home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / autodidact

Ben je als hoogbegaafde autodidact?

Ben jij autodidact? Dan leer je veel op eigen kracht, zonder dat je daarvoor altijd een opleiding, cursus of docent nodig hebt. Je onderzoekt, probeert uit, leest, schrijft of oefent totdat je begrijpt hoe iets werkt. Dat kan gaan om praktische vaardigheden, maar ook om theoretische kennis.

Bij hoogbegaafdheid komt autodidactisch leren regelmatig voor. Je hebt vaak een sterk zelflerend vermogen, volgt graag jouw eigen leerroute en haakt sneller af wanneer een schoolsysteem te weinig ruimte biedt voor nieuwsgierigheid, verdieping of zelfstandigheid. Juist daarom hoort dit artikel bij de serie over hoogbegaafdheid en autonomie. Hier lees je hoe je herkent dat je autodidact bent, welke kwaliteiten daarbij horen en waarom zelfstandig leren voor jou zo belangrijk kan zijn.

Is iedere hoogbegaafde persoon autodidact?

Nee, niet iedere hoogbegaafde persoon is autodidact. Er zijn hoogbegaafde mensen die veel kennis en vaardigheden zelfstandig verwerven, maar er zijn ook hoogbegaafde mensen die juist goed leren binnen een opleiding, cursus of andere begeleide leervorm. Andersom kun je ook autodidact zijn zonder dat je hoogbegaafd bent.

Toch heb ik dit artikel geplaatst binnen het thema hoogbegaafdheid en autonomie. Autodidactisch leren kan jouw autonomie namelijk versterken. Wanneer jij jezelf kennis en vaardigheden eigen kunt maken, ben je minder afhankelijk van vaste leermethoden, opleidingen of andere mensen. Dat geeft je meer ruimte om jouw eigen leerroute te volgen en jouw eigen weg te gaan.

Welke voorbeelden laten zien dat iemand autodidact is?

Ik sprak deze week met Klaas. Hij is 48 jaar en vertelde dat hij vroeger een hekel aan school had. Maar Klaas is bijzonder bekwaam op het financiële vlak. Hij heeft zich dit min of meer eigen gemaakt door ervaring, door te doen en ook door zich te verdiepen in allerlei onderwerpen. Natuurlijk heeft hij niet de titel van accountant, maar qua kennis kan hij met de meeste accountants goed meekomen.

Ik denk aan Herma. Ze heeft inmiddels een studio als fotograaf. En eigenlijk heeft ze zich dit vak compleet eigen gemaakt door te doen. Herma leert door ‘te proberen’: kijken wat het effect is wanneer je bepaalde lenzen gebruikt en onderzoeken wat je met licht kunt doen.

Wat zijn de voordelen van autodidactisch leren?

Een belangrijk voordeel van autodidactisch leren is dat je zelf bepaalt wat je leert, wanneer je leert en hoe diep je op een onderwerp ingaat. Je hoeft niet te wachten totdat een lesprogramma, docent of opleiding bij jouw vragen aansluit. Zodra jouw interesse is gewekt, kun je beginnen. Daardoor kun je jouw eigen tempo volgen. Je hoeft niet langer stil te staan bij onderwerpen die je al begrijpt en je kunt juist meer tijd besteden aan onderdelen die jouw nieuwsgierigheid prikkelen. Voor veel autodidacten werkt dat motiverend, omdat leren niet wordt gestuurd door een vast programma, maar door een persoonlijke behoefte om iets te begrijpen of te kunnen.

Autodidactisch leren kan ook jouw zelfstandigheid vergroten. Je ontdekt dat je niet voor iedere vraag afhankelijk bent van een ander. Je kunt zelf informatie zoeken, verschillende mogelijkheden onderzoeken, oefenen en beoordelen wat voor jou werkt. Dat vertrouwen helpt je om vaker jouw eigen keuzes te maken. Misschien herken je daarin ook dat je hoogbegaafd en eigenzinnig bent. Je volgt niet automatisch de gebruikelijke leerroute, maar onderzoekt liever zelf welke aanpak bij jou past.

Wat zijn de valkuilen van autodidactisch leren?

Zelfstandig leren heeft voordelen, maar er zijn ook valkuilen. Je kunt bijvoorbeeld zo enthousiast raken over een onderwerp dat je steeds verder zoekt, zonder duidelijk te bepalen wat je precies wilt bereiken. Daardoor verzamel je veel kennis, terwijl je moeite hebt om het leerproces af te ronden.

Ook kun je onderdelen overslaan die minder interessant lijken, maar wel noodzakelijk zijn. Wanneer je volledig jouw eigen route bepaalt, weet je niet altijd welke basiskennis ontbreekt. Dat merk je soms pas wanneer je jouw kennis wilt toepassen of aan een ander wilt uitleggen. Een andere valkuil is dat je te lang alleen blijft zoeken. Zelfstandig leren betekent niet dat je alles alleen moet kunnen. Feedback, uitleg of een kritische vraag van iemand anders kan je helpen om blinde vlekken te ontdekken. Wanneer je hulp ziet als afhankelijkheid, kun je het jezelf onnodig moeilijk maken. Het kan bovendien lastig zijn wanneer jouw kennis niet wordt erkend, omdat je geen diploma of officieel certificaat hebt. Je weet misschien veel en bent vakbekwaam, maar moet dat soms extra uitleggen of bewijzen.

Hoe kun je jezelf iets aanleren?

