home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / kind hoogbegaafd / hoogbegaafd kind weerwoord

Mijn hoogbegaafde kind heeft altijd een weerwoord

Dit artikel hoort bij de serie: Is je kind hoogbegaafd? In die serie kijk ik stap voor stap naar signalen, vragen en misverstanden rond hoogbegaafdheid bij kinderen. Een kind dat vaak een weerwoord heeft, kan daarin iets laten zien van zijn taalvaardigheid, denkkracht en behoefte om gehoord te worden.

Heeft jouw kind meestal een weerwoord? Merk je dat jouw kind verbaal bijzonder sterk is? Kan jouw kind goed argumenteren? Weet je soms niet zo goed hoe je ermee moet omgaan? Wellicht kan ik je een paar handvatten bieden. Ik schrijf dit artikel voor ouders van hoogbegaafde kinderen.

Wat is er aan de hand?

Je merkt dat jouw kind verbaal goed onderlegd is. Hij/zij kan goed redeneren, ziet snel verbanden en kan snel schakelen. In discussies komt dat steeds weer terug. Soms lijkt er wel een woordenstrijd te ontstaan tussen jou en jouw kind of tussen de kinderen onderling. Hoe dat kan?

Jouw kind is taalvaardig en heeft voor zijn/haar leeftijd al een bijzondere woordenschat opgebouwd. Bovendien laat jouw kind zich niet zomaar wat aanpraten. Als iets niet klopt of onlogisch lijkt, dan neemt jouw kind daar zomaar geen genoegen mee.

Uit de praktijk

Ik neem je even mee naar de praktijk van alledag. Ilse is 13 jaar en al jong werd vastgesteld dat ze hoogbegaafd is. Nu ze op het VWO zit, ontwikkelt ze zich nog sneller en stelt ze zich kritisch op. Haar woordenschat en taalvaardigheid groeien zienderogen. Ze heeft een duidelijke ontwikkelingsvoorsprong. Er kan niet een onderwerp worden besproken of Ilse heeft er wel een mening over. Haar moeder vertelt: ‘Soms loopt het gewoon uit de hand. Ik heb het gevoel dat ik soms met de mond vol tanden sta, terwijl mijn man er heel geïrriteerd op kan reageren en gewoon aangeeft dat ze maar een keer moet stoppen om de wijsneus uit te hangen.’ Ik vroeg de moeder wat zij denkt dat er aan de hand is. Moeder vertelt: ‘Ilse moet altijd het laatste woord hebben, ze kan oneindig discussiëren en debatteren en ze kent geen grenzen daarin.’

Tot die ene avond. Weer was er discussie. Vader greep in en werd boos. ‘Nu moet het maar eens afgelopen zijn.’ Er werden nare woorden gebruikt als wijsneus, het altijd beter menen te weten, eigenwijs en eigengereid. Ilse werd naar boven gestuurd. Ze huilde. Toen hoorden we het verhaal van Ilse. ‘Pappa zei iets wat zo onlogisch was en wat zo niet waar was en ik probeerde te vertellen hoe ik het zag. Maar zoals het zo vaak gebeurt bij ons thuis, werd dat vrij snel afgekapt. Niemand had belangstelling voor wat ik zei. Ja, het klopt dat ik dan gewoon doorga.’ Toen ik vroeg waarom ze dan doorging, kwam het hoge woord er eindelijk uit. ‘Zij vinden al dat het veel te lang en te breed is, maar waar ik zo verdrietig en boos van word, is dat ik nog maar de helft heb verteld over hoe ik er tegenaan kijk.’

Zie je wat er gebeurt?

Een onderwerp wat voor Ilse nog lang niet af is, zij vertelt nog maar de helft van wat ze denkt, is voor anderen al lang afgerond. Waar pappa en mamma denken: stop nou maar eens, daar heeft Ilse het gevoel dat ze amper gehoord en gezien wordt. En hoe meer ze dat gevoel krijgt, hoe rebelser ze wordt en hoe meer ze de woordenstrijd aanbindt met de rest van de familieleden.

Wie zit er fout?

Weet je wie de fout maakt? Wat denk je? Zitten pappa en mamma fout? Zit Ilse fout in dit voorbeeld? Het antwoord is niet moeilijk. Wat mij betreft zit niemand fout als zodanig, maar het kan wel fout gaan. Ilse doet gewoon wat haar natuur haar ingeeft. Niet meer en niet minder. Maar dat doen pappa en mamma ook. Waar gaat het fout? Zodra het veroordelend wordt in de trant van ‘wijsneus, betweter, eigenwijs, altijd het laatste woord willen hebben’, komt de afwijzing in het spel. Andersom ook natuurlijk: ‘Ik mag ook nooit wat zeggen, niemand luistert naar mij.’

