home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / communicatie gesprekstechnieken leerdoelen

Communicatietraining: voorbeelden van leerdoelen

Wil je een persoonlijk leerdoel voor communicatie formuleren? Of zoek je als organisatie naar passende leerdoelen voor een communicatietraining, coachingstraject of teamontwikkeling? Deze pagina helpt je om de ontwikkelvraag te verduidelijken en een concreet communicatieleerdoel te formuleren. Daarna vind je voorbeelden die zijn geordend volgens de belangrijkste onderdelen van communicatie en gesprekstechnieken.

Wat is een leerdoel?

Een leerdoel beschrijft wat je wilt leren, ontwikkelen of veranderen. Het geeft richting aan een training, coachingstraject of ontwikkelproces. Een leerdoel kan betrekking hebben op kennis, inzicht, vaardigheden, houding of gedrag.

Een wens als “ik wil beter communiceren” is nog geen uitgewerkt leerdoel. Daarvoor is de formulering te algemeen. Een bruikbaar leerdoel benoemt in welke situatie je iets wilt veranderen, wat je nu doet, welk gedrag je wilt ontwikkelen en wat dat moet opleveren.

Een leerdoel helpt je om gericht te oefenen. Het maakt ook mogelijk om achteraf te beoordelen of er iets is veranderd. Je kunt dan niet alleen vragen of een training interessant was, maar ook of iemand het gewenste gedrag in de praktijk laat zien.

Wat is een persoonlijk leerdoel?

Een persoonlijk leerdoel sluit aan bij jouw eigen gedrag, patronen en ontwikkelbehoeften. Het gaat over iets wat jij wilt leren en waar jij zelf invloed op hebt. Daarbij kijk je naar situaties waarin je vastloopt, gedrag dat je wilt veranderen en vaardigheden die je verder wilt ontwikkelen.

Een persoonlijk leerdoel kan bijvoorbeeld ontstaan doordat je merkt dat je te snel reageert, moeilijk grenzen aangeeft, onduidelijk communiceert of onvoldoende luistert. Op de pagina over persoonlijke leerdoelen formuleren lees je meer over de algemene betekenis en opbouw van zo’n leerdoel.

Wat is een communicatieleerdoel?

Een communicatieleerdoel beschrijft welk gedrag je tijdens gesprekken wilt ontwikkelen of veranderen. Het gaat niet alleen over wat je zegt, maar ook over luisteren, vragen stellen, reageren, afstemmen, waarnemen en omgaan met de ander.

Een communicatieleerdoel kan betrekking hebben op duidelijkheid, directheid, invloed, oordeel, tact, weerstand, luistervaardigheid, authenticiteit, feedback of leidinggeven. Het leerdoel wordt sterker wanneer je benoemt in welke situatie het gedrag zichtbaar moet worden.

“Ik wil beter luisteren” is breed. “Ik wil tijdens overleg eerst luisteren en samenvatten voordat ik mijn eigen mening geef” is concreter. “Ik wil duidelijker communiceren” wordt bijvoorbeeld: “Ik wil bij het verdelen van taken duidelijk benoemen wie wat doet en wanneer het klaar moet zijn.”

Hoe formuleer je een communicatieleerdoel?

Begin bij een concrete situatie. Onderzoek waar de communicatie vastloopt, wat jij op dat moment doet en welk effect dat heeft. Bepaal daarna welk gedrag je daarvoor in de plaats wilt ontwikkelen.

• In welke situatie loopt de communicatie vast?
• Wat doe je op dit moment?
• Welk effect heeft jouw gedrag op de ander?
• Wat wil je anders leren doen?
• Wat moet dat nieuwe gedrag opleveren?
• Waaraan merk je dat je vooruitgang boekt?

Een leerdoel hoeft niet lang te zijn. Het moet vooral duidelijk maken wat je wilt oefenen. Voorbeelden zijn: “Ik wil minder snel in de verdediging schieten wanneer ik kritiek ontvang” en “Ik wil tijdens een gesprek doorvragen voordat ik conclusies trek.”

Hoe gebruiken organisaties deze leerdoelen?

Organisaties gebruiken communicatieleerdoelen om een trainingsvraag te verduidelijken. Een algemene wens als “de communicatie moet beter” zegt nog weinig over wat medewerkers, leidinggevenden of teams moeten leren.

Het helpt om onderscheid te maken tussen organisatiedoelen, teamdoelen en persoonlijke leerdoelen. Een organisatie kan bijvoorbeeld streven naar meer duidelijkheid in afspraken, terwijl een medewerker wil leren om verwachtingen uit te spreken en een leidinggevende wil leren om medewerkers aan te spreken.

• Een brede trainingsvraag concreet maken.
• Gewenst gedrag in praktijksituaties beschrijven.
• Individuele en gezamenlijke leerdoelen onderscheiden.
• De intake voor een communicatietraining voorbereiden.
• Oefensituaties uit de dagelijkse praktijk selecteren.
• Na afloop beoordelen wat deelnemers toepassen.

Welke leerdoelen horen bij te direct communiceren?

Bij te direct communiceren gaat het om het herkennen van stellig, aanvallend of beschuldigend gedrag en het ontwikkelen van een duidelijker en zorgvuldiger alternatief.

Welke leerdoelen horen bij invloed en overtuigingskracht?

Bij invloed en overtuigingskracht gaat het om jouw boodschap overbrengen zonder de ander te forceren of te overrulen.

