home / persoonlijke ontwikkeling / presenteren spreken openbaar / presentatievaardigheden

Presentatievaardigheden: welke vaardigheden heb je nodig?

Presentatievaardigheden zijn alle vaardigheden die je nodig hebt om jouw verhaal helder, begrijpelijk en overtuigend over te brengen op anderen. Het gaat dus niet alleen om durven spreken voor een groep. Een goede presentatie vraagt onder andere dat je weet wat je wilt vertellen, structuur kunt aanbrengen, jouw stem goed gebruikt, contact maakt met jouw publiek en kunt inspelen op wat er tijdens jouw presentatie gebeurt.

Wat zijn presentatievaardigheden?

Een vaardigheid is iets wat je kunt leren, oefenen en verder ontwikkelen. Dat geldt ook voor presenteren. Natuurlijk heeft de één van nature wat meer gemak met spreken voor een groep dan de ander. Maar dat betekent niet dat presentatievaardigheden aangeboren zijn. Het grootste deel bestaat uit gedrag dat je kunt leren herkennen, toepassen en verfijnen. Bij presentatievaardigheden kun je onder andere denken aan:

• Een duidelijk doel voor jouw presentatie bepalen.
• Een kernboodschap formuleren.
• Structuur aanbrengen in jouw verhaal.
• Hoofd- en bijzaken onderscheiden.
• Helder en verstaanbaar spreken.
• Jouw stem, intonatie en spreektempo gebruiken.
• Contact maken met jouw toehoorders.
• Jouw lichaamstaal en gebaren bewust inzetten.
• De aandacht van het publiek vasthouden.
• Omgaan met vragen en reacties.
• Inspelen op onverwachte situaties.
• Krachtig openen en afsluiten.
• Jezelf blijven terwijl alle aandacht op jou gericht is.

Wie zijn presentatievaardigheden wil verbeteren, doet er daarom goed aan om niet alleen te zeggen: ‘ik wil beter leren presenteren’. Dat is te algemeen. De vraag is veel concreter: welke vaardigheid wil jij verder ontwikkelen?

Welke presentatievaardigheden zijn belangrijk?

Niet iedere presentatie vraagt precies hetzelfde van jou. Een korte pitch is iets anders dan een inhoudelijke presentatie van een uur. Een presentatie aan vijf collega's verschilt van spreken voor een grote zaal. Toch zijn er een aantal basisvaardigheden die vrijwel iedere presentator nodig heeft.

Doelgericht presenteren

Voordat je een presentatie opbouwt, moet je weten wat je ermee wilt bereiken. Wil je informeren, overtuigen, enthousiasmeren, draagvlak creëren of mensen aanzetten tot actie? Jouw doel bepaalt welke informatie relevant is en welke informatie je beter kunt weglaten. Wie zonder duidelijk doel begint, loopt het risico vooral veel informatie te geven. Dat maakt een presentatie nog niet automatisch goed. Lees daarom ook meer over het doel van een presentatie.

Structuur aanbrengen

Een publiek moet jouw verhaal gemakkelijk kunnen volgen. Daarvoor heb je een duidelijke lijn nodig. Waar begin je? Wat is de kern? Welke argumenten, voorbeelden of ervaringen ondersteunen jouw boodschap? En wat moet jouw publiek aan het einde vooral onthouden? Structuur helpt niet alleen de luisteraar. Het geeft jou als spreker eveneens houvast. Wanneer je de lijn van jouw verhaal goed kent, hoef je veel minder uit jouw hoofd te leren. Daardoor ontstaat ook meer ruimte om tijdens jouw presentatie te improviseren.

Helder en begrijpelijk spreken

Veel weten over een onderwerp betekent nog niet automatisch dat je er goed over kunt presenteren. Je moet jouw kennis kunnen vertalen naar jouw toehoorders. Dat vraagt dat je tot de kern komt, begrijpelijke taal gebruikt en niet verdwaalt in bijzaken of vakjargon. Een goede presentator kan ingewikkelde zaken begrijpelijk maken. Je hoeft jouw deskundigheid niet te bewijzen door ingewikkeld te praten. Juist eenvoud en helderheid kunnen laten zien dat je jouw onderwerp werkelijk beheerst.

