home / leiderschapsontwikkeling / directie ondernemers / organisatiegroei

Organisatiegroei: hoe groeit jouw bedrijf gezond mee?

Bij groei van een bedrijf denken we al snel aan meer omzet, meer medewerkers, een groter pand of een tweede vestiging. Ondernemers formuleren groeidoelstellingen in percentages en willen volgend jaar bijvoorbeeld tien of twintig procent groter zijn. Maar dat is voor mij niet de kern van organisatiegroei. Meer omzet en meer medewerkers kunnen gevolgen van groei zijn. De werkelijke groei zit in de ontwikkeling van de organisatie die dat allemaal moet kunnen dragen.

Binnen leiderschap voor directie en ondernemers is organisatiegroei daarom vooral een ontwikkelvraagstuk. De ondernemer verandert, medewerkers ontwikkelen zich, functies krijgen een andere inhoud, management wordt belangrijker en informele afspraken moeten soms plaatsmaken voor duidelijkere verantwoordelijkheden. Groei gaat dus niet alleen over groter worden. Het gaat over de vraag of jouw bedrijf als organisatie mee kan groeien.

De ondernemer groeit mee of wordt de grens

In de eerste jaren kan de schilder bijna alles zelf overzien. Hij kent iedere klant, weet welke klus waar loopt en spreekt alle medewerkers dagelijks. Dat past goed bij de pioniersfase van een bedrijf. Veel gebeurt informeel en de ondernemer is het middelpunt van vrijwel alle informatie en besluiten.

Wanneer het bedrijf verder groeit, verandert die situatie. De ondernemer kan niet onbeperkt alles zelf blijven organiseren. Op een gegeven moment moet niet alleen het aantal medewerkers groeien, maar ook het organiserend vermogen van het bedrijf. Anders wordt de ondernemer zelf steeds meer de plaats waar alles samenkomt en uiteindelijk ook de grens van verdere groei.

Wat groeit er dan precies?

Een organisatie kan zich op verschillende fronten ontwikkelen. Vakmanschap wordt sterker, mensen krijgen andere verantwoordelijkheden, informatie wordt beter georganiseerd en leidinggevenden leren op een andere manier sturen. Die ontwikkelingen hangen met elkaar samen. Je kunt bijvoorbeeld uitstekend personeel hebben, maar alsnog vastlopen wanneer verantwoordelijkheden onduidelijk zijn of managementinformatie ontbreekt.

Daarom kijk ik liever naar de samenhang dan naar één groeicijfer. Een onderneming kan commercieel sterk groeien terwijl de interne organisatie achterblijft. Andersom kan een organisatie een periode nauwelijks groter worden in omzet terwijl er intern juist veel ontwikkeling plaatsvindt die een volgende groeistap mogelijk maakt.

Groei in vakmanschap

Alles wat jouw bedrijf aan klanten levert staat uiteindelijk of mede bij vakmanschap. Kennis en vaardigheden moeten daarom blijven ontwikkelen. Een diploma dat iemand jaren geleden heeft gehaald is geen garantie dat de kennis voor altijd actueel blijft. Markten, technieken, klantvragen en werkwijzen veranderen.

Groei in vakmanschap betekent dat medewerkers ervaring opdoen, nieuwe kennis leren toepassen en steeds zelfstandiger goede resultaten kunnen leveren. Daar moet je als organisatie tijd en ruimte voor maken. Wie alle beschikbare tijd alleen vult met productie, houdt weinig over om beter te worden.

Groei in functies en verantwoordelijkheden

Naarmate een bedrijf groeit, veranderen functies. De medewerker die vroeger van alles een beetje deed kan zich ontwikkelen tot specialist. Een ervaren vakman krijgt misschien een coördinerende rol en werkzaamheden die eerst bij de ondernemer lagen worden elders in de organisatie ondergebracht.

Daarom hoort functieontwikkeling binnen een groeiend bedrijf bij organisatiegroei. Niet iedere functie hoeft steeds groter te worden, maar de verdeling van werkzaamheden en verantwoordelijkheden moet blijven aansluiten bij wat de organisatie werkelijk nodig heeft.