Waarom heeft mijn hoogbegaafde kind zoveel weerwoord?

Een hoogbegaafd kind gebruikt vaak veel woorden. Niet altijd omdat het brutaal wil zijn, maar omdat het vanbinnen nog niet klaar is met denken. Het hoort iets, vergelijkt dat met wat het al weet, voelt waar iets wringt en probeert vervolgens taal te geven aan wat er niet klopt. Dat kan voor jou als ouder vermoeiend zijn. Zeker wanneer jij iets praktisch bedoelt, terwijl jouw kind er een principiële discussie van maakt. Jij zegt bijvoorbeeld: ruim je tas even op. Jouw kind begint over de vraag waarom dat nu moet, waarom een ander het niet hoeft, waarom gisteren iets anders gold en waarom de afspraak niet logisch is.

Dan kun je denken: daar gaan we weer. Maar voor jouw kind voelt het soms anders. Het probeert grip te krijgen op de redenering. Het wil begrijpen waarom iets zo is. En wanneer het antwoord niet klopt, te kort door de bocht is of niet eerlijk voelt, dan blijft jouw kind doorgaan. Bij hoogbegaafde kinderen speelt vaak mee dat ze snel verbanden leggen en gevoelig zijn voor inconsequenties. Ze horen het wanneer twee regels elkaar tegenspreken. Ze voelen het wanneer een uitleg niet helemaal eerlijk is. Ze merken het wanneer een volwassene iets zegt om er snel vanaf te zijn.

Dat maakt het weerwoord niet altijd handig. En het maakt het ook niet automatisch gepast. Maar het helpt wel om te begrijpen waar het vandaan kan komen. Soms is het geen opstand tegen jou, maar een poging om de wereld kloppend te krijgen.

Wat gebeurt er als je jouw kind steeds afkapt?

Wanneer een kind veel woorden heeft, is het verleidelijk om snel te zeggen: nu is het klaar. En soms moet dat ook. Een gesprek kan niet eindeloos doorgaan. Jij mag als ouder grenzen stellen, ook aan discussie en debat. Maar er is een verschil tussen begrenzen en afkappen. Begrenzen betekent dat je de ruimte afbakent. Afkappen betekent dat je de verbinding verbreekt. En juist daar kan het misgaan.

Wanneer een hoogbegaafd kind vaak hoort dat het een wijsneus is, altijd het laatste woord wil hebben of gewoon moet ophouden, kan het zich afgewezen voelen. Niet alleen het gedrag wordt dan begrensd, maar het kind ervaart soms dat zijn manier van denken niet welkom is. Bij Ilse zag je dat duidelijk. Haar ouders dachten dat het gesprek allang klaar was. Ilse had juist het gevoel dat ze nog maar de helft had verteld. Dat verschil in beleving is groot. Voor de ouders was het te veel. Voor Ilse was het te weinig.

Dan kan een woordenstrijd ontstaan. Niet omdat het kind per se wil winnen, maar omdat het zich niet gehoord voelt. Hoe minder ruimte het ervaart, hoe harder het gaat praten. Hoe sneller het wordt afgekapt, hoe sterker de neiging wordt om alsnog af te maken wat er vanbinnen nog niet klaar is. Dat vraagt veel van ouders. Want natuurlijk hoef je niet elk gesprek tot op de bodem uit te discussiëren. Maar het helpt wanneer jouw kind merkt: mijn vader of moeder wil mij begrijpen, ook wanneer het gesprek nu stopt.

Hoe begrens je een verbaal sterk kind zonder het af te wijzen?

Een verbaal sterk kind heeft begrenzing nodig. Niet alles hoeft besproken te worden. Niet iedere afspraak hoeft ter plekke opnieuw onderhandeld te worden. En niet elk gezinsmoment is geschikt voor een uitgebreid debat. Toch maakt de manier waarop je begrenst veel verschil. Je kunt een gesprek stoppen zonder het kind kleiner te maken. Je kunt zeggen dat het nu genoeg is, zonder woorden te gebruiken als wijsneus, betweter of eigenwijs.

