home / leiderschapsontwikkeling / communicatie leidinggevende / sparren

Sparren is een krachtig communicatiemiddel op de werkvloer

Sparren is wat mij betreft een communicatievorm. Deze pagina valt onder het thema overlegvormen en overlegstructuren binnen organisaties. Het woord sparren komt uit de vechtsport en betekent dat je oefent met een tegenstander. Dat beeld vind ik mooi, want het vertelt eigenlijk precies wat sparren is. Je legt een vraagstuk, gedachte of idee aan iemand voor en gebruikt de ander om jouw eigen denken scherper te krijgen. In dit artikel ga ik in op de betekenis van sparren en dan met name op de werkvloer.

Wat doet een sparringpartner?

Kenmerkend voor een sparringpartner is dat hij of zij niet jouw problemen gaat oplossen. Een sparringpartner denkt mee, vertelt hoe hij of zij tegen jouw vraagstuk aankijkt, maar schrijft niets voor en dicteert niet. De verantwoordelijkheid voor het vraagstuk blijft bij jou liggen. De ander neemt het niet over vanuit betrokkenheid, zorgzaamheid of oplossingsgerichtheid.

Dat vraagt bepaalde vaardigheden. Een sparringpartner moet allereerst begrijpen wat jij voorlegt, goed luisteren en doorvragen. Door de vraagstelling word jij gedwongen, ik bedoel uitgenodigd, om te specificeren waar het werkelijk om gaat. Vaak zit daar al een groot deel van de waarde.

Een sparringpartner geeft niet meteen het antwoord

Ik noem een voorbeeld. Ik stel mijn sparringpartner de vraag: “Als jij in mijn schoenen zou staan, kies jij dan voor optie A, B of C?” Overigens klopt die vraag niet helemaal, want mijn sparringpartner staat niet in mijn schoenen. Maar stel dat ik het zo vraag.

Krijg ik dan als antwoord: “Ik zou voor A kiezen”? Beter vind ik de tegenvraag: “Wat is voor jou het belangrijkste bij het maken van die keuze?” En daarna bijvoorbeeld: “Bij welke optie zie je dat het sterkst terug?” Zie je de kracht van de tegenvraag? De verantwoordelijkheid voor het maken van de keuze wordt weer bij jou gelegd.

Dat betekent niet dat een sparringpartner nooit een mening mag geven. Natuurlijk wel. Maar er zit verschil tussen zeggen hoe jij ergens naar kijkt en de ander vertellen wat hij moet doen. Bij goed sparren blijft de eigenaar van het vraagstuk ook de eigenaar van de beslissing.

Uitgevraagd worden door tegenvragen

Zie je wat sparren is? Je wordt uitgevraagd. En door de juiste vragen en tegenvragen te krijgen, zie je soms opeens de oplossing. Vaak zeggen mensen: “Laat mij eens even hardop denken.” Sparren vind ik een vorm van hardop denken in het bijzijn van de ander. Door de vragen die je krijgt, ga je nog meer hardop denken. Je hoofd komt in beweging en je krijgt nieuwe ideeën.

Het is eigenlijk jouw idee spiegelen in het licht van de ander. Zie jouw sparringpartner maar als een spiegel. Terwijl je vertelt hoe jij naar het vraagstuk kijkt, zie je ineens waar het wringt. Waarom? Omdat je al pratend niet meer voorbij kunt aan allerlei zaken die in jouw hoofd nog volkomen logisch leken. Een goede sparringpartner helpt je dus om zaken te verhelderen.

Sparren is iets anders dan advies vragen

Bij advies vragen ligt de nadruk vaak op de deskundigheid van de adviseur. Je legt een vraag voor en verwacht een oordeel, mogelijkheid of aanbeveling terug. Bij sparren ligt het accent meer op jouw eigen denkproces. De ander helpt jou kijken, onderzoeken, ordenen en wegen.

Dat verschil is belangrijk. Wanneer ik iemand vraag om met mij te sparren en diegene begint na drie minuten een compleet stappenplan voor mij uit te tekenen, is mijn vraagstuk misschien al van eigenaar gewisseld. Dan is die ander het aan het oplossen en zit ik erbij te luisteren.

Waarom is gelijkwaardigheid zo belangrijk?

Sparren werkt alleen wanneer je voldoende ruimte ervaart om ideeën, twijfel en half afgemaakte gedachten op tafel te leggen. Je hoeft nog niet precies te weten wat je vindt. Sterker nog: daar is het sparren juist voor bedoeld.