Groei in processen en afstemming

Met drie mensen kun je veel mondeling regelen. Iemand loopt even naar een collega toe en de planning is aangepast. Met dertig medewerkers wordt dezelfde werkwijze al snel kwetsbaar. Er zijn meer overdrachtsmomenten, werkzaamheden zijn afhankelijker van elkaar en fouten hebben sneller gevolgen op meerdere plaatsen.

Groei betekent dan dat je de samenwerking slimmer organiseert. Hoe komt een opdracht binnen? Wie maakt de offerte? Wanneer wordt materiaal besteld? Wie bewaakt planning en voortgang? Hoe wordt informatie overgedragen? Structuur is daarbij geen doel op zichzelf. Zij moet ervoor zorgen dat mensen hun werk juist gemakkelijker en zelfstandiger kunnen uitvoeren.

Groei in de administratieve organisatie

Ook informatie moet meegroeien. Een ondernemer kan in een klein bedrijf veel in zijn hoofd hebben. Hij weet welke klant nog moet betalen, welke offerte openstaat en welke medewerker volgende week beschikbaar is. Dat werkt zolang de hoeveelheid informatie overzichtelijk blijft.

Bij verdere groei wordt goede managementinformatie noodzakelijker. Niet omdat je als ondernemer voortdurend naar dashboards moet kijken, maar omdat je op afstand moet kunnen zien waar resultaten afwijken en waar jouw aandacht nodig is.

Groei in leiderschap

Voor mij kun je de ontwikkeling van de ondernemer samenvatten in drie woorden: vastpakken, doorgeven en loslaten. In het begin pakt de ondernemer zelf vrijwel alles op. Wanneer medewerkers komen, geeft hij werkzaamheden door. Vervolgens moet hij leren dat anderen die werkzaamheden ook werkelijk zelfstandig mogen uitvoeren.

Dat laatste is vaak het lastigste. Taken doorgeven terwijl je iedere beslissing blijft controleren is nog geen loslaten. Naarmate de organisatie groeit moet de ondernemer steeds meer organiseren dat anderen verantwoordelijkheid kunnen dragen. Daarom raakt organisatiegroei rechtstreeks aan het leren loslaten van jouw bedrijf.

Groei van management

Op enig moment kan de ondernemer niet meer iedereen rechtstreeks aansturen. Er komen teamleiders of managers. Maar ook daar moet ontwikkeling plaatsvinden. Een goede vakman is niet automatisch een goede manager en een functietitel maakt iemand nog niet verantwoordelijk.

Wanneer de organisatie groeit en het management in dezelfde vorm blijft functioneren, kan een nieuw knelpunt ontstaan. Verantwoordelijkheden blijven te veel bovenin hangen, managers hebben onvoldoende ruimte of de ondernemer blijft hen passeren. Dan zie je wat er gebeurt wanneer het management niet voldoende met het bedrijf meegroeit.

Groei in interne communicatie

Ook communicatie moet mee veranderen. In een klein bedrijf hoort iedereen automatisch veel. Je zit bij elkaar, loopt dezelfde werkplaats binnen en veel informatie wordt informeel gedeeld. Bij groei ontstaan afdelingen, locaties en managementlagen. Dan komt informatie minder vanzelf op de juiste plek terecht.

Groei in communicatie betekent niet dat er steeds meer vergaderingen moeten komen. Het betekent dat mensen weten wat ze moeten weten, afspraken duidelijk zijn en medewerkers ruimte hebben om vragen, knelpunten en verbeteringen bespreekbaar te maken. De communicatievorm moet passen bij de grootte en complexiteit van de organisatie.

Groei in zelfstandigheid van medewerkers

Een grotere organisatie kan niet functioneren wanneer iedere medewerker voor ieder probleem naar de ondernemer loopt. Mensen moeten binnen hun verantwoordelijkheid keuzes kunnen maken en problemen oplossen. Daarvoor zijn vakmanschap, duidelijkheid en vertrouwen nodig.

