home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / ontwapenend

Ontwapenend is een kwaliteit

Ben jij ontwapenend? Merk je dat je makkelijk contact maakt met mensen waar anderen dat moeilijk lukt? Zeggen anderen wel eens dat ze jou ontwapenend vinden? Dat is een prachtige eigenschap. Het is echt een kwaliteit in hoe je met mensen omgaat. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat ontwapenend zijn over een manier van contact maken waardoor de ander minder behoefte voelt om zich te verdedigen, terug te trekken of een masker op te houden. Maar wat betekent dat eigenlijk? En wat kun je ermee? In dit artikel ga ik daar dieper op in.

Wat betekent het als je ontwapenend bent?

Wanneer je ontwapenend bent, dan betekent het dat je die wapens onklaar maakt. Dat jij de ander zover brengt dat die de wapens neerlegt. In de ontmoeting met jou voelt de ander zich veilig en verliest de paraatheid om jou aan te vallen of om zichzelf te verdedigen tegenover jou; die heeft van jou niets te duchten. Jij zorgt voor ontspanning in de relatie en de ander krijgt ruimte voor positieve gevoelens.

Zie je hoe mooi dit is? Jij hebt de gave om binnen te komen bij de ander; de ander laat jou toe waar die anderen niet gauw zou toelaten. Er is vertrouwen. De ander legt de wapens weg, komt achter de bolwerken vandaan en laat het masker zakken. Je nodigt dus eigenlijk de ander uit om meer authentiek te zijn. Dat is enorm waardevol voor een gelijkwaardige en welwillende verhouding tussen jou en de ander. Je maakt wezenlijk contact met elkaar.

Hoe werkte Paula ontwapenend?

Paula vertelt: ‘Als secretaresse bij een multinational had ik een aantal jaren een leidinggevende met wie ik kon lezen en schrijven. We konden goed met elkaar overweg en hadden aan een half woord genoeg. Als ik ergens tegenaan liep dan kon ik dat bij hem kwijt en zochten we samen naar een oplossing. Als hij worstelde met het schrijven van een stuk tekst nam ik dat van hem over en begreep precies welke toon er nodig was. De samenwerking was prettig en soepel. Veel collega's op de afdeling hadden echter een hekel aan hem, vonden hem autoritair en ontoegankelijk. Een haantje, een streber. Er zijn zelfs mensen bij de firma weggegaan vanwege de weerstand die ze tegen hem hadden. Dat heeft me altijd verwonderd, want ik heb dat nooit zo ervaren. Hij kon wel eens irritant zijn inderdaad, maar dan zei ik dat gewoon tegen hem. Dan mopperde hij eventjes en dan was 't klaar.’

Je kunt dus zoals Paula onbewust ontwapenend zijn. En het kan ook zijn dat jouw manier van doen bij een bepaald soort mensen wel ontwapenend werkt en bij een ander soort mensen niet. Misschien is jouw talent met name gericht op een bepaald type wapen. Om jouw gave bewust te kunnen inzetten, is het van belang er meer zicht op te krijgen.

Waaraan herken je een ontwapenend persoon?

Als je ontwapenend bent, dan past het volgende bij jou:

• Je bent echt en oprecht.
• Je hebt een positieve levenshouding.
• Je bent benaderbaar.
• Je laat je niet afschrikken door andermans wapens.
• Je treedt de ander open tegemoet.
• Je aanvaardt de ander zoals die is.
• Je bent onbevooroordeeld in het contact.
• Je bent authentiek.
• Je laat merken dat je de ander graag ontmoet.

Wat bij de ander een gevoelige snaar raakt kan verschillen, maar het zijn jouw kwaliteiten die de sleutels vormen waarmee je deuren bij de ander opent. Ik denk dan aan jouw levenslust, aandacht, vriendelijkheid, humor, kalmte, enthousiasme, begrip, speelsheid, belangstelling en spontaniteit. Wanneer je ontwapenend bent, dan breng je vertrouwen in jouw relatie met anderen. Je schenkt veel vreugde en je kunt het ook ontvangen. Jouw ontwapenende eigenschappen maken het leven mooier en halen het beste in de ander naar boven. Dat voedt de ziel. Dat brengt een nieuw perspectief. Je creëert voor de ander op die manier ook kansen voor verdere groei.

Wat is het verschil tussen ontwapenend, toegankelijk en vertrouwenwekkend?

Deze kwaliteiten liggen dicht bij elkaar, maar ik vind ze niet hetzelfde. Wanneer je toegankelijk en benaderbaar bent, ervaren mensen weinig drempel om naar jou toe te komen of contact met je te maken. Wanneer je vertrouwenwekkend overkomt, roept jouw manier van zijn vertrouwen op. Bij ontwapenend zijn zie je nog een stap verder wat er in het contact gebeurt: de ander laat zijn verdediging zakken, komt achter zijn bolwerk vandaan en durft iets meer van zichzelf te laten zien.

