home / persoonlijke ontwikkeling / veranderingen / rouwcoaching / herdenken gedenken herinneren

Herdenken en gedenken: herinneren en rouw

Herdenken en gedenken is herinneren. Het is herinneringen naar boven halen aan iemand die overleden is. Dat hoort bij rouw. Niet omdat je moet blijven hangen in het verleden, maar omdat liefde, verbondenheid en betekenis niet verdwijnen op het moment dat iemand sterft.

Binnen rouwcoaching gaat herinneren niet alleen over terugkijken. Het gaat ook over leren leven met wat voorbij is. Over woorden zoeken. Over stilte toelaten. Over spreken over de overledene. Over betekenis geven. En over verbonden blijven met iemand die niet meer tastbaar aanwezig is.

Wat betekent herinneren voor jouw toekomst?

Herinneren, gedenken en herdenken heeft niet alleen met het verleden te maken. Het draagt bij aan het immense proces van loslaten en de toekomst toelaten. Iemand schreef: ‘Herinneren is stilstaan om daarna weer verder te kunnen gaan.’

‘Inneren’ heeft met innerlijk te maken: het binnenste. Her-inneren is opnieuw inneren. Jouw innerlijk krijgt nieuwe betekenis. Al een beetje benieuwd hoe dat eruit gaat zien?

Iemand anders schrijft: ‘Herinnering is de kostbare schat van ons hart.’ Herinneren geeft kleur aan het leven. Wat jij je herinnert, kan niemand van je afnemen. Misschien beleef je opnieuw die ene wandeling of luister je in jouw herinnering samen naar die mooie muziek.

Herinneren komt van het Latijnse woord recordare. Dat betekent: ik ga naar de innerlijke wereld van hart en ziel.

Hoe blijft iemands nagedachtenis leven?

Wanneer iemand overlijdt, stopt het leven van die persoon. Maar de betekenis van die persoon hoeft niet te stoppen. Iemand kan blijven doorwerken in verhalen, gewoonten, zinnen, foto’s, keuzes en herinneringen.

Dat noemen we vaak de nagedachtenis. Het gaat dan niet om iemand vasthouden alsof hij of zij nog terugkomt. Het gaat om erkennen wat iemand heeft betekend en hoe die betekenis een plek krijgt in jouw leven.

Een nagedachtenis kan heel groot lijken, bijvoorbeeld wanneer iemand veel mensen heeft geraakt. Maar ze kan ook heel klein en persoonlijk zijn. Een gebaar. Een woord. Een manier van kijken. Een geur. Een plek aan tafel. Juist daarin blijft iemand soms dichtbij.

Hoe geef je woorden aan afscheid en herinnering?

Er zijn momenten waarop herinneren woorden nodig heeft. Bijvoorbeeld bij een overlijden, een uitvaart, een herdenkingsmoment of een kaart die je schrijft aan iemand die rouwt. Dan voel je vaak hoe moeilijk taal kan zijn. Wat zeg je zonder te groot te worden? Wat schrijf je zonder te doen alsof je het verlies begrijpt?

Bij woorden in een rouwkaart of rouwadvertentie gaat het om precies die zoektocht. Woorden hoeven niet perfect te zijn. Ze moeten oprecht zijn. Soms is eenvoud sterker dan een grote zin.

Een naam noemen, een herinnering delen, een eigenschap benoemen of simpelweg zeggen dat je meeleeft, kan meer betekenen dan je denkt. Taal kan het gemis niet oplossen. Maar taal kan wel dragen.

Mag je blijven praten over de overledene?

Veel mensen voelen na verloop van tijd schroom om nog over de overledene te beginnen. Alsof de omgeving denkt: nu moet het toch wel klaar zijn. Maar rouw werkt niet zo. Liefde stopt niet omdat de kalender verdergaat.

Daarom kan praten over een foto van de overledene zo helpend zijn. Een foto opent een verhaal. Je ziet een gezicht, een blik, een houding. En ineens komt er weer iets boven. Een herinnering. Een glimlach. Een traan.

Praten over de overledene is geen teken dat je niet verder kunt. Het is vaak juist een manier om iemand een nieuwe plek te geven. Niet meer naast je in het dagelijks leven, maar wel in je verhaal, je hart en je herinnering.

Wat betekent de dood voor jou?