De ondernemer moet dus niet alleen werk uit handen geven. De organisatie moet leren zelfstandig te functioneren. Dat maakt verdere groei minder afhankelijk van de vraag hoeveel uren de ondernemer persoonlijk beschikbaar heeft.

Afhankelijkheid van enkele mensen wordt bij groei riskanter

In een klein bedrijf kan het praktisch lijken dat één medewerker alles weet over een bepaalde klant of dat alleen de ondernemer de belangrijke prijsafspraken kent. Bij groei wordt die afhankelijkheid steeds kwetsbaarder. De hoeveelheid werk en informatie neemt toe terwijl dezelfde personen het knooppunt blijven.

Dan kan afhankelijkheid van sleutelpersonen verdere ontwikkeling belemmeren. Groei vraagt daarom ook om kennisdeling, vervanging en verantwoordelijkheden die niet onnodig bij één persoon geconcentreerd blijven.

Groei van naamsbekendheid en reputatie

Een bedrijf dat jarenlang goed werk levert kan steeds bekender worden. Klanten bevelen je aan en er komt gemakkelijker nieuw werk binnen. Dat is een mooie vorm van groei, maar zij begint voor mij intern. Vakmanschap, betrouwbaarheid en kwaliteit bepalen uiteindelijk wat klanten over jouw bedrijf vertellen.

Marketing kan helpen om zichtbaar te worden, maar marketing kan een organisatie die structureel niet levert niet redden. Sterke naamsbekendheid wordt duurzaam wanneer de buitenkant klopt met wat klanten daadwerkelijk ervaren.

Wat als jouw bedrijf te hard groeit?

Een onderneming kan zoveel opdrachten krijgen dat de organisatie nauwelijks tijd heeft om zich aan te passen. Er worden snel medewerkers aangenomen, de ondernemer rent van probleem naar probleem en processen die bij een kleiner bedrijf goed werkten beginnen te haperen.

Op de pagina over een bedrijf dat te hard groeit gaat het om precies die situatie. Het commerciële succes is er, maar mensen, structuur en leiderschap moeten de snelheid wel kunnen volgen.

Te snelle groei kan een bedrijf juist verzwakken

Meer omzet betekent namelijk ook meer werk. Misschien moeten nieuwe mensen worden ingewerkt, moet er worden geïnvesteerd en worden processen zwaarder belast. Wanneer de organisatie onvoldoende voorbereid is, ontstaan fouten, vertragingen en extra herstelwerk.

De paradox is dan dat een succesvolle verkoopperiode intern problemen veroorzaakt. Niet doordat groei verkeerd is, maar doordat de organisatie de groei nog niet voldoende kan dragen.

Werkdruk kan een signaal van verkeerde groei zijn

Wanneer iedereen structureel achter de feiten aanloopt, kun je natuurlijk meer mensen aannemen. Maar kijk eerst waardoor de druk ontstaat. Misschien zijn verantwoordelijkheden onduidelijk, wordt veel werk dubbel gedaan of worden prioriteiten voortdurend gewijzigd.

In zo'n situatie kan werkdruk vooral een organisatieprobleem zijn. Groei moet niet betekenen dat iedereen simpelweg steeds harder gaat werken. De inrichting van het werk moet zelf slimmer en volwassener worden.

Wat als de groei stagneert?

Ook het tegenovergestelde komt voor. Het bedrijf heeft jarenlang ontwikkeld en ineens lijkt de rek eruit. De omzet blijft gelijk, medewerkers blijven in dezelfde functies zitten of de ondernemer krijgt het gevoel dat hij tegen een plafond aanloopt.

Dan is het verstandig om niet automatisch alleen meer verkoop te organiseren. Op de pagina over stagnerende organisatiegroei kijken we naar de vraag waar verdere ontwikkeling vastloopt en wat dat van ondernemer en organisatie vraagt.

De grens kan ook bij de ondernemer liggen

Soms wordt verdere groei geremd doordat vrijwel alle verantwoordelijkheid bij de ondernemer blijft. Het bedrijf kan dan groter willen worden, maar iedere beslissing, klantvraag en personeelskwestie komt uiteindelijk bij dezelfde persoon terecht.