Je kunt dus heel toegankelijk zijn zonder dat iemand meteen zijn masker laat zakken. En iemand kan jou vertrouwen zonder dat er direct sprake is van een ontwapenend effect. Bij ontwapenend zijn zit juist iets in jouw manier van contact maken waardoor spanning vermindert en verdediging minder nodig lijkt te worden. Dat kan heel subtiel gebeuren: door humor, oprechte aandacht, kalmte, spontaniteit of doordat de ander voelt dat je geen verborgen agenda hebt.

Kun je leren om meer ontwapenend te zijn?

Ieder klein kind kan het. Je weet vast wel uit ervaring hoe ontwapenend en vertederend kleine kinderen of jonge dieren kunnen zijn; in wat voor rotbui je ook bent, ze toveren een glimlach op je gezicht en je laat je negatieve gevoelens varen. En waardoor? Doordat ze zo overrompelend zichzelf zijn. Deze authenticiteit is iedereen aangeboren, maar we verleren dat. Onze opvoeding en ervaringen leggen vele laagjes over ons heen waarachter we op den duur schuilgaan. Het is dus de kunst om die laagjes weer te ont-wikkelen en terug te komen bij de open, positieve houding van authenticiteit.

Als je werk hebt waar dit specifieke talent van grote toegevoegde waarde is, bijvoorbeeld bij een klachtencommissie, als mediator, bij onderhandelingen of in de hulpverlening, dan kunnen gesprekstechnieken jouw talent versterken mits het oorspronkelijk wel van binnenuit komt. Anders wordt het een trucje en dat werkt niet. Ontwapenend gedrag dat gespeeld is, verliest juist iets wezenlijks van de kracht die het normaal gesproken heeft.

Waarom werkt jouw ontwapenende houding niet bij iedereen?

Dat jouw manier van doen bij de ene persoon wel ontwapenend werkt en bij de andere niet, hoeft niet te betekenen dat je iets verkeerd doet. Mensen verschillen in wat zij hebben meegemaakt, hoe snel zij vertrouwen geven en welke verdedigingsmechanismen zij gebruiken. De een reageert sterk op humor, de ander op rust en aandacht en weer een ander heeft vooral tijd nodig voordat de wapens überhaupt een beetje zakken.

Ook kan het zijn dat jouw kwaliteit vooral goed werkt bij een bepaald type verdediging. Misschien laat iemand die boos of autoritair doet bij jou verrassend snel zijn zachtere kant zien, terwijl iemand die zich volledig afsluit veel moeilijker bereikbaar blijft. Ontwapenend zijn is dus geen garantie dat jij bij iedereen zomaar naar binnen kunt. Het is een kwaliteit waarmee je contact mogelijk maakt, maar de ander blijft zelf bepalen hoeveel die daarvan toelaat.

Wat is de valkuil van ontwapenend zijn?

Wanneer je ontwapenend bent, dan ben je toegankelijk en geef je de ander ruimte. Maar je kunt ook te toegankelijk zijn en de ander te veel ruimte geven, waardoor de balans tussen afstand en nabijheid zoek raakt of de ander zoveel ruimte gaat innemen dat er voor jou niet zoveel meer overblijft. Jouw openheid en bereidheid om werkelijk contact te maken zijn kwaliteiten, maar dat betekent niet dat jouw eigen grens voortdurend moet wijken.

Het kan ook zijn dat sommige mensen jouw ontwapenende eigenschappen wel handig vinden om bij iemand anders een ingang te creëren. Het is dan de vraag of daar zuivere intenties achter zitten. Als dit niet expliciet bespreekbaar is, terwijl het bijvoorbeeld juist belangrijk kan zijn in je werk, bestaat er een gerede kans dat er misbruik wordt gemaakt van het vertrouwen dat jou toekomt en dat je voor een karretje wordt gespannen. Je hebt in het algemeen veel vertrouwen in jouw medemens en als dat vertrouwen beschaamd wordt, kun je hevig gekwetst zijn. Dan kan het maar zo dat je naar dezelfde wapens grijpt die je anderen juist uit handen probeerde te krijgen.

En tot slot: zo vertederend en kwetsbaar als een peuter of een jong katje ben jij als volwassen mens niet, maar toch kunnen jouw ontwapenende eigenschappen iets bij de ander oproepen wat belemmerend werkt: onnodige zorgzaamheid, de wil om je te beschermen en een overmatig verantwoordelijkheidsgevoel. De ander gaat over jou kloeken. Daarmee neemt die de ouderrol aan en dat nodigt jou uit om in de kindrol te stappen. Als je dat doet, word je beloond voor jouw naïviteit, maar je verliest jouw autonomie in de relatie en die trekt scheef.

