home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / behoeften / behoefte waardering / geruchten

Afgaan op geruchten

Het is niet moeilijk om iemand te beoordelen of zelfs te veroordelen op basis van geruchten. Natuurlijk gebeurt dat maar al te veel. Toch doe je twee personen onrecht aan wanneer je afgaat op geruchten: de persoon over wie het gaat en jezelf. Dit artikel schreef ik in de serie over behoefte aan waardering. Via een gerucht kun je proberen aandacht, erkenning, aansluiting of belangrijkheid binnen te halen. Het gerucht is niet de behoefte, maar een oneigenlijke manier om gehoord, gezien of gewaardeerd te worden.

Specifiek behandel ik wat afgaan op geruchten betekent, welke waardering iemand daarmee probeert te krijgen, waarom onbevestigde verhalen zo gemakkelijk worden geloofd en waarom hoor en wederhoor noodzakelijk is.

Welke waardering probeer je via een gerucht binnen te halen?

Wie een gerucht kent, gelooft of doorvertelt, kan daarmee proberen aandacht of waardering binnen te halen. Je lijkt goed geïnformeerd, beschikt over nieuws dat anderen nog niet kennen en krijgt misschien direct een luisterend publiek. Een gerucht kan je ook aansluiting geven. Mensen luisteren, praten mee en bevestigen elkaar. Je hoort even bij de groep die het verhaal kent. Soms geeft het gerucht zelfs een gevoel van invloed of belangrijkheid: jij weet iets, jij brengt het nieuws en anderen reageren op jou. De werkelijke behoefte is niet om een onbevestigd verhaal te verspreiden. Daaronder kan de behoefte liggen om gehoord, gezien, erkend of gewaardeerd te worden. Het gerucht wordt dan een oneigenlijke manier om die behoefte binnen te halen.

Waarom gaan mensen af op geruchten?

Afgaan op geruchten kan een vorm zijn van waardering halen over de rug van een ander. Een motief om iemand in een kwaad daglicht te stellen, kan zijn om zelf in een positief daglicht te komen. Door de ander onderuit te halen, kun je jezelf boven de ander verheffen. Door de tekorten van de ander te etaleren, kun je laten zien hoe goed jij bent. In feite is het een omgekeerde manier om waardering binnen te halen. Ook een wrange manier overigens. Een ander motief kan zijn dat het verhaal past bij wat je al dacht, dat je bij de groep wilt horen, graag wilt laten zien dat jij op de hoogte bent of bevestiging zoekt voor jouw oordeel. Je neemt dan de mening van anderen over zonder zelf waar te nemen.

Waarom geloof je een verhaal dat niet bevestigd is?

Een gerucht wordt gemakkelijk geloofd wanneer het aansluit bij jouw bestaande beeld van iemand. Je hoort iets wat je eigenlijk al dacht en behandelt het verhaal daardoor sneller als bewijs. Ook herhaling speelt een rol. Wanneer meerdere mensen hetzelfde verhaal vertellen, lijkt het al snel waar. Maar veel herhaling maakt een onbevestigd verhaal nog geen feit. Daarnaast kan groepsdruk meespelen. Wanneer iedereen een oordeel lijkt te hebben, vraagt het zelfstandigheid om te zeggen: ik weet niet of dit klopt en ik vorm nog geen mening.

Iemand zwart maken: kwaadsprekerij

Een halve waarheid is een hele leugen. Dat geldt ook wanneer je afgaat op geruchten over iemand en daarop jouw oordeel baseert. In feite kom je dan in het grensgebied van kwaadsprekerij, achterklap en laster. Zolang je niet hebt gecontroleerd of het verhaal klopt, kun je jouw mening over de persoon of situatie niet als feit presenteren. Bij een gerucht weet je niet of het verhaal waar is. Bij kwaadsprekerij wordt iemand negatief besproken of beschadigd. Beide kunnen worden gebruikt om zelf aandacht, invloed of waardering te krijgen.