Dan kan sprake zijn van het knelpunt waarbij het bedrijf te groot wordt voor de bestaande manier waarop de ondernemer het aanstuurt. De oplossing hoeft niet automatisch kleiner worden te zijn. De rol van de ondernemer en de inrichting van de organisatie kunnen ook verder ontwikkelen.

Waarom wil je eigenlijk groeien?

Die vraag vind ik minstens zo belangrijk als de vraag hoe je kunt groeien. Is groei nodig om voldoende schaal te bereiken? Zie je kansen in de markt? Wil je een onderneming bouwen die minder van jou afhankelijk is? Of is groter worden langzaam een doel op zichzelf geworden?

Op de pagina over groeiambitie als ondernemer staan we bewust stil bij die vraag. Niet iedere onderneming hoeft ieder jaar groter te worden. De omvang moet ook passen bij de ondernemer, de organisatie en het bedrijf dat je uiteindelijk wilt hebben.

Organisch groeien: van binnen naar buiten

Ik kies bij voorkeur voor groei die van binnen naar buiten ontstaat. Daarmee bedoel ik dat vakmanschap, medewerkers, leiderschap en organisatie zich ontwikkelen en dat daaruit ruimte voor verdere commerciële groei ontstaat. Je bouwt eerst voldoende draagkracht en benut vervolgens de mogelijkheden die daardoor ontstaan.

Daarover gaat de verdieping over organisch groeien met jouw bedrijf. Organische groei betekent niet langzaam groeien of kansen laten liggen. Het betekent dat de ontwikkeling van de binnenkant voldoende aansluit bij wat je aan de buitenkant wilt bereiken.

Groei van mensen

Een organisatie groeit uiteindelijk via mensen. Medewerkers leren, nemen meer verantwoordelijkheid en ontwikkelen andere kwaliteiten. Wie vandaag een uitvoerende functie heeft kan morgen specialist, coördinator of leidinggevende worden. Dat gebeurt echter niet vanzelf doordat de omzet stijgt.

Je moet ontwikkeling organiseren. Bespreek wat iemand kan, wat de volgende stap vraagt en welke ervaring of opleiding daarvoor nodig is. Op die manier groeit de organisatie niet alleen doordat er steeds nieuwe mensen bijkomen, maar ook doordat bestaande medewerkers verder kunnen komen.

Groei vraagt aandacht voor doorstroom

Wanneer een bedrijf groter wordt ontstaan nieuwe rollen en mogelijkheden. Dat kan interne beweging opleveren. Een medewerker groeit door, iemand anders neemt een deel van zijn werkzaamheden over en vervolgens ontstaat ruimte voor nieuwe instroom.

Daarom kan doorstroom binnen jouw organisatie belangrijk worden tijdens groei. Zonder voldoende ontwikkeling blijven nieuwe verantwoordelijkheden gemakkelijk bij dezelfde mensen terechtkomen.

Groei vraagt ook keuzes

Niet iedere klant, activiteit of kans hoeft onderdeel van jouw groeipad te worden. Sterker nog: hoe groter de onderneming wordt, hoe belangrijker scherpe keuzes kunnen zijn. Waar zijn we goed in? Voor welke klanten willen we werken? Welke activiteiten passen niet meer bij ons?

Groei zonder keuzes kan leiden tot steeds meer complexiteit. Je hebt dan wel meer omzet, maar ook meer uitzonderingen, verschillende werkwijzen en activiteiten die moeilijk met elkaar te combineren zijn. Goede groei maakt de onderneming niet automatisch ingewikkelder dan nodig.

Aandachtspunten veranderen tijdens groei

Iedere groeifase heeft andere vraagstukken. Eerst gaat veel aandacht naar klanten en opdrachten. Later worden personeelsontwikkeling, management, informatie en organisatie belangrijker. Nog later kunnen opvolging, meerdere vestigingen of verdere professionalisering een rol gaan spelen.

