home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / analytisch

Analytisch vermogen en analysevaardigheden

Analytisch vermogen is het vermogen en de vaardigheid om goed te analyseren. Maar wat is dat precies? Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten betekent analytisch zijn dat je vanuit een bepaalde helikopterview situaties of vraagstukken kunt analyseren. Je kunt een vraagstuk verdelen en afzonderlijke onderdelen bekijken, maar je overziet ook het geheel. Je hebt de intelligentie om hoofd- en bijzaken goed uit elkaar te halen. Uit een reeks informatie of feiten kun je de rode draad halen. Je ziet snel logische verbanden of een hiaat of onlogica in bepaalde redeneringen.

Je denkt bij voorkeur in opties en graag heb je meerdere keuzes of alternatieven. Oorzaak-gevolgrelaties en de consequenties daarvan doorzie je snel.

Een goede analyse begint met de juiste vraag

Wie analytisch is, schiet niet meteen naar een oplossing. Eerst wil je weten wat er precies aan de hand is. Wat is het werkelijke vraagstuk? Welke informatie ontbreekt nog? Waar zit de oorzaak en wat is misschien alleen een gevolg? Wanneer de vraag niet scherp is, kun je immers heel grondig het verkeerde probleem oplossen. Daarom passen doorvragen, luisteren en informatie ordenen goed bij analytisch vermogen. Je probeert eerst helder te krijgen waar het werkelijk over gaat voordat je conclusies trekt of met een oplossing komt.

Analytisch denken is meer dan logisch redeneren

Logisch kunnen redeneren hoort er zeker bij, maar analytisch vermogen is breder. Je kunt informatie ontleden, verschillende invalshoeken bekijken, verbanden leggen en vervolgens weer teruggaan naar het geheel. Je ziet niet alleen afzonderlijke feiten, maar probeert te begrijpen hoe ze met elkaar samenhangen. Juist de combinatie van afstand nemen en inzoomen maakt analytisch denken sterk. Je kunt naar details kijken zonder de rode draad kwijt te raken en je kunt het grote geheel overzien zonder belangrijke informatie over het hoofd te zien.

Waar is analytisch vermogen belangrijk?

Analysevaardigheden of analytisch vermogen worden in veel beroepen gevraagd. Dat geldt voor technische beroepen, leidinggevende functies en financiële beroepen, maar ook in de medische sector worden veel analyses gemaakt. Kortom: er is moeilijk een volledige lijst te maken van beroepen waarin deze vaardigheid van waarde is. De manier waarop je analyseert verschilt per vakgebied, maar de basis blijft vergelijkbaar: informatie verzamelen, hoofd- en bijzaken onderscheiden, verbanden zien, consequenties overzien en tot een onderbouwde conclusie komen.

Wanneer helpt analyse je om betere keuzes te maken?

Analytisch vermogen helpt vooral wanneer er meerdere opties zijn en een keuze gevolgen heeft. Je kunt alternatieven naast elkaar zetten, oorzaak en gevolg onderzoeken en bekijken welke consequenties een keuze mogelijk heeft. Daardoor hoef je minder snel op basis van één indruk of één stukje informatie te beslissen. Dat betekent niet dat je vooraf ieder risico kunt uitsluiten. Analyse helpt je vooral om bewuster te kiezen op basis van de informatie die beschikbaar is. Je weet beter waarom je een bepaalde richting kiest en welke gevolgen je daarbij meeweegt.

Is analytisch vermogen een eigenschap, vaardigheid of competentie?

Analytisch vermogen is allereerst een eigenschap of persoonskenmerk. Wanneer je analytisch bent ingesteld, ontwikkel je vanzelf analysevaardigheden. Wanneer je niet analytisch ingesteld bent, is het lastig om analysevaardigheden te ontwikkelen. Je moet dan namelijk iets leren wat minder vanzelfsprekend bij je past. De kwaliteit die je hebt, gaat meestal hand in hand met de vaardigheden waarover je beschikt. De kunst is om datgene te ontwikkelen wat wel bij je past en waar jouw kracht ligt. Analytisch vermogen wordt ook vaak aangeduid als competentie. Dan doelt men vooral op de combinatie van analytisch vermogen en de analysevaardigheden waarmee je die kwaliteit in de praktijk inzet.

Wanneer slaat analytisch vermogen door?

Waar de kracht ligt, daar ligt ook de valkuil. Wanneer je analytisch bent ingesteld, kun je te lang blijven denken, beschouwen en onderzoeken. Je komt dan moeilijker tot keuzes, wordt minder praktisch of verliest de essentie doordat je steeds nieuwe mogelijkheden blijft bekijken. Je kunt in jouw presentatie ook koel of afstandelijk overkomen wanneer je heel sterk vanuit jouw hoofd reageert.