Stemgebruik en spreektempo

Jouw stem draagt de inhoud van jouw verhaal. Met intonatie, volume, tempo en stiltes kun je nadruk leggen en jouw presentatie levendiger maken. Wie voortdurend op dezelfde toon spreekt, maakt het voor een publiek moeilijker om de aandacht vast te houden. Lees daarom meer over stemgebruik tijdens presenteren. Merk je dat je door spanning steeds sneller gaat praten? Dan is ook jouw spreektempo een concreet ontwikkelpunt.

Lichaamstaal en houding

Je presenteert niet alleen met woorden. Hoe je staat, kijkt, beweegt en gebaren maakt, heeft eveneens invloed op hoe jouw boodschap overkomt. Dat betekent niet dat je allerlei voorgeschreven houdingen moet aannemen. Het gaat er vooral om dat jouw lichaamstaal niet in strijd is met wat je vertelt. Veel mensen zijn zich tijdens een presentatie bijvoorbeeld plotseling heel bewust van hun handen. Lees daarover meer bij handen tijdens een presentatie. Ook de plek waar je staat en hoe je de ruimte gebruikt heeft invloed. Bekijk daarom ook de informatie over de opstelling tijdens een presentatie.

Contact maken met jouw publiek

Presenteren is geen kwestie van jouw verhaal afdraaien en hopen dat de ander luistert. Tijdens een presentatie moet je voortdurend verbinding houden met jouw toehoorders. Begrijpen ze wat je zegt? Zijn ze nog aangehaakt? Zie je twijfel, herkenning, enthousiasme of weerstand? Wanneer je werkelijk contact hebt met jouw publiek, kun je daarop inspelen. Soms moet je vertragen en iets toelichten. Op een ander moment kun je juist sneller verder. Dit vermogen om jouw verhaal af te stemmen op de mensen voor je is een belangrijk onderdeel van spreken met impact.

De aandacht vasthouden

Bij het begin van een presentatie heb je meestal vanzelf de aandacht. De vraag is of je die aandacht ook vasthoudt. Dat vraagt afwisseling en gevoel voor het publiek. Je kunt gebruikmaken van voorbeelden, ervaringen, vragen, stiltes of een verandering van tempo. Dat hoeft niet spectaculair te zijn. Allerlei trucjes toepassen werkt juist averechts wanneer ze niet bij jou of jouw verhaal passen. Wil je daar verder op verdiepen? Lees dan over jouw publiek en toehoorders boeien.

Natuurlijk presenteren

Alle vaardigheden die je ontwikkelt moeten uiteindelijk één doel dienen: dat jij jouw verhaal steeds vrijer kunt vertellen. Je hoeft geen presentator te spelen. Sommige mensen gaan voor een groep ineens anders praten, overdreven gebaren maken of een rol aannemen die niet bij hen past. Goed presenteren betekent juist dat techniek steeds minder zichtbaar wordt. Je hebt vaardigheden ontwikkeld, maar jouw publiek ziet vooral jou en hoort jouw verhaal. Dat is waar natuurlijk presenteren over gaat.

Wanneer ben je presentatievaardig?

Presentatievaardig zijn betekent niet dat iedere presentatie foutloos verloopt. Het betekent vooral dat je over voldoende mogelijkheden beschikt om jouw boodschap doelgericht over te brengen en dat je kunt schakelen wanneer de situatie daarom vraagt.

• Je weet wat je wilt overbrengen.
• Je hebt een duidelijke lijn in jouw verhaal.
• Je spreekt helder en verstaanbaar.
• Je kunt variëren met jouw stem en tempo.
• Je maakt contact met jouw publiek.
• Je durft stiltes te gebruiken.
• Je kunt reageren op vragen en onderbrekingen.
• Je raakt niet meteen de draad kwijt wanneer iets anders loopt dan gepland.
• Jouw lichaamstaal ondersteunt jouw verhaal.
• Je bent niet volledig afhankelijk van slides of aantekeningen.
• Je kunt hoofd- en bijzaken van elkaar onderscheiden.
• Je ontwikkelt een presentatievorm die bij jou past.