Gelijkwaardigheid betekent ook dat de ander jou durft tegen te spreken. Een sparringpartner die bij ieder idee enthousiast knikt, is misschien prettig gezelschap maar niet automatisch een goede sparringpartner. Soms heb je juist iemand nodig die vraagt: waarom denk je dat eigenlijk, wat zie je over het hoofd of welke aanname maak je hier?

Niet iedereen kan sparren

Ik weet dat niet iedereen kan sparren en dat je niet met iedereen kunt sparren. Het vraagt iets van jou en van de ander om het goed te kunnen. Sommige mensen hebben voorkeur voor een kant-en-klare maaltijd uit de magnetron. Ze leggen een vraagstuk voor, willen van jou horen hoe het aangepakt moet worden en dan zijn ze klaar. En als je dat niet vertelt, hebben ze het gevoel dat je ze met een kluitje in het riet stuurt.

Daar is op zichzelf niets mis mee. Soms heb je gewoon advies of een concrete instructie nodig. Maar noem het dan geen sparren. Wie wil sparren moet ook bereid zijn zelf te onderzoeken, na te denken en verantwoordelijkheid te houden voor de uiteindelijke keuze.

Met wie kun je sparren?

Dat kan met verschillende mensen. Een collega kan een goede sparringpartner zijn omdat hij jouw organisatie en praktijk kent. Een leidinggevende kan helpen omdat hij vanuit een ander niveau naar het vraagstuk kijkt. Een externe adviseur kan juist waarde hebben doordat hij buiten jouw dagelijkse werkelijkheid staat en minder last heeft van vanzelfsprekendheden die intern al jaren niet meer worden bevraagd.

De beste sparringpartner hoeft dus niet degene te zijn die het meeste van jouw onderwerp weet. Soms heb je meer aan iemand die goed kan luisteren, scherpe vragen stelt en voldoende afstand houdt om te zien waar jij zelf voortdurend overheen kijkt.

Sparren tussen leidinggevende en medewerker

Ook als leidinggevende kun je sparren met een medewerker. Dan moet je wel oppassen dat je niet alsnog jouw oplossing verpakt als een zogenaamd open gesprek. Wanneer jij al precies weet wat de medewerker volgens jou moet doen en alleen vragen stelt totdat hij uiteindelijk jouw antwoord geeft, ben je niet aan het sparren. Dan ben je aan het sturen via een omweg.

Werkelijk sparren betekent dat er ruimte is voor een andere uitkomst dan jij zelf vooraf had bedacht. Dat vraagt luisteren, goede vragen stellen en kunnen verdragen dat iemand op een andere manier naar het vraagstuk kijkt. Wie daar breder aan wil werken kan verder bij communicatie en gesprekstechnieken.

Sparren helpt bij afstemming

Sparren en afstemmen zijn niet hetzelfde, maar ze kunnen elkaar wel versterken. Door een vraagstuk eerst met iemand te onderzoeken, krijg je scherper waar jouw eigen standpunt, twijfel of belang zit. Dat maakt het vervolgens gemakkelijker om met anderen af te stemmen.

Andersom kan tijdens afstemming blijken dat je nog niet goed weet wat je zelf wilt of hoe je een probleem moet benaderen. Dan kan sparren juist helpen om eerst jouw eigen denken verder te ordenen.

Valkuilen bij sparren

Ik noem de belangrijkste valkuilen bij sparren:

• Het vraagstuk van de ander tot jouw probleem maken of je verantwoordelijk gaan voelen voor het vraagstuk van de ander.
• Voorschrijven, instrueren of dicteren hoe jij het vraagstuk zou oplossen.
• Niet meedenken vanuit de perceptie van de ander maar vooral jouw eigen perceptie op het vraagstuk projecteren.
• Te snel met oplossingen komen en daardoor het denkproces van de ander afbreken.
• Alleen bevestigen wat de ander al denkt en onvoldoende tegenwicht bieden.
• Vragen stellen waar jouw eigen gewenste antwoord eigenlijk al in verstopt zit.

Sparren vraagt goede vragen

Een goede vraag zet het denken van de ander in beweging. Dat hoeft helemaal geen ingewikkelde vraag te zijn. Sterker nog: eenvoudige vragen zijn vaak het sterkst. Waar gaat het je nu werkelijk om? Wat maakt deze keuze zo lastig? Wat gebeurt er als je niets doet? Welke aanname maak je? Wat zou je adviseren wanneer dit het vraagstuk van iemand anders was?

De bedoeling is niet om een vragenlijst af te werken. Goede vragen ontstaan vanuit wat de ander vertelt. Daarvoor moet je dus eerst luisteren. Anders ben je vooral bezig jouw volgende briljante vraag voor te bereiden terwijl de ander nog aan het praten is.