Je doet twee personen tekort

Wie afgaat op geruchten doet in feite twee personen tekort. De eerste is degene over wie het verhaal gaat. Je stelt iets vast over die persoon, of meent iets te kunnen vaststellen, zonder dat je weet of dit terecht is. In feite kan dat een vorm van eerroof zijn. Je ontneemt de ander zijn of haar eer, waardigheid of goede naam zonder dat daar voldoende reden voor is.

De tweede persoon die je onrecht aandoet, ben je zelf. Je laat jouw oordeel afhangen van verhalen van anderen en neemt niet zelf waar. Bovendien laat je zien dat vertrouwelijke of onbevestigde informatie bij jou niet veilig hoeft te zijn.

Hoor en wederhoor

Belangrijk in het geruchtencircuit is: hoor en wederhoor toepassen. Dat geldt in het dagelijkse leven, maar ook op de werkvloer. Wanneer je iets hoort over een ander, is het van belang dat je controleert of het waar is voordat je er iets van vindt, over denkt of over zegt. Hoor en wederhoor betekent dat je niet alleen luistert naar degene die het verhaal vertelt. Je geeft ook de persoon over wie het gaat de mogelijkheid om te reageren, uit te leggen of te corrigeren. Wanneer dat niet is gebeurd, is er maar één devies: onthoud je van alle commentaar!

Wat zegt afgaan op geruchten over jouw autonomie?

Wie autonoom is, vormt niet zomaar een oordeel op basis van praatjes van anderen. Je neemt zelf waar, stelt vragen en verdraagt het dat je soms nog niet weet wat er werkelijk is gebeurd.

Autonomie betekent hier dat je niet automatisch meegaat met de stemming, mening of verontwaardiging van de groep. Je durft te zeggen: ik ken de feiten niet, dus ik oordeel niet. Dat vraagt meer stevigheid dan een verhaal doorvertellen. Je laat zien dat jouw oordeel niet te koop is voor aandacht, aansluiting of de goedkeuring van anderen.

Waarom mogen leidinggevenden niet afgaan op geruchten?

Voor leidinggevenden geldt nog meer dan voor wie ook dat afgaan op geruchten, bijvoorbeeld bij beoordelingen, funest is. Een beoordeling dient objectief te zijn, volgens vaststaande criteria, en mag niet gekleurd worden door willekeur, praatjes van anderen of roddels uit de wandelgangen.

Een leidinggevende moet zelf waarnemen, feiten controleren en hoor en wederhoor toepassen. Ook hier geldt: oordeel niet op basis van geruchten, maar neem zelf waar.

Veelgestelde vragen over afgaan op geruchten

Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen over onbevestigde verhalen, oordelen en waardering zoeken via geruchten.

Waarom vertellen mensen geruchten zo graag door?

Omdat een gerucht aandacht kan opleveren. Je hebt nieuws, mensen luisteren naar je en je kunt je belangrijk of goed geïnformeerd voelen. Ook aansluiting bij een groep kan een rol spelen: samen over een ander praten geeft tijdelijk het gevoel dat je erbij hoort.

Wanneer wordt een verhaal een gerucht?

Een verhaal wordt een gerucht wanneer niet duidelijk is of het waar is, maar het toch wordt doorverteld of gebruikt alsof de feiten vaststaan. Het gaat om informatie die niet is gecontroleerd of bevestigd.

Is een gerucht waar als meerdere mensen hetzelfde vertellen?

Nee. Herhaling maakt een verhaal bekender, maar niet automatisch waar. Mensen kunnen hetzelfde onbevestigde verhaal van elkaar hebben overgenomen.

Wat kun je zeggen als iemand jou een gerucht vertelt?

Je kunt vragen waar het verhaal vandaan komt, of het is gecontroleerd en of de persoon over wie het gaat zelf is gehoord. Wanneer dat niet zo is, kun je zeggen dat je geen oordeel wilt vormen of het verhaal niet wilt doorvertellen.

Hoe herstel je schade die door een gerucht is ontstaan?

Begin met stoppen met doorvertellen. Corrigeer het verhaal bij de mensen aan wie je het hebt verteld, erken jouw aandeel en bied excuses aan de persoon die is beschadigd. Niet alle schade kan direct worden hersteld, maar verantwoordelijkheid nemen is wel noodzakelijk.