Een verspreking, een vergeten woord of een korte stilte doet daar niets aan af. Vaak is jouw publiek daar veel minder mee bezig dan jijzelf.

Presentatievaardigheden en zelfvertrouwen

Presentatievaardigheden en zelfvertrouwen zijn niet hetzelfde. Toch hebben ze veel met elkaar te maken. Wanneer je geen idee hebt hoe je een presentatie moet opbouwen of wat je moet doen wanneer iemand een lastige vraag stelt, voel je je al snel onzeker. Je mist houvast. Naarmate je meer vaardigheden ontwikkelt, weet je beter waarop je kunt terugvallen. Je weet hoe je begint, hoe je de draad terugvindt en hoe je met een onverwachte reactie kunt omgaan. Je hebt bovendien ervaren dat je het kunt. Dat kan bijdragen aan meer zekerheid en vertrouwen. Maar techniek lost niet alles op. Je kunt alle principes van goed presenteren kennen en toch volledig blokkeren zodra je voor een groep staat. Dan kan spreekangst een rol spelen. Voor hoogsensitieve mensen kunnen ook prikkels, spanning en een sterk bewustzijn van de reacties uit de zaal meespelen. Daarover lees je meer bij HSP en presenteren.

Presenteren met impact vraagt meer dan techniek

Alle presentatietechnieken bij elkaar maken jou nog niet automatisch overtuigend. Je kunt technisch uitstekend presenteren en toch weinig losmaken. Omgekeerd kan iemand met een enorme gedrevenheid veel mensen raken, terwijl de presentatie technisch helemaal niet perfect is. Impact ontstaat wanneer vorm en inhoud bij elkaar komen. Je weet wat je wilt zeggen, je gelooft in jouw boodschap en je beschikt over voldoende vaardigheden om die boodschap over te brengen. Daarom gaat overtuigend presenteren niet alleen over wat je kunt, maar ook over wat je wilt en wie je bent. Wil je dat verder uitdiepen? Lees dan meer over overtuigingskracht ontwikkelen.

Hoe ontwikkel je presentatievaardigheden?

Presentatievaardigheden ontwikkelen vraagt oefening. Alleen lezen over presenteren is niet voldoende. Je moet ervaren wat er gebeurt wanneer je jouw verhaal hardop vertelt, voor anderen staat en feedback krijgt op jouw gedrag.

1. Kies concrete leerdoelen. Niet: ik wil beter presenteren. Wel: ik wil rustiger spreken, mijn verhaal beter structureren of meer contact maken met mijn publiek.
2. Oefen hardop. In jouw hoofd klinkt een verhaal altijd anders dan wanneer je het daadwerkelijk uitspreekt.
3. Neem jezelf eens op. Je hoort en ziet dan zaken waarvan je je tijdens het presenteren nauwelijks bewust bent.
4. Vraag gerichte feedback. Vraag niet alleen of iemand jouw presentatie goed vond, maar bijvoorbeeld of jouw kernboodschap duidelijk was.
5. Werk niet aan alles tegelijk. Eén of twee concrete ontwikkelpunten zijn veel effectiever dan tien aandachtspunten.
6. Evalueer na afloop. Kijk niet alleen naar wat fout ging, maar juist ook naar wat al goed werkte.

Een andere manier om ontwikkelpunten zichtbaar te krijgen, is kijken naar de valkuilen bij presenteren. Daar waar je telkens tegenaan loopt, zit vaak ook jouw belangrijkste leerdoel.

Oefenen zonder een ingestudeerde presentator te worden

Oefenen is nodig, maar er bestaat ook zoiets als te veel instuderen. Wanneer je iedere zin exact uit jouw hoofd leert, ontstaat de kans dat je vooral bezig bent met de vraag of je de juiste woorden nog weet. Daardoor verlies je het contact met jouw publiek. Het helpt meer wanneer je de structuur, kernboodschap en belangrijkste voorbeelden goed kent. Je weet dan waar jouw verhaal naartoe gaat, zonder dat ieder woord vaststaat. Juist daar ontstaat ruimte om natuurlijk te spreken en in te spelen op wat er in de zaal gebeurt.

