Wisselende bedrijfsresultaten: oorzaken en grip krijgen
Zijn jouw bedrijfsresultaten het ene jaar uitstekend en vallen ze het volgende jaar weer tegen? Of blijft de ontwikkeling achter bij wat je op basis van omzet, klanten en markt eigenlijk zou verwachten? Dan is het verstandig om niet alleen naar het eindcijfer te kijken, maar te onderzoeken waardoor die schommelingen ontstaan. Bij het thema knelpunten in organisaties zijn wisselende bedrijfsresultaten interessant omdat het financiële resultaat vaak het zichtbare gevolg is van iets wat elders in de onderneming gebeurt. De oorzaak kan buiten jouw bedrijf liggen, maar ook in strategie, sturing, organisatie, management of jouw eigen manier van ondernemen.
Wisselende resultaten hebben niet altijd dezelfde oorzaak
Een slecht jaar hoeft niet onmiddellijk te betekenen dat jouw onderneming verkeerd wordt geleid. Er kunnen omstandigheden zijn die moeilijk voorspelbaar of tijdelijk zijn. Tegelijkertijd moet je oppassen dat je tegenvallende resultaten niet te gemakkelijk blijft verklaren vanuit pech en omstandigheden.
De belangrijkste vraag is daarom: zie ik een incident of zie ik een patroon? Een eenmalige tegenvaller vraagt iets anders dan een onderneming die al jaren afwisselend goede en slechte resultaten laat zien zonder dat duidelijk is waarom.
Situationele of persoonlijke oorzaken
Het leven van de ondernemer kan invloed hebben op het bedrijf. Denk aan ziekte, verlies van een dierbare, relatieproblemen of andere ingrijpende privéomstandigheden. Zeker in een onderneming die sterk afhankelijk is van de eigenaar kan zo'n periode onmiddellijk merkbaar worden in omzet, besluitvorming en aandacht voor de organisatie.
Dat zegt ook iets over de kwetsbaarheid van het bedrijf. Wanneer vrijwel alles stilvalt zodra de ondernemer tijdelijk minder beschikbaar is, kan er meer aan de hand zijn dan alleen een persoonlijk incident. Dan raakt het ook aan de afhankelijkheid van de organisatie van een paar sleutelpersonen, waarbij de ondernemer vaak de belangrijkste sleutelpersoon is.
Externe oorzaken
Ook ontwikkelingen buiten jouw onderneming kunnen de resultaten beïnvloeden. Grondstofprijzen kunnen veranderen, een belangrijke afzetmarkt kan terugvallen, wetgeving kan gevolgen hebben voor een sector of economische omstandigheden kunnen ervoor zorgen dat klanten investeringen uitstellen.
Daar heb je als ondernemer niet altijd invloed op. Je hebt wel invloed op de manier waarop je dergelijke ontwikkelingen volgt en hoe snel je erop reageert. Een externe oorzaak mag dus een verklaring zijn, maar hoeft niet automatisch een excuus te worden om zelf niets te veranderen.
Een tegenvallend resultaat is een uitkomst, geen diagnose
Dat vind ik een belangrijk onderscheid. Een resultaat vertelt je wat er financieel is gebeurd, maar nog niet waarom. Een lagere winst kan ontstaan door teruglopende omzet, stijgende kosten, slechte marges, verkeerde investeringen of een organisatie die niet efficiënt genoeg functioneert.
Kijk daarom achter het cijfer. Pas wanneer je begrijpt waar de afwijking vandaan komt, kun je bepalen welke actie werkelijk nodig is.
Onvoldoende grip op de cijfers
Een ondernemer hoeft geen accountant te zijn. Maar je moet wel voldoende begrijpen van jouw eigen cijfers om te weten hoe jouw bedrijf ervoor staat. Hoe ontwikkelen omzet en marge zich? Welke kosten lopen op? Welke activiteiten verdienen geld en welke niet? Welke afwijkingen zie je ten opzichte van begroting of verwachting?
Wanneer je pas maanden na afloop hoort dat een bepaald onderdeel veel minder heeft opgeleverd dan gedacht, kun je niet meer sturen. Dan kijk je vooral achteruit. Daarom hoort goede managementinformatie waarmee je als ondernemer tijdig kunt bijsturen bij een bedrijf dat voorspelbaarder wil worden.