Jezelf iets aanleren begint meestal met een concrete vraag of een onderwerp waarover je meer wilt weten. Hoe duidelijker jouw doel is, hoe gemakkelijker je kunt bepalen welke informatie, oefening of ervaring je nodig hebt. Vervolgens zoek je bronnen die passen bij de manier waarop jij leert. Misschien begrijp je iets het beste door te lezen, te kijken, te luisteren, te schrijven of direct te oefenen. Vaak is een combinatie het meest effectief. Je doet kennis op en probeert die daarna meteen toe te passen.

Fouten maken hoort bij dit proces. Een fout laat zien wat je nog niet begrijpt of beheerst. Wanneer je onderzoekt waarom iets niet werkt, ontstaat vaak juist het inzicht dat je nodig hebt om verder te komen. Ook feedback kan waardevol zijn. Je behoudt jouw eigen leerroute, maar laat iemand meekijken wanneer je vastloopt of wilt controleren of jouw conclusie klopt. Autonomie betekent niet dat je iedere vorm van hulp moet afwijzen. Het betekent dat je bewust kiest welke ondersteuning je gebruikt.

Soms past jouw eigen route niet binnen bestaande regels of gebruikelijke manieren van leren. Mogelijk herken je dan dat je je de wet niet zomaar laat voorschrijven. Je wilt begrijpen waarom een bepaalde aanpak nodig is voordat je die overneemt.

Wanneer past een opleiding of begeleiding beter bij je?

Autodidactisch leren is niet in iedere situatie de beste of enige manier. Soms heb je een diploma, bevoegdheid of certificaat nodig om een beroep te mogen uitoefenen. Dan kun je veel zelfstandig leren, maar blijft een officiële opleiding noodzakelijk. Een opleiding kan ook helpen wanneer een onderwerp zo omvangrijk is dat je moeilijk kunt overzien wat je moet leren. Een duidelijke opbouw voorkomt dan dat je belangrijke onderdelen mist. Begeleiding kan bovendien waardevol zijn wanneer je vastloopt, onvoldoende feedback krijgt of moeite hebt om structuur aan te brengen.

De vraag is daarom niet of zelfstandig leren beter is dan een opleiding. De vraag is welke leervorm past bij jouw doel. Soms kies je volledig jouw eigen route en soms combineer je zelfstudie met lessen, begeleiding of samenwerking. Wanneer je bewust afwijkt van de gebruikelijke route, kan dat samenhangen met non-conformisme bij hoogbegaafdheid. Je kiest dan niet automatisch voor de standaardaanpak, maar onderzoekt eerst of die werkelijk bij jou en jouw leerdoel past.

Welke leerstijl past bij jou als autodidact?

Wanneer je herkent dat jij autodidactisch bent, is het goed om jouw leerstijl te kennen.

• Ben je een activist en leer je door te doen? Ben je dol op nieuwe ervaringen en ga je die met gemak aan?
• Ben je een observeerder en mag je graag ontrafelen, puzzelen en dilemma’s overdenken?
• Ben je een theoreticus en mag je graag modellen zien en leer je door kennis te nemen van onderzoeken en onderzoeksresultaten?
• Ben je een pragmaticus en hou je van doelstellingen, presentaties met grafieken, conclusies, samenvattingen en direct toepasbare modellen?

Waarom is dat belangrijk? Je kunt het dan actief toepassen.

Hoe herken ik autodidactisch leren bij mezelf?

Persoonlijk herken ik veel als autodidact. Schoolsystemen mijd ik graag en ik heb diverse diploma’s gehaald zonder ook maar één les te volgen. Mensen vragen soms: ‘Jij leest zeker heel veel?’ Het gekke is: ‘Ik schrijf heel veel.’ En eigenlijk leer ik meer door te schrijven dan door te lezen.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over autodidactisch leren.

Wat is het verschil tussen autodidactisch leren en zelfstudie?

Bij zelfstudie volg je vaak zelfstandig bestaand lesmateriaal of een vastgesteld programma. Als autodidact bepaal je meestal ook zelf wat je leert, welke bronnen je gebruikt en in welke volgorde je dat doet. Zelfstudie kan dus onderdeel zijn van autodidactisch leren, maar de begrippen betekenen niet precies hetzelfde.

Kun je autodidact zijn zonder diploma?

Ja, een autodidact kan veel kennis en vaardigheden ontwikkelen zonder daarvoor een diploma te behalen. Of je een diploma nodig hebt, hangt af van wat je met die kennis wilt doen. Voor sommige beroepen is een officiële kwalificatie verplicht, terwijl jouw aantoonbare ervaring en vakbekwaamheid in andere situaties voldoende kunnen zijn.

Hoe weet je of zelfstandig leren bij je past?

Zelfstandig leren past mogelijk bij je wanneer je uit jezelf op onderzoek uitgaat, graag experimenteert en gemotiveerd blijft zonder dat iemand jou voortdurend aanstuurt. Ook helpt het wanneer je zelf structuur kunt aanbrengen en kunt beoordelen wanneer je aanvullende uitleg of feedback nodig hebt.

Kun je alles autodidactisch leren?

Je kunt jezelf veel kennis en vaardigheden aanleren, maar niet alles kan veilig of volledig zonder begeleiding. Bij complexe, risicovolle of wettelijk gereguleerde onderwerpen kan deskundige begeleiding of een officiële opleiding noodzakelijk zijn.

Wanneer heb je als autodidact toch begeleiding nodig?

Begeleiding kan helpen wanneer je vastloopt, geen overzicht meer hebt, twijfelt aan jouw niveau of feedback nodig hebt. Hulp vragen maakt je niet minder zelfstandig. Je kiest dan bewust welke kennis of ondersteuning je nodig hebt om verder te kunnen.