Daarom hebben we de belangrijkste aandachtspunten bij groei van jouw bedrijf apart uitgewerkt. De bedoeling daarvan is niet een standaard groeimodel op ieder bedrijf te plakken, maar tijdig herkennen welke nieuwe vragen jouw volgende fase met zich meebrengt.

Professionaliseren hoort vaak bij groei

Wanneer een onderneming groter wordt, neemt de behoefte aan duidelijkheid toe. Wie is waarvoor verantwoordelijk? Welke informatie is nodig? Welke afspraken moeten worden vastgelegd en waar kan juist ruimte blijven voor eigen initiatief?

Dat is de kern van het professionaliseren van jouw bedrijf. Professionaliseren betekent niet dat alles bureaucratisch wordt. Het betekent dat je de organisatie zo inricht dat zij minder afhankelijk is van improvisatie en van wat alleen de ondernemer zelf weet.

Groei verandert jouw rol als ondernemer

De schilder waarmee ik begon kan uiteindelijk ontdekken dat hij nauwelijks nog schildert. Dat is niet per definitie jammer. Misschien vindt hij het prachtig om mensen te ontwikkelen en een bedrijf te bouwen. Maar het kan ook zijn dat hij juist ongelukkig wordt omdat het werk waar hij ooit voor koos uit zijn agenda is verdwenen.

Daarom hoort bij organisatiegroei ook zelfonderzoek. Wil jij de rol die bij een groter bedrijf hoort? Het verschil tussen ondernemer zijn en steeds meer manager worden kan tijdens groei behoorlijk zichtbaar worden.

Meer medewerkers is een gevolg, niet het doel

Wanneer jouw bedrijf zich ontwikkelt, kan uiteindelijk meer werk ontstaan en kunnen extra medewerkers nodig zijn. Maar personeel toevoegen zonder dat duidelijk is welke verantwoordelijkheid of capaciteit je nodig hebt, kan juist nieuwe problemen creëren.

Vraag daarom niet alleen hoeveel mensen je volgend jaar nodig hebt. Vraag welke organisatie je volgend jaar nodig hebt en welke mensen, kwaliteiten en functies daarbij horen. Dat levert meestal een veel beter gesprek over groei op.

Meer omzet kan zelfs zonder gezonde groei ontstaan

Een bedrijf kan toevallig een enorme order binnenhalen en daardoor plotseling veel meer omzet draaien. Dat is commercieel aantrekkelijk, maar zegt op zichzelf nog weinig over de ontwikkeling van de organisatie. Als die order leidt tot structurele overbelasting, fouten en verliesgevende uitvoering, heb je misschien meer omzet maar geen sterker bedrijf.

Andersom kan een organisatie bewust investeren in mensen, kennis en structuur zonder dat de omzet onmiddellijk stijgt. Die ontwikkeling kan juist de basis leggen voor gezonde groei in de jaren daarna.

Hoe weet je of jouw organisatie gezond groeit?

Daar bestaat geen enkel kengetal voor. Kijk naar de samenhang. Groeit de omzet terwijl kwaliteit overeind blijft? Kunnen medewerkers meer verantwoordelijkheid dragen? Ontstaat management dat zelfstandig functioneert? Heb je voldoende informatie om te sturen en blijft de werkdruk beheersbaar?

Een paar signalen van gezonde organisatiegroei zijn:

• Medewerkers ontwikkelen mee met veranderende werkzaamheden.
• Verantwoordelijkheden worden duidelijker verdeeld.
• De ondernemer hoeft niet ieder probleem persoonlijk op te lossen.
• Management kan steeds zelfstandiger functioneren.
• Kennis wordt gedeeld en zit niet alleen bij enkele sleutelpersonen.
• De organisatie kan meer werk aan zonder dat kwaliteit structureel terugloopt.
• Managementinformatie groeit mee met de omvang van het bedrijf.
• Nieuwe functies ontstaan omdat het werk daarom vraagt en niet alleen om titels uit te delen.
• De organisatie blijft voldoende naar klanten en markt kijken.
• Groei past bij de ambitie en rol die de ondernemer zelf wil.