Resultaten kennen zonder ze te begrijpen
Ook dat zie ik. De ondernemer kent omzet en winst, maar weet onvoldoende wat eronder zit. Welke klantgroepen zijn rendabel? Welke projecten lopen structureel uit? Waar wijken uren of materialen af van de voorcalculatie? Welke afdeling levert het verwachte resultaat en waar ontstaat verlies?
Een totaalresultaat kan veel verbergen. Een goed onderdeel kan bijvoorbeeld lange tijd een zwakker onderdeel compenseren. Pas wanneer het sterke onderdeel iets terugvalt, lijkt het alsof de hele onderneming ineens een probleem heeft.
Liquiditeit en resultaat zijn niet hetzelfde
Wisselende resultaten kunnen bovendien samengaan met wisselende liquiditeit, maar dat zijn verschillende vraagstukken. Een onderneming kan winst maken en toch tijdelijk onvoldoende geld beschikbaar hebben. Andersom kan een goed banksaldo een ondernemer het gevoel geven dat alles prima gaat terwijl de onderliggende resultaten verslechteren.
Daarom moet je naast het resultaat ook de liquiditeitsontwikkeling van jouw onderneming volgen. Zeker bij groei kunnen omzet, winst en beschikbare kasruimte behoorlijk uit elkaar lopen.
Te veel op de korte termijn gericht
Een belangrijke organisatorische oorzaak kan liggen in de manier waarop de onderneming wordt bestuurd. Wanneer directie en ondernemer vooral bezig zijn met vandaag, ontstaat gemakkelijk een patroon van reageren. Een goede maand geeft vertrouwen, een slechte maand veroorzaakt onmiddellijk paniek en vervolgens wordt de koers weer aangepast.
Dat sluit aan bij korte termijnbeleid en ad-hocbeleid binnen organisaties. Wie voortdurend reageert op de laatste uitslag heeft weinig ruimte om structureel te werken aan richting, markt, mensen en organisatie.
Gebrek aan focus en keuzes
Sommige bedrijven doen ontzettend veel. Nieuwe diensten, nieuwe markten, extra producten, samenwerkingen en tussendoor nog een paar ideeën van de ondernemer. Er gebeurt veel, maar de vraag is of al die activiteiten bijdragen aan hetzelfde doel.
Focus betekent dat je keuzes maakt. Waar willen we goed in zijn? Welke klanten passen bij ons? Welke activiteiten voegen werkelijk waarde toe? En vooral: wat doen we bewust niet? Een organisatie die voortdurend alle kansen probeert te benutten kan haar aandacht zo sterk verdelen dat de resultaten uiteindelijk minder voorspelbaar worden.
Geen duidelijke doelen betekent weinig mogelijkheid om bij te sturen
Wanneer je aan het begin van het jaar alleen zegt dat je wilt groeien, kun je moeilijk bepalen of je onderweg goed bezig bent. Groei waarvan? Omzet, resultaat, marge, klanten, medewerkers? En hoeveel dan?
Concrete doelen maken verschillen zichtbaar. Niet om medewerkers iedere week met cijfers om de oren te slaan, maar omdat je eerder kunt zien waar werkelijkheid en verwachting uit elkaar beginnen te lopen. Vervolgens kun je onderzoeken waarom en gericht bijsturen.
Snelle groei kan de resultaten juist onrustiger maken
Groei wordt vaak automatisch als positief gezien. Toch kan een bedrijf zo snel groeien dat de kosten voor de baten uitgaan. Er worden mensen aangenomen, machines gekocht of nieuwe locaties geopend terwijl de opbrengsten pas later volgen.
Dat hoeft niet verkeerd te zijn zolang het bewust gebeurt en de onderneming voldoende ruimte heeft. Op de pagina over een bedrijf dat heel hard groeit gaan we verder in op de risico's die ontstaan wanneer commerciële groei sneller gaat dan de organisatie kan dragen.
De organisatie kan de groei niet bijhouden
Hier wordt het interessant vanuit organisatieontwikkeling. Stel dat de omzet sterk groeit, maar verantwoordelijkheden, management en sturing blijven vrijwel hetzelfde. Dan kan de ondernemer steeds meer zaken zelf moeten oplossen terwijl de onderneming juist groter wordt.