Presentatievaardigheden zijn afhankelijk van de situatie

Niet iedere situatie vraagt dezelfde vaardigheden. Bij een inhoudelijke presentatie zijn structuur en begrijpelijke uitleg belangrijk. Bij een pitch moet je snel tot de kern komen. Tijdens een langere lezing wordt het vasthouden van aandacht belangrijker. En wanneer je namens een bedrijf spreekt, vertegenwoordig je behalve jezelf ook jouw organisatie. Daarom bestaat er niet één ideale manier van presenteren. Je moet leren beoordelen wat deze presentatie, dit publiek en deze situatie van jou vragen. Geef je regelmatig een presentatie over jouw organisatie, product of dienstverlening? Bekijk dan ook de informatie over een bedrijfspresentatie geven.

Kun je presentatievaardigheden trainen?

Ja. Presentatievaardigheden zijn juist geschikt om gericht te oefenen en te trainen. Je kunt werken aan jouw structuur, stemgebruik, spreektempo, lichaamstaal, interactie, overtuigingskracht of het omgaan met spanning. Daarbij helpt het wanneer iemand gericht meekijkt en feedback geeft op wat je werkelijk doet. Jouw eigen waarneming klopt namelijk lang niet altijd. Misschien denk je dat een stilte eindeloos duurt, terwijl jouw publiek die stilte juist prettig vindt. Misschien heb je het gevoel dat je langzaam spreekt terwijl je voor een luisteraar nog steeds behoorlijk snel gaat. Door te oefenen, feedback te ontvangen en opnieuw te proberen, ontstaat nieuw gedrag. Naarmate dit vertrouwder wordt, kan ook jouw zekerheid toenemen.

Het doel is niet dat iedere deelnemer uiteindelijk op dezelfde manier presenteert. Het doel is dat jij jouw vaardigheden vergroot en een stijl ontwikkelt die past bij jou, jouw boodschap en jouw publiek.

Veelgestelde vragen over presentatievaardigheden

Over de belangrijkste presentatievaardigheden hebben we hierboven al veel besproken. De volgende vragen gaan daarom juist in op een aantal aanvullende situaties die tijdens het presenteren kunnen ontstaan.

Kun je goed presenteren zonder PowerPoint?

Ja. PowerPoint is een hulpmiddel en geen voorwaarde voor een goede presentatie. Soms wordt jouw verhaal zelfs sterker wanneer alle aandacht bij jou en jouw boodschap blijft. Gebruik slides alleen wanneer ze werkelijk iets toevoegen, bijvoorbeeld om een afbeelding, schema of cijfer inzichtelijk te maken.

Wat doe je als iemand uit het publiek je voortdurend onderbreekt?

Blijf rustig en bewaak de regie over jouw presentatie. Je kunt aangeven dat je de vraag graag beantwoordt, maar eerst jouw gedachte wilt afmaken. Wanneer onderbrekingen blijven terugkomen, kun je afspraken maken over een vragenmoment. Duidelijkheid is vaak effectiever dan irritatie laten oplopen.

Moet je een presentatie helemaal uit je hoofd kennen?

Nee. Het is belangrijker dat je de structuur, kernboodschap en belangrijkste voorbeelden goed kent. Wanneer je iedere zin letterlijk uit jouw hoofd leert, vergroot je juist de kans dat je blokkeert zodra je één woord of zin vergeet.

Hoe bereid je een presentatie voor als je weinig tijd hebt?

Begin dan niet met vormgeving, maar met drie vragen: wat wil ik bereiken, wat moet mijn publiek onthouden en welke drie punten zijn daarvoor noodzakelijk? Wanneer die basis helder is, kun je de beschikbare voorbereidingstijd veel gerichter gebruiken.

Is presenteren voor collega's makkelijker dan voor onbekenden?

Niet per definitie. Voor sommigen voelt een bekende groep veilig, terwijl anderen zich juist extra beoordeeld voelen door collega's of leidinggevenden. De spanning hangt dus niet alleen af van de grootte of bekendheid van jouw publiek, maar ook van de betekenis die jij aan die situatie geeft.