Wat als alleen de buitenkant groeit?

Wanneer vooral omzet, medewerkers en locaties groeien terwijl de binnenkant nauwelijks verandert, ontstaan vaak dezelfde signalen. De ondernemer werkt steeds harder, management loopt achter, medewerkers ervaren onduidelijkheid en beslissingen duren langer. De omzet stijgt, maar de organisatie wordt kwetsbaarder.

Dat is precies waarom ik organisatiegroei niet gelijk wil stellen aan groter worden. Groter worden kun je tellen. Groeien betekent ontwikkelen.

Organisatiegroei is nooit helemaal af

Er komt geen moment waarop de organisatie definitief klaar is. Klanten veranderen, medewerkers vertrekken en nieuwe mensen komen binnen. Technologie ontwikkelt zich en de ondernemer krijgt misschien andere ambities. Daardoor blijven functies, management en samenwerking eveneens in beweging.

Dat hoeft niet te betekenen dat je voortdurend moet reorganiseren. Het betekent wel dat je tijdig moet signaleren wanneer de manier waarop het bedrijf vandaag functioneert niet meer past bij waar je morgen naartoe wilt.

Kies voor groei die bij jouw bedrijf past

Ik ben daarom geen voorstander van groei als opgelegde prestatiedruk. Een ondernemer die ieder jaar per se een bepaald percentage groter moet worden kan zichzelf en de organisatie voorbijlopen. Een doel kan helpen, maar mag niet belangrijker worden dan het bedrijf dat je probeert te bouwen.

Kijk naar wat de organisatie aankan, welke ontwikkeling nodig is en welke omvang bij jou past. Soms betekent dat stevig doorgroeien. Soms betekent het eerst investeren in de binnenkant en een periode minder snel groter worden. En soms is de conclusie dat verdere schaalvergroting helemaal niet jouw doel hoeft te zijn.

Veelgestelde vragen over organisatiegroei

Organisatiegroei is breder dan meer omzet of meer medewerkers. Het gaat om de ontwikkeling die nodig is om een groter of veranderend bedrijf goed te kunnen blijven leiden en organiseren. Deze vijf vragen komen daarbij regelmatig terug.

Wat is organisatiegroei?

Organisatiegroei is de ontwikkeling van mensen, functies, leiderschap, processen, samenwerking en informatie binnen jouw bedrijf. Meer omzet, medewerkers of vestigingen kunnen daar het gevolg van zijn, maar zijn op zichzelf nog geen bewijs dat de organisatie gezond is meegegroeid.

Wanneer groeit een bedrijf te snel?

Wanneer de commerciële ontwikkeling sneller gaat dan de organisatie kan dragen. Signalen zijn bijvoorbeeld structurele werkdruk, kwaliteitsproblemen, onduidelijke verantwoordelijkheden en een ondernemer die steeds meer dagelijkse problemen zelf moet oplossen.

Moet een bedrijf ieder jaar groeien?

Nee. Groei is geen verplichting. Belangrijker is welke onderneming jij wilt bouwen en welke omvang daarbij past. Een gezond en winstgevend bedrijf kan bewust kiezen voor stabiliteit, terwijl een andere ondernemer juist voldoende mogelijkheden en ambitie heeft om verder te groeien.

Wat betekent organisch groeien?

Organisch groeien betekent dat de ontwikkeling van mensen, leiderschap en organisatie voldoende meebeweegt met de commerciële groei. De binnenkant van het bedrijf ontwikkelt dus mee, zodat extra omzet of omvang niet uitsluitend wordt opgevangen door harder werken en improviseren.

Welke rol heeft de ondernemer bij organisatiegroei?

De rol verandert meestal sterk. In het begin doet en beslist de ondernemer veel zelf. Naarmate de organisatie groeit moet hij meer verantwoordelijkheid overdragen, management ontwikkelen en op afstand leren sturen. Wanneer die ontwikkeling achterblijft kan de ondernemer zelf een knelpunt voor verdere groei worden.