Op dat moment kan het bedrijf groter worden dan de ondernemer met zijn bestaande manier van aansturen kan overzien. De financiële cijfers laten dan misschien als eerste zien dat er iets schuurt, terwijl het onderliggende vraagstuk organisatorisch is.
Management groeit niet altijd mee
Een groter bedrijf vraagt meestal een andere manier van leidinggeven en besturen. De ondernemer kan niet meer iedere medewerker rechtstreeks aansturen en ieder probleem persoonlijk oplossen. Er ontstaan leidinggevende rollen en managementverantwoordelijkheden.
Wanneer het management niet voldoende meegroeit met het bedrijf, kan dat ook zichtbaar worden in resultaten. Verantwoordelijkheden zijn onduidelijk, afwijkingen worden laat gezien en besluiten blijven te lang bij de ondernemer liggen.
De ondernemer als oorzaak van wisselende resultaten
Dat is misschien niet altijd de prettigste vraag, maar wel een belangrijke. Welke invloed heb jij zelf op de grilligheid van de onderneming? Verander je vaak van richting? Vind je het moeilijk om prioriteiten vast te houden? Ben je sterk in kansen zien maar minder sterk in opvolging en voortgangsbewaking?
Ondernemerskwaliteiten hebben altijd een keerzijde. Snelheid kan impulsiviteit worden, creativiteit kan leiden tot steeds nieuwe ideeën en optimisme kan ervoor zorgen dat problemen te lang worden onderschat. Daarom is het zinvol om ook jouw eigen kwaliteiten en valkuilen als ondernemer mee te nemen in de analyse.
De cijfers kunnen een spiegel zijn voor jouw manier van ondernemen
Niet ieder tegenvallend resultaat ligt aan jou als ondernemer. Maar wanneer dezelfde patronen jarenlang terugkomen, is het verstandig om ook naar jouw eigen gedrag te kijken. Waar geef je aandacht aan? Welke besluiten stel je uit? Waar stuur je wel scherp op en waar juist nauwelijks?
Bedrijfsresultaten zijn financieel, maar de oorzaken ervan zijn lang niet altijd uitsluitend financieel.
Een te intern gerichte organisatie kan markt verliezen
Resultaten kunnen ook teruglopen terwijl de organisatie intern het gevoel heeft dat zij uitstekend functioneert. Processen worden gevolgd, medewerkers werken hard en iedereen kent zijn eigen taak. Maar ondertussen verandert de klant of de markt.
Dat is het risico van een organisatie die te veel naar binnen gericht raakt. Je kunt intern alles keurig georganiseerd hebben en toch minder relevant worden voor de buitenwereld.
Werkdruk kan ook bedrijfsresultaten raken
Wanneer een organisatie voortdurend onder druk staat, ontstaan vaak meer fouten, herstelwerk en vertraging. Mensen zijn vooral bezig met wat direct moet gebeuren en komen nauwelijks toe aan verbeteren. Dat kan uiteindelijk zichtbaar worden in kwaliteit, klanttevredenheid en resultaat.
Dan is het verstandig om niet alleen naar individuele belastbaarheid te kijken. Soms is structurele werkdruk vooral een organisatieprobleem doordat prioriteiten, verantwoordelijkheden of de inrichting van het werk onvoldoende duidelijk zijn.
Geen constante groei is niet automatisch een probleem
Ik wil ook oppassen met het idee dat resultaten ieder jaar per se hoger moeten zijn. Niet ieder bedrijf hoeft voortdurend te groeien. Sommige markten zijn seizoensgevoelig, investeringen kunnen tijdelijk op het resultaat drukken en een ondernemer kan bewust kiezen voor stabiliteit in plaats van maximale omvang.
De vraag is dus niet alleen of je ieder jaar meer verdient. Belangrijker is of je begrijpt waarom resultaten veranderen en of die ontwikkeling past bij de keuzes die je bewust hebt gemaakt. Dat sluit ook aan op de vraag naar jouw groeiambitie als ondernemer: hoe groot wil je eigenlijk worden en waarom?
Organische groei geeft vaak meer houvast
Groei die alleen wordt gestuurd door omzet kan de organisatie uit balans brengen. Medewerkers, management en interne organisatie moeten de ontwikkeling ook kunnen volgen. Daarom vind ik het interessant om niet alleen te vragen hoeveel je wilt groeien, maar ook hoe.