Welke leerdoelen horen bij oordelen en aannames?

Bij oordelen en aannames leer je onderscheid maken tussen wat je waarneemt en wat je zelf invult of concludeert.

Welke leerdoelen horen bij transactionele analyse en communicatiepatronen?

Bij transactionele analyse en communicatiepatronen onderzoek je vanuit welke positie mensen reageren en hoe terugkerende interacties ontstaan.

Welke leerdoelen horen bij tactvol communiceren?

Bij tactvol communiceren combineer je duidelijkheid met aandacht voor de situatie en de gevoeligheden van de ander.

Welke leerdoelen horen bij weerstand en verdediging?

Bij omgaan met weerstand leer je herkennen wat er gebeurt wanneer jij of de ander afhoudt, verdedigt of tegenwerkt.

Welke leerdoelen horen bij authentiek en verbindend communiceren?

Bij authentiek communiceren gaat het om jezelf laten zien, woorden geven aan wat in jou leeft en tegelijk in contact blijven met de ander.

Welke leerdoelen horen bij breedsprakigheid en structuur?

Bij minder breedsprakig communiceren gaat het om structuur, samenhang en het vasthouden van de rode draad.

Welke leerdoelen horen bij feedback en kritiek?

Bij feedback geven en ontvangen gaat het om concreet gedrag benoemen, luisteren naar reacties en feedback gebruiken om te leren.

Welke communicatieleerdoelen hebben leidinggevenden?

Bij communicatie voor leidinggevenden gaat het naast algemene communicatievaardigheden ook om instructie, afstemming, draagvlak en het voeren van personeelsgesprekken.

Hoe kies je uit deze leerdoelen?

Kies niet meteen een groot aantal leerdoelen. Onderzoek welk communicatiepatroon jou of de organisatie op dit moment het meest belemmert. Benoem vervolgens in welke situaties dat zichtbaar wordt en welk gedrag je als eerste wilt ontwikkelen.

Een leerdoel kan tijdens de intake verder worden verfijnd. Soms blijkt een ogenschijnlijk communicatieprobleem samen te hangen met onzekerheid, onduidelijke verantwoordelijkheden, spanning in een team of problemen buiten het werk. Daarom kijken we niet alleen naar de formulering, maar ook naar de oorzaak en de context.

Welke ervaringen hebben deelnemers?

Onderstaande ervaringen laten zien dat een communicatieleerdoel tijdens een intake soms moet worden aangescherpt of verdiept.

We dachten dat het aan de communicatie lag

Een leidinggevende werd als bot en ondiplomatiek ervaren. Men verwachtte dat een communicatietraining voldoende zou zijn. Tijdens de analyse bleek dat hij door problemen in de thuissituatie slecht in zijn vel zat. Door aan de oorzaak te werken, verbeterde ook zijn communicatie.

Ik dacht dat ik direct communiceerde

Een deelnemer zag zichzelf als recht door zee. Gaandeweg ontdekte hij dat hij vaak beschuldigend sprak en snel veralgemeniseerde. Zijn collega’s begrepen daardoor niet wat hij werkelijk bedoelde. Zijn belangrijkste inzicht was dat agressieve communicatie niet hetzelfde is als directe communicatie.

Gevoelens tonen vind ik moeilijk

Een technicus werkte in een omgeving waarin vooral over feiten en cijfers werd gesproken. Na het overlijden van een collega merkte hij hoe moeilijk hij het vond om gevoelens te uiten. De training hielp hem bij de verwerking en verbeterde zijn contacten op het werk en thuis.

Mijn communicatie bestond uit losse eindjes

Een projectleider dacht dat afspraken en kaders duidelijk waren, maar de praktijk liet iets anders zien. Zij leerde verwachtingen expliciet uit te spreken, grijze gebieden weg te nemen en duidelijker te benoemen wat zij van anderen nodig had.

Veelgestelde vragen over communicatieleerdoelen

Hieronder beantwoord ik vijf vragen over het formuleren en gebruiken van communicatieleerdoelen.

Wat is het verschil tussen een wens en een leerdoel?

Een wens geeft globaal aan wat je wilt verbeteren. Een leerdoel beschrijft concreter welk gedrag je in een bepaalde situatie wilt ontwikkelen en wat dat moet opleveren.

Hoe concreet moet een communicatieleerdoel zijn?

Het leerdoel moet duidelijk genoeg zijn om ermee te kunnen oefenen. Benoem daarom bij voorkeur de situatie, jouw huidige gedrag, het gewenste gedrag en het resultaat.

Kan een organisatie gezamenlijke leerdoelen formuleren?

Ja. Een organisatie of team kan gezamenlijke doelen formuleren, zoals duidelijker afspraken maken of elkaar eerder aanspreken. Daarnaast kunnen deelnemers persoonlijke leerdoelen hebben.

Hoeveel leerdoelen kies je voor een training?

Meestal is het effectiever om een beperkt aantal samenhangende leerdoelen te kiezen. Daardoor blijft er voldoende tijd om te oefenen en nieuw gedrag toe te passen.

Kan een leerdoel tijdens de intake veranderen?

Ja. Tijdens de intake kan blijken dat de oorspronkelijke vraag te breed is of dat een ander patroon onder het communicatieprobleem ligt. Het leerdoel wordt dan samen verder verfijnd.