Wat meestal helpt, is eerst erkennen en daarna begrenzen. Bijvoorbeeld: ik hoor dat jij hier nog veel over wilt zeggen. Ik wil je begrijpen, maar nu is dit niet het moment. We komen er straks op terug. Of: ik merk dat jij vindt dat mijn uitleg niet klopt. Dat mag je zeggen. Maar de afspraak blijft nu wel staan. Daarmee geef je twee boodschappen tegelijk.

• De eerste is: ik hoor jou.
• De tweede is: ik blijf ouder en ik stel de grens.

Dat is belangrijk. Want wanneer je alleen luistert zonder grens, kan het gesprek eindeloos worden. Maar wanneer je alleen begrenst zonder luisteren, kan jouw kind zich afgewezen voelen. Juist de combinatie is helpend: erkenning en duidelijkheid. Je kunt ook een vaste afspraak maken. Bijvoorbeeld dat jouw kind een keer mag uitleggen waarom iets volgens hem of haar niet klopt. Daarna vat jij samen wat je gehoord hebt. Vervolgens neem jij als ouder het besluit. Zo krijgt jouw kind ruimte voor zijn redenering, maar leert het ook dat een gesprek afgerond kan worden.

Een zin die vaak helpt is: ik wil jouw gedachtegang horen, maar ik ga niet eindeloos met je in discussie. Daarmee maak je onderscheid tussen denken en strijd. Het denken mag er zijn. De strijd hoeft niet door te gaan.

Luisteren is meer dan je kind laten uitpraten

Wanneer jouw kind veel woorden gebruikt, kun je als ouder denken: ik heb nu toch lang genoeg geluisterd? Maar luisteren is meer dan aanhoren. Luisteren gaat ook over verstaan. Begrijp je wat jouw kind bedoelt? Hoor je alleen de woorden, of hoor je ook wat daaronder zit? Bij een hoogbegaafd kind kan er achter het weerwoord veel meer zitten dan discussie. Soms zit er frustratie onder, omdat het kind iets onlogisch vindt. Soms zit er verdriet onder, omdat het zich niet serieus genomen voelt. Soms zit er behoefte aan erkenning onder: hoor mij nu eens, ik ben nog niet klaar met vertellen wat ik bedoel.

Dat betekent niet dat je eindeloos moet luisteren. Maar het betekent wel dat je soms kunt vertragen. Vraag eens: wat wil je dat ik echt begrijp? Of: welk punt vind jij nu het belangrijkst? Daarmee help je jouw kind om te ordenen en geef je tegelijk de boodschap: ik probeer jou te verstaan. Juist dat kan de woordenstrijd verzachten. Een kind dat zich verstaan voelt, hoeft vaak minder hard te vechten om gehoord te worden.

Veelgestelde vragen – FAQ

Hieronder beantwoord ik enkele veelgestelde vragen over hoogbegaafde kinderen die vaak een weerwoord hebben.

Is weerwoord bij een hoogbegaafd kind hetzelfde als brutaal gedrag?

Niet altijd. Soms is een kind brutaal, en dan mag je dat gewoon begrenzen. Maar bij een hoogbegaafd kind kan weerwoord ook voortkomen uit taalvaardigheid, snel denken, rechtvaardigheidsgevoel en de behoefte aan logica. Daarom is het belangrijk om eerst te kijken wat er onder het gedrag zit.

Moet ik mijn kind altijd laten uitpraten?

Nee, dat hoeft niet altijd. Een gesprek mag begrensd worden. Wel helpt het om duidelijk te maken dat je jouw kind niet afwijst. Je kunt zeggen: ik hoor dat je nog meer wilt zeggen, maar nu stoppen we. Daarmee erken je het kind zonder het gesprek eindeloos te maken.

Waarom blijft mijn kind doorgaan in een discussie?

Omdat het onderwerp voor jouw kind vaak nog niet af is. Waar jij denkt dat alles gezegd is, kan jouw kind nog allerlei verbanden, tegenargumenten of onlogische punten zien. Doorgaan kan dan een manier zijn om alsnog gehoord te worden.

Hoe voorkom ik dat elk gesprek een discussie wordt?

Maak onderscheid tussen uitleggen en onderhandelen. Je kunt je kind ruimte geven om iets toe te lichten, maar daarna duidelijk maken dat jij als ouder het besluit neemt. Dat geeft zowel erkenning als begrenzing.

Wat moet ik vermijden bij een kind met veel weerwoord?

Vermijd woorden als wijsneus, betweter of altijd het laatste woord willen hebben. Zulke woorden raken snel aan afwijzing. Benoem liever het gedrag concreet: je blijft nu doorgaan terwijl ik het gesprek afrond. Dat is duidelijker en minder kwetsend.