Bij organisch groeien met jouw bedrijf ligt de nadruk juist op de ontwikkeling van mensen, leiderschap en organisatie die nodig is om verdere groei te kunnen dragen.
Een praktijkvoorbeeld van consequent sturen
Ik sprak eens een ondernemer die mij vertelde hoe hij zijn bedrijf bestuurde. Aan het begin van het jaar stelde hij concrete doelen op voor onder andere omzet, kosten en resultaat. Vervolgens vertaalde hij die doelen naar maanden en weken, zodat hij niet hoefde te wachten tot het jaar voorbij was om te ontdekken hoe het ging.
Iedere vrijdagmiddag om vier uur vergeleek hij zijn prognose met de werkelijke resultaten. Niet om meteen bij iedere afwijking in paniek te raken, maar om te begrijpen wat er gebeurde. Wanneer er actie nodig was, formuleerde hij die. Op maandag besprak hij de belangrijkste actiepunten met zijn managementteam.
Wat mij daarin aanspreekt is niet het exacte tijdstip van vrijdagmiddag vier uur. Het gaat om de discipline. Hij had een ritme waarin doelen, informatie en actie met elkaar verbonden waren. Daardoor werd sturen onderdeel van het werk in plaats van iets wat pas gebeurde wanneer het resultaat tegenviel.
Van jaarcijfers naar regelmatig sturen
Wanneer je alleen naar de jaarrekening kijkt, kijk je voornamelijk terug. Voor verantwoording is dat nuttig, maar voor dagelijks ondernemerschap heb je actuelere informatie nodig. Welke informatie precies nodig is verschilt per bedrijf.
Voor een projectorganisatie kunnen voortgang, uren en projectmarge belangrijk zijn. Voor een handelsbedrijf kunnen voorraad, marge en debiteuren meer zeggen. De kunst is niet zo veel mogelijk cijfers verzamelen, maar een beperkt aantal gegevens volgen waarmee je tijdig kunt zien of de onderneming nog volgens verwachting presteert.
Wat doe je wanneer de resultaten tegenvallen?
Begin niet onmiddellijk met een willekeurige maatregel. Meer verkopen, kosten schrappen of mensen harder laten werken kan allemaal logisch klinken, maar alleen wanneer je weet waardoor het resultaat tegenvalt.
Stel eerst vast waar de afwijking zit. Is de omzet lager, is de marge afgenomen of zijn kosten hoger? Welke activiteiten of onderdelen verklaren dat verschil? Is het een incident of zie je dezelfde ontwikkeling al langer? Pas daarna bepaal je welke actie past.
Maak onderscheid tussen feiten en verklaringen
Dat voorkomt een hoop verwarring. Het feit kan zijn dat de marge drie maanden achter elkaar lager ligt dan begroot. De verklaring kan volgens verkoop zijn dat klanten prijsgevoeliger zijn geworden, terwijl productie denkt dat er te veel herstelwerk is. Dat zijn nog hypotheses.
Door feiten en verklaringen uit elkaar te houden voorkom je dat de eerste overtuigende mening automatisch de oplossing bepaalt. Eerst begrijpen, daarna handelen.
Focus op een paar belangrijke afwijkingen
Ondernemers kunnen ook verdrinken in cijfers. Iedere afwijking krijgt aandacht en ieder percentage wordt besproken. Daarmee ontstaat veel financiële informatie, maar nog niet automatisch betere sturing.
Vraag welke afwijkingen werkelijk belangrijk zijn voor het resultaat en de toekomst van de onderneming. Soms zijn drie onderwerpen veel relevanter dan een dashboard met vijftig kengetallen. Goede sturing vraagt niet alleen informatie, maar ook het vermogen om prioriteiten te stellen.
Grip betekent niet dat resultaten nooit meer tegenvallen
Ook een goed geleide onderneming krijgt tegenvallers. Markten veranderen, klanten vertrekken en plannen komen niet altijd uit. Grip betekent dus niet dat je alles kunt voorspellen.
Grip betekent dat je afwijkingen tijdig ziet, begrijpt wat er gebeurt en bewust kunt beslissen of en hoe je moet bijsturen. Dat is iets anders dan pas achteraf verbaasd zijn over het resultaat.