Overanalyseren als valkuil

De directe valkuil van deze kwaliteit is overanalyseren. Je kunt een vraagstuk dan als het ware dood analyseren. Je blijft hangen in beschouwingen, informatie en mogelijkheden, waardoor de analyse niet langer voor helderheid zorgt maar juist voor verwarring. Op de aparte pagina over overanalyseren werk ik deze valkuil verder uit.

Welke aanpak past minder bij een analytisch denker?

Gedrag dat vaak minder bij je past:

• Ad-hocoplossingen.
• Kortetermijnbeleid.
• Meteen de handen uit de mouwen steken zonder goed na te denken over een structurele oplossing.
• Pleisterwerk, halve of onvolledige oplossingen.
• Oplossingen bedenken zonder eerst de juiste diagnose te stellen.

Dat wil niet zeggen dat je tegen praktisch handelen bent. Je wilt vooral eerst begrijpen wat er werkelijk speelt voordat er actie wordt ondernomen. Een oplossing zonder goede analyse kan in jouw ogen gemakkelijk symptoombestrijding worden.

Wat merk je bij gebrek aan analytisch vermogen?

Onlangs deden we een verbetertraject bij iemand van wie de leiding vond dat hij onvoldoende functioneerde. Eén van de oorzaken was gebrek aan analytisch vermogen, terwijl dat in die functie wel nodig was. Wat mis je wanneer je onvoldoende analytisch bent ingesteld?

• Je ziet minder snel de kern of essentie van een vraagstuk.
• Je bent al bezig met de oplossing terwijl nog niet is vastgesteld wat het vraagstuk precies is.
• Je overziet de consequenties van bepaalde keuzes of de verbanden tussen keuzes onvoldoende.
• Je vliegt een probleem te praktisch aan of richt je te veel op bijzaken.
• Je vindt het lastig om systematisch of logisch te denken.
• Je bekijkt een vraagstuk soms te eenzijdig.
• Je mist soms belangrijke informatie waardoor je verkeerde conclusies trekt.
• Je benadert een vraagstuk te weinig diepgaand en te veel aan de oppervlakte.
• Je wilt een probleem te snel praktisch oplossen.

Analytisch vermogen in een leidinggevende functie

Analytisch vermogen is in de ene leidinggevende functie veel belangrijker dan in de andere. Zit je in het hoger management? Dan zijn analysevaardigheden vaak onmisbaar. Zit je in een middenkaderfunctie? Dan varieert de mate waarin je analytisch vermogen nodig hebt enorm. Ken jezelf goed en let dus ook goed op wat er in jouw functie wordt gevraagd en wat er nodig is.

Welke ontwikkeldoelen passen bij analytisch vermogen?

Het leerdoel is niet om minder analytisch te worden. De ontwikkeling zit vooral in het goed inzetten van jouw denkkracht zonder vast te blijven zitten in analyse. Deze ontwikkeldoelen kunnen daarbij passen:

• De analyse tijdig afronden wanneer je voldoende informatie hebt om een verantwoorde keuze te maken.
• De stap van denken naar handelen durven zetten zonder ieder mogelijk scenario eerst volledig uit te werken.
• Naast feiten en logica ook oog houden voor de menselijke en praktische kant van een vraagstuk.

Vragen over analytisch vermogen en analysevaardigheden

Over analytisch vermogen kunnen in de praktijk nog andere vragen ontstaan. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is analytisch denken hetzelfde als kritisch denken?

Nee, al liggen ze dicht bij elkaar. Analytisch denken gaat vooral over een vraagstuk ontleden, verbanden zien en informatie ordenen. Kritisch denken betekent dat je informatie, aannames en conclusies ook beoordeelt en niet zomaar voor waar aanneemt.

Kun je analytisch zijn en toch intuïtief beslissen?

Dat kan. Ook wanneer je sterk analytisch bent, hoef je niet iedere keuze volledig uit te rekenen. Soms beschik je over ervaring waardoor je snel een richting aanvoelt. Het analytische vermogen helpt je vervolgens om te toetsen of die keuze ook logisch en verdedigbaar is.

Waarom stellen analytische mensen vaak veel vragen?

Omdat vragen helpen om ontbrekende informatie boven tafel te krijgen en het werkelijke probleem scherper te zien. Wat voor een ander een detail lijkt, kan voor jou informatie zijn die nodig is om een goede conclusie te trekken.

Kun je analytisch zijn zonder goed te zijn met cijfers?

Ja. Analytisch vermogen is veel breder dan cijfermatig inzicht. Ook bij taal, gedrag, processen, strategie, techniek of organisatievraagstukken kun je informatie ontleden, patronen herkennen en logisch redeneren.

Wanneer heb je genoeg informatie om een beslissing te nemen?

Dat is niet altijd vooraf exact vast te stellen. Een belangrijke vraag is of extra informatie jouw keuze nog wezenlijk kan veranderen. Wanneer je de belangrijkste feiten, gevolgen en alternatieven kent, kan verder analyseren soms meer vertraging dan helderheid opleveren.