Wanneer heeft sparren weinig zin?

Niet ieder vraagstuk vraagt om een sparringsessie. Soms ontbreekt simpelweg informatie en moet je die eerst verzamelen. Soms is een besluit al genomen en gaat het alleen nog over uitvoering. En soms vraagt iemand helemaal niet om sparren maar om jouw kennis of advies.

Sparren heeft vooral waarde wanneer er werkelijk iets te onderzoeken valt. Bijvoorbeeld wanneer je verschillende opties ziet, ergens over twijfelt, vastloopt in jouw eigen redenering of merkt dat je steeds vanuit hetzelfde perspectief naar een probleem blijft kijken.

Het zijn de kleine dingen die het doen

Ik spar vaak en veel, bijvoorbeeld met ondernemers en leidinggevenden. Wat mij opvalt is het zinnetje: “O ja, bedankt! Dit had ik nou net even nodig. Dat ik dat zelf niet had bedacht.” Soms is het zo voor de hand liggend. En juist wat voor de hand ligt, zien we niet meer. Daar gaan we aan voorbij.

Jouw sparringpartner weerspiegelt wat vanzelfsprekend lijkt en wat het in eerste instantie voor jou toch niet was. Dat hoeft geen wereldschokkend nieuw inzicht te zijn. Soms is één goede vraag voldoende om iets wat al dagen in jouw hoofd rondjes draait ineens op zijn plaats te laten vallen.

Wat maakt iemand een goede sparringpartner?

Een goede sparringpartner hoeft jouw probleem niet beter te kennen dan jij. Wel helpt het wanneer de ander een aantal eigenschappen en vaardigheden meebrengt:

• Kan goed luisteren en doorvragen.
• Durft tegenvragen te stellen.
• Biedt voldoende tegenwicht.
• Kan verschillende perspectieven onderzoeken.
• Neemt jouw probleem niet van je over.
• Geeft een mening zonder die als voorschrift te presenteren.
• Kan aannames en vanzelfsprekendheden zichtbaar maken.
• Laat de verantwoordelijkheid voor de keuze bij jou.
• Kan vertrouwelijk omgaan met wat besproken wordt.

En misschien nog belangrijker: je moet iets aan elkaar hebben. Sparren is geen verplicht nummer dat werkt omdat twee mensen een halfuur in dezelfde kamer zitten. Er moet voldoende vertrouwen, scherpte en wederzijds respect zijn om elkaar werkelijk verder te helpen.

Veelgestelde vragen over sparren

Sparren lijkt eenvoudig: je legt een vraagstuk aan iemand voor en gaat daar samen over praten. Toch zit het verschil vooral in de manier waarop dat gesprek gevoerd wordt. Hieronder vind je vijf veelgestelde vragen.

Wat betekent sparren op het werk?

Sparren betekent dat je een vraagstuk, idee of keuze met iemand onderzoekt om jouw eigen denken scherper te krijgen. De sparringpartner denkt mee, stelt vragen en biedt andere perspectieven, maar neemt het probleem of de beslissing niet van je over.

Wat doet een goede sparringpartner?

Een goede sparringpartner luistert, vraagt door, stelt tegenvragen en durft jouw aannames ter discussie te stellen. De ander kan een eigen mening geven, maar laat de verantwoordelijkheid voor jouw vraagstuk en uiteindelijke keuze bij jou.

Wat is het verschil tussen sparren en advies vragen?

Bij advies vragen verwacht je vaak dat iemand vanuit zijn deskundigheid een aanbeveling doet. Bij sparren staat jouw eigen denkproces meer centraal. De ander helpt je om mogelijkheden, argumenten en twijfels te onderzoeken zodat je zelf tot een scherper oordeel kunt komen.

Kun je als leidinggevende met medewerkers sparren?

Ja. Dat werkt vooral wanneer de medewerker daadwerkelijk ruimte krijgt om zelf na te denken en tot een eigen conclusie te komen. Wanneer de leidinggevende via vragen alleen probeert de medewerker naar zijn eigen vooraf bedachte antwoord te sturen, is er geen sprake van werkelijk sparren.

Wanneer is sparren zinvol?

Sparren is vooral zinvol wanneer je twijfelt, verschillende mogelijkheden ziet, vastloopt in jouw eigen redenering of behoefte hebt aan een ander perspectief. Wanneer je alleen feitelijke informatie of een concrete instructie nodig hebt, is een andere vorm van overleg waarschijnlijk handiger.