Van wisselende resultaten naar een voorspelbaarder bedrijf
Een onderneming volledig voorspelbaar maken kan niet. Maar je kunt wel zorgen dat resultaat minder afhankelijk wordt van toeval, incidenten en de dagelijkse stemming van de ondernemer. Dat vraagt duidelijke keuzes, goede informatie, een managementritme en voldoende aandacht voor de langere termijn.
Daarbij hoort ook dat je jouw organisatie blijft ontwikkelen. Soms zit de oplossing niet in een betere begroting, maar in verantwoordelijkheden, management, focus of de rol van de ondernemer zelf. Juist daarom zijn wisselende bedrijfsresultaten voor mij niet alleen een financieel onderwerp.
Doe de leiderschapstest
Wil je meer inzicht in jouw natuurlijke manier van leidinggeven, jouw leiderschapskwaliteiten en de punten waarop je jezelf verder kunt ontwikkelen? De leiderschapstest helpt je om jouw sterke kanten en aandachtspunten beter te herkennen.
Lees het boek over leiderschap
Wil je je verder verdiepen in leidinggeven? In het e-book Leiderschapsontwikkeling lees je over onder andere delegeren, motiveren, visie, communicatie, teamontwikkeling en jouw ontwikkeling als leidinggevende.
Veelgestelde vragen over wisselende bedrijfsresultaten
Een wisselend resultaat zegt op zichzelf nog niet waardoor het verschil ontstaat. Deze vijf vragen helpen om verder te kijken dan alleen de winst of het verlies onderaan de streep.
Waarom wisselen bedrijfsresultaten soms zo sterk?
Dat kan komen door externe omstandigheden, persoonlijke gebeurtenissen, veranderende marges, kosten, groei of de manier waarop de onderneming wordt bestuurd. Kijk vooral of sprake is van een eenmalige gebeurtenis of van een patroon dat zich vaker herhaalt.
Zijn wisselende bedrijfsresultaten altijd een probleem?
Nee. Sommige bedrijven hebben van nature seizoensinvloeden of maken bewust investeringen die tijdelijk op het resultaat drukken. Het wordt vooral een knelpunt wanneer resultaten regelmatig sterk afwijken en je onvoldoende begrijpt waarom.
Hoe krijg je meer grip op bedrijfsresultaten?
Door concrete doelen te stellen, regelmatig actuele informatie te vergelijken met jouw verwachtingen en afwijkingen tijdig te onderzoeken. Kijk daarbij niet alleen naar omzet, maar ook naar marge, kosten en de onderdelen van jouw bedrijf die het resultaat bepalen.
Kan snelle groei zorgen voor tegenvallende resultaten?
Ja. Groei vraagt vaak investeringen in personeel, capaciteit en organisatie voordat alle opbrengsten volledig worden gerealiseerd. Wanneer je dat niet vooraf inzichtelijk maakt, kan een succesvol groeiend bedrijf financieel toch tijdelijk tegenvallen.
Welke rol speelt de ondernemer zelf bij wisselende resultaten?
Een grote rol, maar niet altijd als enige oorzaak. De manier waarop je prioriteiten stelt, informatie gebruikt, keuzes vasthoudt en reageert op tegenvallers beïnvloedt de onderneming. Daarom kan het zinvol zijn om naast de cijfers ook naar jouw eigen ondernemersgedrag en de inrichting van de organisatie te kijken.
Blijven jouw bedrijfsresultaten te veel schommelen?
Misschien heb je goede jaren en tegenvallende jaren, maar ontbreekt een helder beeld van wat het verschil veroorzaakt. Of je hebt voldoende cijfers, maar merkt dat je vooral achteraf verklaart wat er gebeurd is en onvoldoende vooruit kunt sturen. Dan kan het helpen om de financiële uitkomst te verbinden met de manier waarop jouw onderneming wordt geleid en georganiseerd.
We kunnen samen kijken naar focus, managementinformatie, prioriteiten, organisatie en jouw eigen rol als ondernemer. Voor specialistische accountancy, fiscale of financieringsvraagstukken werk je uiteraard met de daarvoor passende deskundigen. Onze invalshoek is hoe jij vanuit ondernemerschap en organisatie meer grip krijgt op de factoren die jouw resultaten beïnvloeden.
Auteur en publicatiegegevens
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 13-10-2016
Update: 1 september 2026.
