Leven met de dood: wat doet de eindigheid van het leven met jou?
Leven met de dood. Dat is geen onderwerp waar je zomaar even bij stilstaat. Ik merk hoezeer de dood in onze cultuur naar de rand is geschoven. Alsof hij er niet mag zijn. Alsof doodgaan iets is wat je vooral zo lang mogelijk moet uitstellen. Gezond eten. Veel bewegen. Medische zorg optimaliseren. Alles uit het leven halen. Alsof het leven maakbaar is en de dood een fout in het systeem.
En misschien herken jij dat ook wel. Dat je liever vooruitkijkt dan stilstaat. Dat je de gedachte aan eindigheid wegduwt, omdat hij schuurt. Omdat hij onrustig maakt.
Waarom is de dood in onze cultuur uit beeld geraakt?
Ik zie hoe we moeite hebben met ouder worden. Een hele industrie leeft ervan om te verhullen dat we ouder worden. Rimpels moeten weg. Grijs haar wordt bijgewerkt. Vitaliteit moet zichtbaar blijven, tot ver voorbij de vijftig. Ben je zestig of ouder, dan hoor je er eigenlijk uit te zien als een dertiger. Ouder worden lijkt bijna iets om je voor te schamen.
Ik vind dat onecht. Niet omdat zorgen voor jezelf verkeerd is, maar omdat we doen alsof veroudering niet bij het leven hoort. Alsof kwetsbaarheid iets is dat je moet verbergen. Terwijl juist daarin iets wezenlijks zit.
Waarom vinden we de dood zo moeilijk om onder ogen te zien?
In onze cultuur hebben we het moeilijk met de dood. We moffelen hem weg. We zwijgen hem dood. We vermijden, ontvluchten en kijken weg. Ik merk dat veel mensen niet weten hoe ze ermee om moeten gaan.
Vroeger stond de kerk midden in het dorp met daaromheen het kerkhof. De dodenakker lag letterlijk in het hart van het leven. Nu ligt de dood vaak aan de rand. Buiten beeld. En dat zegt veel over hoe wij ermee omgaan.

Rouw- en verlies
Bekijk de mogelijkheden voor rouw- en verliesverwerking.
Tijd
Wanneer je in gedachten
je leven stelt
in het oneindig licht
van eeuwigheid;
dan ben je de plaats kwijt
waar je dacht te staan.
Het duizelt voor ogen
eindeloze vergezichten
grenzeloze gedachten
tijdloos bestaan.
Eigen nietigheid
wordt voor ogen gehouden
Je eigen toegedachte plek
verdwijnt
smelt weg
als sneeuw voor de zon.
Ons begin en ons eind
zijn slechts millimeters
op de meetlat
van de tijd.
Jan Stevens, april 1994
Wat betekent leven in kwetsbaarheid als je de dood serieus neemt?
Wanneer ik spreek over leven in kwetsbaarheid, dan bedoel ik niet dat je voortdurend met verdriet bezig moet zijn. Ik bedoel dat je erkent dat het leven breekbaar is. Dat er plekken zijn waar het pijn doet. Dat verlies, ziekte en afscheid bij het leven horen.
Kwetsbaarheid heeft te maken met geraakt worden. Met een gevoelige plek die wordt getroffen. Met pijn, verdriet of gemis. Kwetsbaar leven betekent dat je dat niet ontkent, maar onder ogen ziet. Dat je het durft te delen met anderen, in plaats van het alleen te dragen.
Waarom jij hier vroeg of laat zelf mee te maken krijgt
Ik wil daar eerlijk over zijn. Jij en ik krijgen te maken met de dood. Met pijn. Met lijden. Met verlies. Met ziekte. En ik zeg dat niet somber of zwaarmoedig. Ik zeg het omdat het waar is. Wie het leven echt in de ogen kijkt, weet dat het eindig is. Elk mensenleven is eindig. Dat besef hoeft je niet naar beneden te trekken. Het kan je juist wakker maken. Lees ook mijn artikel over: vergankelijkheid.
Is er een leven na dit leven en waarom laat ik die vraag hier liggen?
Is er een leven na dit leven? Die vraag laat ik hier bewust liggen. Niet omdat hij onbelangrijk is, maar omdat overtuigingen hierover zo uiteenlopen dat ze kunnen afleiden van waar het mij om gaat in dit artikel.
Het gaat mij om de bewustwording dat ons leven zich afspeelt in kwetsbaarheid. Dat je geraakt kunt worden. Dat je beschadigd kunt raken. Dat je pijn kunt hebben. En dat het leven je soms iets afneemt waar je geen invloed op hebt.
Hoe één zin alles kan kantelen: morgen kan alles anders zijn
Onlangs zei een Belgische mevrouw tijdens een coachingstraject tegen mij: ‘morgen kan alles anders zijn’. Die zin bleef hangen. Want zo is het. Van de ene op de andere dag kan er iets gebeuren waardoor jouw leven een andere wending krijgt. We zoeken zekerheid. We verzekeren ons van alles, tot voorbij het graf. Is dat verkeerd? Nee. Is dat erg? Ook niet.
Maar al die zekerheden nemen de kwetsbaarheid niet weg. Ze maken haar soms zelfs onzichtbaar. Daarom pleit ik voor leven met open ogen. Voor leven in kwetsbaarheid.
