fanfare voor te organiseren. Je kunt weten wat je waard bent zonder jezelf boven anderen te verheffen.

Je hoeft niet op de voorgrond te staan om van waarde te zijn

In de tuin heb je kamperfoelies. Een mooie opvallende plant die je meteen ziet en ruikt. Je hebt ook bodembedekkers. Kleine, minder opvallende planten. Ik leg het weleens zo uit: de kamperfoelie valt op omdat hij er staat. De bodembedekker valt op als je hem weghaalt. Dat is met mensen over het algemeen ook zo. Er zijn mensen die opvallen door hun aanwezigheid. Er zijn ook mensen die opvallen wanneer ze er niet zijn. Opeens missen we ze. Opeens zien we wat ze allemaal voor werk doen. Toch hangt bescheidenheid niet af van de plek die je inneemt. Zelfs de hoogste functionaris kan bescheiden zijn.

Bescheidenheid vraagt om een realistisch zelfbeeld

Een bescheiden mens hoeft zichzelf niet te onderschatten. De gezonde vorm zit juist in een realistische inschatting van jezelf: niet groter maken wat klein is, maar ook niet kleiner maken wat groot is. Je mag jouw kwaliteiten benoemen, jouw bijdrage erkennen en weten waar je goed in bent. Dat is nog geen arrogantie. De balans zit tussen jezelf opblazen en jezelf wegpoetsen.

Wanneer wordt bescheidenheid vals?

Wanneer slaat bescheidenheid door?

Bescheidenheid heeft meer valkuilen dan alleen valse bescheidenheid. De kern is vaak dat je zo weinig ruimte inneemt dat jouw kwaliteiten, wensen, mening of bijdrage onvoldoende zichtbaar worden. De onderstaande valkuilen hebben ieder hun eigen uitwerking.

Doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg

De overtuiging doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg kan waardevol zijn, maar ook belemmeren wanneer je daardoor alles wat bijzonder, ambitieus of zichtbaar is bij voorbaat afremt.

Jezelf wegcijferen

Wanneer je steeds ruimte maakt voor anderen en jouw eigen behoeften, bijdrage of mening naar achteren schuift, kan bescheidenheid omslaan in jezelf voortdurend wegcijferen.

Onzichtbaar worden

Je kunt jezelf zo weinig laten zien dat anderen nauwelijks meer weten wat jij bijdraagt of waar jouw kwaliteiten liggen. Dan kan bescheidenheid leiden tot onzichtbaar worden voor anderen.

Zelfverloochening

Wanneer je niet alleen minder ruimte inneemt, maar ook structureel voorbijgaat aan wie jij bent, wat jij vindt en wat jij nodig hebt, kan dit verder doorschieten naar jezelf verloochenen.

Zelfonderschatting

Bescheidenheid is geen realistisch zelfbeeld meer wanneer je jouw mogelijkheden en kwaliteiten voortdurend te laag inschat. Dan ontstaat structurele zelfonderschatting en doe je jezelf tekort.

Ik ben niet zo’n spreker in de groep

Soms vertel je vooral wie je niet bent: ik ben niet zo’n spreker in de groep. Zo’n uitspraak kan kloppen, maar kan ook een vast verhaal worden waarmee je jezelf bij voorbaat een kleinere plek geeft.

Jezelf profileren zonder grootdoenerij

Een belangrijk leerdoel bij bescheidenheid is jezelf leren profileren. Dat is iets anders dan opgeklopte egotripperij. Profileren betekent dat je laat zien hoe het werkelijk is: wat jij kunt, waar jij voor staat, welke bijdrage je levert en welke kwaliteiten je hebt. Je hoeft jezelf niet groter te maken, maar je hoeft jouw betekenis ook niet te verstoppen.

Welke ontwikkeldoelen passen bij bescheidenheid?

Het leerdoel is niet dat je voortaan overal vooraan moet staan. De ontwikkeling zit erin dat jouw bescheidenheid niet ten koste gaat van een realistisch beeld van jezelf en van de ruimte die jij mag innemen. Deze ontwikkeldoelen kunnen daarbij passen:

• Jouw kwaliteiten en bijdrage benoemen zonder ze groter of kleiner te maken dan ze zijn.
• Ruimte innemen wanneer jouw mening, ervaring of deskundigheid ertoe doet.
• Waardering leren ontvangen zonder jouw eigen prestatie onmiddellijk weg te relativeren.

Waar kun je je aan ergeren als je bescheiden bent?

De irritatiezone van een bescheiden mens ligt vaak bij grootdoenerij, dikdoenerij, protserigheid, een hoog blabla-gehalte, veel geschreeuw en weinig wol, arrogantie, zelfingenomenheid en mensen die zichzelf boven anderen verheffen. Wanneer jij weinig behoefte hebt om jezelf groter te maken dan je bent, kan overdreven zelfprofilering behoorlijk op jouw zenuwen werken.

Bescheiden leiders

Leidinggevenden of leiders die bescheiden van aard zijn, kunnen hoge prestaties leveren doordat zij verbinding zoeken met hun teamleden, teamprestaties gezamenlijk delen en vieren en het wij-gevoel bevorderen. Ze kunnen medewerkers op waarde schatten en durven te erkennen dat collega’s in sommige opzichten hun meerdere zijn qua expertise, vakkennis of vaardigheden. Juist daardoor kunnen ze een hoge gunfactor creëren zonder zichzelf voortdurend centraal te stellen.

Vragen over bescheidenheid

Over bescheidenheid kunnen in de praktijk nog andere vragen ontstaan. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is bescheidenheid hetzelfde als onzekerheid?

Nee. Een bescheiden mens kan juist heel zeker zijn van zichzelf. Je hoeft alleen niet voortdurend te laten zien wat je kunt of waard bent. Bij onzekerheid twijfel je eerder aan jouw eigen mogelijkheden of waarde, terwijl gezonde bescheidenheid prima samen kan gaan met zelfvertrouwen.

Kun je ambitieus en toch bescheiden zijn?

Ja. Ambitie zegt iets over wat je wilt bereiken en bescheidenheid over de manier waarop je jezelf daarbij positioneert. Je kunt hoge doelen hebben, hard werken en succesvol zijn zonder voortdurend erkenning op te eisen of jezelf boven anderen te plaatsen.

Waarom worden bescheiden mensen soms onderschat?

Omdat hun kwaliteiten niet altijd vanzelf zichtbaar worden. Wie weinig over zichzelf vertelt, successen gemakkelijk relativeert en anderen graag ruimte geeft, kan minder opvallen dan iemand die zijn bijdrage duidelijk presenteert. Daardoor kan de omgeving een onvolledig beeld krijgen.

Mag je trots zijn op jezelf als je bescheiden bent?

Zeker. Trots zijn op iets wat je hebt gedaan of bereikt is niet hetzelfde als jezelf boven een ander verheffen. Je kunt jouw prestatie erkennen en er tevreden over zijn zonder er een wedstrijd van te maken.

Hoe ontvang je een compliment zonder valse bescheidenheid?

Door het compliment gewoon te ontvangen. Je hoeft jouw prestatie niet onmiddellijk kleiner te maken of uit te leggen waarom het eigenlijk niets voorstelt. Een eenvoudig ‘dank je wel’ kan al voldoende zijn.