Herdenken en gedenken brengt je soms bij een grotere vraag. Niet alleen: wie was deze persoon voor mij? Maar ook: wat betekent het dat iemand er niet meer is? Wat zegt de dood over het leven? Over eindigheid? Over liefde? Over wat blijft en wat voorbijgaat?

De vraag naar de betekenis van de dood is geen gemakkelijke vraag. Het is ook geen vraag die je even snel beantwoordt. Maar ze kan wel opkomen wanneer je iemand herdenkt. Juist in herinnering wordt zichtbaar dat een mensenleven betekenis had.

Soms maakt de dood het leven scherper. Je beseft wat iemand gaf. Wat je mist. Wat je nog had willen zeggen. Maar ook wat je meeneemt. De dood maakt niet alles zinloos. Soms brengt ze juist de betekenis van een leven aan het licht.

Wat is het verschil tussen gedenken en herdenken?

Er is veel geschreven over het verschil tussen gedenken en herdenken. In hoeverre zijn het synoniemen? In welke mate is er verschil? Dat ga ik hier niet uitgebreid doen. Gedenken en herdenken noem ik: actief herinneringen naar boven halen. Anders gezegd: de herinnering aan iemand levend houden.

Wat is herdenken?

Herdenken is nadenken over wat er is gebeurd. Maar het is meer dan denken. Herdenken betekent ook her-voelen of her-beleven. Het kan diepe gevoelens van rouw en verdriet oproepen. Maar het kan ook verder brengen.

Herdenken kan de vraag oproepen of er nog licht komt. Of er nieuwe perspectieven ontstaan. Of er weer lampjes gaan branden in je binnenste, of dat het altijd zo donker blijft.

Wat is gedenken?

Gedenken is actief uiting geven aan het herdenken en herinneren. Ge-denken is ook meer dan denken. Het is ook ge-voelen. Het roept gevoelens op.

Gedenken is woorden geven aan je gevoelens en worstelen met de taal van rouw. Er zijn tal van manieren om te gedenken. Voor de één is dat het graf netjes maken of een lampje plaatsen bij het graf. Voor de ander is het foto’s van vroeger bekijken of zijn of haar favoriete muziek opnieuw beluisteren.

Gedenken kan ook zijn dat je nog tegen hem of haar praat en in gesprek bent. Iets wat veel mensen in jouw omgeving niet zullen begrijpen, wellicht. Of iets wat je misschien zelf wel raar vindt. Maar wat is raar? Sta jouw gevoelens en jouw gedenken gewoon toe.

Gedenken kan op bijzondere dagen: de sterfdag, de verjaardag, de kerstdagen of de oudejaarsdagen. Misschien wil je samen met anderen gedenken. Nodig ze dan uit. Doe je het liever alleen? Neem dan de ruimte.

Wat gebeurt er in de stilte na overlijden?

Na een overlijden kan er eerst veel beweging zijn. Er moet van alles geregeld worden. Mensen komen langs. Er wordt gebeld, geschreven, gesproken en georganiseerd. Maar daarna komt vaak de stilte.

Die stilte na overlijden kan rauw zijn. Juist wanneer iedereen verdergaat, merk jij wat er niet meer is. Geen stem. Geen bericht. Geen stoel die bezet wordt. Geen vertrouwde vanzelfsprekendheid.

Stilte kan leeg voelen, maar ook betekenisvol worden. In de stilte kan herinnering opkomen. Niet altijd prettig, niet altijd zacht, maar wel echt. Soms is stilte de plek waar rouw eindelijk woorden begint te zoeken.

Wat vind je bij het graf?

Een graf is voor de één een belangrijke plek. Voor de ander niet. Sommige mensen gaan vaak. Anderen zelden of nooit. Daar is geen goed of fout in. Ieder mens rouwt anders en ieder mens zoekt op een andere manier verbinding.

De vraag wat je bij het graf vindt raakt aan iets diepers. Zoek je nabijheid? Rust? Een plek om te praten? Een plek om te huilen? Of juist een plek om stil te zijn?

Bij een graf kan de werkelijkheid concreet worden. Hier ligt iemand die niet meer terugkomt. Maar tegelijk kan het ook een plaats zijn waar je even dichtbij voelt wat niet meer tastbaar aanwezig is. Niet omdat de ander daar volledig is, maar omdat jij daar ruimte maakt om te herinneren.

Hoe ga je om met herinneringen in rouw?