Waarom eindigheid zin en betekenis aan het leven geeft
De eindigheid van het leven heeft een functie. Juist omdat het leven niet oneindig is, gaan mensen zoeken naar betekenis. Als alles altijd doorging, zouden we dat niet doen. Zonder eindigheid geen zingeving. Dat betekent niet dat je alles uit het leven moet persen. Niet dat je elke dag moet leven alsof het je laatste is. Dat is een levenshouding, en voor sommigen past die.
Voor mij ligt het anders. Ik geloof dat het gaat om leven op een manier die voor jou betekenisvol is. Hoe dat eruitziet, weet jij zelf. Dat schrijf ik je niet voor.
Wat ik zelf leerde over wat werkelijk van waarde is
Als kind was ik al gefascineerd door de dood. Door mensen die ermee te maken kregen. Door de manier waarop zij hun leven anders gingen zien na verlies. Wat ik daarvan heb geleerd, neem ik altijd met me mee:
Wat het meeste kost, is het minste waard wanneer je iemand verliest. Alles wat immaterieel is, krijgt bij een sterfgeval de grootste betekenis. Daarmee is voor mij de toon gezet. Niet in bezit, niet in prestaties, maar in wat echt van waarde is.
En misschien is dat ook een vraag voor jou. Wat blijft er over, wanneer alles wegvalt wat je nu vanzelfsprekend vindt?
Hoe we kwetsbaarheid vermijden zonder dat we het doorhebben
Ik zie het vaak gebeuren. Misschien herken jij het ook bij jezelf. We worden geraakt, maar we zetten een stap naar achteren. We voelen pijn, maar we schakelen door. We maken het kleiner, lichter, beheersbaar. Want voelen wat het met je doet, dat is spannend.
Kwetsbaarheid vermijden gaat zelden bewust. Het zit in gedrag dat maatschappelijk zelfs wordt beloond. Hard werken. Sterk blijven. Niet zeuren. Doorgaan, ook als het eigenlijk niet meer gaat. Of alles willen begrijpen en verklaren, zodat je het niet hoeft te voelen. Sommigen houden alles onder controle. Anderen vullen hun dagen tot de rand. Weer anderen relativeren alles weg. Het zijn manieren om overeind te blijven. Begrijpelijk. Menselijk. Maar ze hebben een prijs.
Wie kwetsbaarheid structureel vermijdt, raakt langzaam verwijderd van zichzelf. Van wat pijn doet, maar ook van wat werkelijk raakt. Het leven wordt functioneel, maar minder levend. En vaak pas bij verlies, ziekte of een breuk wordt zichtbaar wat al langer werd weggedrukt.
Waarom kwetsbaarheid altijd iets tussen mensen is
Kwetsbaarheid draag je zelden alleen, ook al probeer je dat wel. Pijn wil gedeeld worden. Verdriet zoekt een bedding. Niet om opgelost te worden, maar om gezien te worden. Ik merk hoe vaak mensen hun kwetsbaarheid inslikken om de ander niet te belasten. Om sterk te blijven. Om niet lastig te zijn. Maar juist daarin ontstaat eenzaamheid. Niet omdat er niemand is, maar omdat je jezelf niet laat zien.
Kwetsbaarheid vraagt nabijheid. Iemand die blijft zitten waar het schuurt. Iemand die niet meteen relativeert of oplost. Soms is één zin genoeg. Of alleen een aanwezigheid. Leven in kwetsbaarheid betekent niet dat je alles deelt met iedereen. Het betekent dat je niet alles alleen hoeft te dragen. Dat je erkent dat sommige dingen te groot zijn voor één mens.
En misschien is dat wel een van de belangrijkste lessen die de dood ons leert. Dat we elkaar nodig hebben. Juist daar waar woorden tekortschieten.
Veelgestelde vragen over leven met de dood en kwetsbaarheid
Veel mensen voelen dat dit onderwerp hen raakt, maar weten niet goed waar ze moeten beginnen. Deze vragen komen vaak op wanneer je stilstaat bij dood, eindigheid en kwetsbaarheid.
Waarom vinden we de dood zo moeilijk om onder ogen te zien?
Omdat de dood ons confronteert met verlies van controle. Hij herinnert ons eraan dat het leven niet maakbaar is en dat raakt aan angst, onzekerheid en kwetsbaarheid.
Wat betekent leven in kwetsbaarheid precies?
Leven in kwetsbaarheid betekent dat je erkent dat het leven je kan raken, beschadigen en ontregelen. Je hoeft niet sterk te blijven ten koste van jezelf, maar mag voelen wat er is en dat delen met anderen.
Is kwetsbaarheid niet hetzelfde als zwak zijn?
Nee. Kwetsbaarheid vraagt juist moed. Het is het tegenovergestelde van wegduwen of verharden. Kwetsbaar leven betekent dat je eerlijk bent over wat het leven met je doet.
Wat doet het met je leven als je de dood serieus neemt?
Wanneer je de eindigheid van het leven onder ogen ziet, worden keuzes scherper. Wat echt van waarde is, komt meer op de voorgrond. Betekenis weegt zwaarder dan bezit of prestatie.
Hoe kan ik leren omgaan met verlies en rouw?
Rouw vraagt tijd, ruimte en erkenning. Niet door het op te lossen, maar door het toe te laten en te delen. Soms helpt het om hierover in gesprek te gaan met iemand die naast je kan blijven staan.
Rouw- en verlies
Bekijk de mogelijkheden voor rouw- en verliesverwerking.
Leerdoelen
Bekijk de leerdoelen voor de training omgaan met veranderingen.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.

Publicatiedatum: 22-01-2020
Update: 8 februari 2026.
Dood en betekenis
Velden met een * zijn verplicht.