Herinneringen kunnen je ineens overvallen. Zonder aankondiging. Je zit ergens, je hoort een liedje of je ruikt iets en ineens ben je terug. Het ene moment voelt dat warm en troostend, het andere moment rauw en pijnlijk. Ik merk dat veel mensen bang zijn voor die golf. Alsof ze erin kunnen verdrinken.

Maar er is een verschil tussen overspoeld worden en bewust herinneren. Overspoeld worden overkomt je. Daar heb je geen regie op. Bewust herinneren is iets wat je zelf kunt toelaten. Op jouw moment, op jouw manier.

Wat kun je doen als herinneringen pijn doen? Niet wegduwen. Dat lijkt soms de makkelijkste weg, maar vaak maakt het de pijn alleen maar harder. Probeer het voorzichtig toe te laten. Alsof je even naar binnen kijkt en daarna ook weer naar buiten stapt. Je hoeft er niet in te blijven hangen.

Herinneringen mogen er zijn. Maar jij mag ook blijven bewegen.

Wat gebeurt er als herinneringen veranderen?

Misschien merk je dat herinneringen anders worden. Minder scherp. Minder compleet. Of dat je sommige dingen ineens anders beleeft dan eerst. Dat kan verwarrend zijn. Soms zelfs pijnlijk.

Ik hoor vaak de vraag: ‘Vergeet ik hem of haar nu?’ Alsof veranderen hetzelfde is als verliezen. Maar dat is niet zo. Herinneringen leven. Ze bewegen met jou mee.

Her-inneren betekent niet voor niets opnieuw inneren. Wat je meemaakt, hoe je groeit, hoe je verdergaat: het geeft nieuwe kleur aan wat je je herinnert. Dat is geen verraad. Dat is ontwikkeling.

Misschien komt er zelfs een moment dat je met een andere blik kunt kijken. Dat er naast het gemis ook zachtheid komt. Of dankbaarheid. Niet in plaats van het verdriet, maar ernaast.

Veelgestelde vragen over herdenken, gedenken en herinneren

Hieronder beantwoord ik een aantal vragen die ik vaak hoor wanneer het gaat over herinneren, gedenken, rouw, stilte, foto’s, grafbezoek en verbonden blijven met iemand die overleden is.

Wat is het verschil tussen gedenken en herdenken?

Herdenken is voor mij vooral het opnieuw beleven en doorvoelen van wat er is gebeurd. Gedenken gaat een stap verder: dat is er actief uiting aan geven, bijvoorbeeld door een ritueel, een moment of een handeling.

Waarom doen herinneringen soms zo’n pijn?

Omdat er liefde onder zit. Hoe groter de verbinding was, hoe dieper het gemis kan voelen. Herinneringen raken precies dat punt waar iemand er niet meer is, maar er vanbinnen nog wel.

Is het normaal dat ik iemand soms vergeet?

Ja. Dat is niet vergeten in de zin van kwijtraken. Het betekent dat jouw leven doorgaat. Dat er ruimte komt voor andere dingen. De verbinding verdwijnt niet, die verandert alleen van vorm.

Hoe kan ik iemand blijven herinneren op mijn eigen manier?

Door te doen wat bij jou past. Dat kan iets kleins zijn. Een gedachte, een plek, een foto, een grafbezoek, een ritueel of een moment van stilte. Het hoeft niet groots of zichtbaar te zijn. Het moet echt zijn voor jou.

Mag ik blijven praten over iemand die overleden is?

Ja. Praten over de overledene kan helpen om herinneringen levend te houden. Het betekent niet dat je niet verdergaat. Het betekent dat iemand een blijvende plek heeft in jouw verhaal.

Waarom kan stilte na overlijden zo zwaar voelen?

Omdat na alle drukte vaak pas zichtbaar wordt wat er ontbreekt. De stilte laat voelen dat iemand niet meer terugkomt. Tegelijk kan juist die stilte ruimte geven aan herinnering en betekenis.

Wat kan een graf voor je betekenen?

Een graf kan een plek zijn om stil te staan, te praten, te huilen, te danken of te herinneren. Niet iedereen heeft die plek nodig, maar voor sommige mensen helpt het om het verlies concreet en tastbaar te maken.

Wanneer wordt rouw te zwaar en wat kan ik dan doen?

Als je merkt dat je vast blijft zitten, dat het je belemmert in je dagelijks leven of dat je geen ruimte meer voelt om vooruit te kijken, dan is het goed om hulp te zoeken. Je hoeft het niet alleen te doen.