Waar erger je je aan als je ontwapenend bent?

Jouw allergieën zijn niet heel sterk. Mensen die achterdochtig of negatief zijn, of die toneel spelen en zich allerlei maniertjes hebben aangewend, zul je in eerste instantie net zo open benaderen als iedereen. Pas als het niet lukt om werkelijk contact te krijgen, zul je ze liever vermijden. Ook etiquette, protocollen of geschreven en ongeschreven gedragsregels kunnen je irriteren wanneer ze jouw vrijheid in de omgang met anderen beperken. Jij maakt liever contact op jouw eigen manier.

Dat betekent niet dat iedere vorm van terughoudendheid, protocol of voorzichtigheid verkeerd is. Soms hebben mensen een goede reden om niet onmiddellijk open te zijn en in sommige situaties helpen duidelijke omgangsregels juist om veiligheid te creëren. Jouw kracht zit daarom niet in iedere muur koste wat kost afbreken, maar in ruimte bieden waarin de ander zelf kan besluiten of die de deur verder opent.

Is ontwapenend zijn voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je gaat een ontmoeting sneller gespannen of wantrouwend in, houdt mensen op afstand of merkt dat je jezelf gemakkelijk verdedigt zodra iemand iets zegt wat je raakt. Misschien vind je openheid lastig, laat je niet snel zien wat er werkelijk in je omgaat of heb je geleerd dat het veiliger is om eerst af te wachten wat de ander doet. Dan kan een meer ontwapenende manier van contact maken voor jou een uitdaging zijn.

Dat betekent niet dat je voortaan iedereen onmiddellijk moet vertrouwen of al jouw bescherming moet loslaten. Je kunt beginnen met iets eenvoudigs: werkelijk luisteren, minder snel reageren vanuit verdediging, oprechte belangstelling tonen en jezelf iets meer laten zien zonder dat het een ingestudeerde techniek wordt. Ontwapenend contact ontstaat niet doordat je de ander probeert te veranderen, maar juist doordat jouw manier van zijn minder reden geeft om de wapens gereed te houden.

Welke ontwikkeldoelen passen bij ontwapenend zijn?

Wanneer ontwapenend zijn sterk bij jou past, hoef je jouw openheid, warmte en vermogen om wezenlijk contact te maken niet kwijt te raken. De ontwikkeling zit vooral in zorgen dat jouw toegankelijkheid niet ten koste gaat van jouw eigen plek en autonomie.

• Jouw grenzen kennen en bewaken terwijl je open en benaderbaar blijft.
• Op eigen benen blijven staan en jouw autonomie bewaren wanneer anderen zorg voor jou willen overnemen.
• Vertrouwen geven zonder verantwoordelijkheid voor de ander over te nemen of je voor een karretje te laten spannen.

Veelgestelde vragen over ontwapenend zijn

Ontwapenend zijn klinkt misschien alsof je vanzelf met iedereen goed contact krijgt, maar zo eenvoudig is het niet. Juist vertrouwen, grenzen en de manier waarop de ander op jou reageert maken deze kwaliteit interessant. Daarom nog vijf vragen die erbij passen.

Kun je ontwapenend zijn zonder veel te praten?

Ja. Ontwapenend zijn zit niet alleen in woorden. Jouw rust, aandacht, open houding, gezichtsuitdrukking of manier van luisteren kunnen al genoeg zijn om iemand minder gespannen te maken. Soms is juist iemand die weinig woorden nodig heeft maar werkelijk aanwezig is bijzonder ontwapenend.

Waarom vertellen mensen jou soms snel persoonlijke dingen?

Omdat zij blijkbaar ervaren dat er weinig gevaar zit in het contact met jou. Misschien voelen ze dat je niet onmiddellijk oordeelt, dat je werkelijk luistert of dat je geen verborgen bedoeling hebt. Daardoor kan iemand sneller besluiten iets van zichzelf te laten zien wat die normaal gesproken langer voor zich houdt.

Kun je te veel vertrouwen geven?

Ja. Openheid en vertrouwen zijn kwaliteiten, maar zij ontslaan je niet van de noodzaak om naar gedrag te blijven kijken. Wanneer iemand jouw vertrouwen herhaaldelijk beschadigt, jouw grenzen niet respecteert of jouw openheid gebruikt voor eigen voordeel, hoeft ontwapenend zijn niet te betekenen dat je die persoon onbeperkt toegang blijft geven.

Waarom kan iemand zich juist ongemakkelijk voelen bij een ontwapenend persoon?

Omdat werkelijk contact ook spannend kan zijn. Iemand die gewend is om achter afstandelijkheid, humor, status of boosheid te schuilen, kan zich ineens behoorlijk gezien voelen wanneer jij daar niet door wordt afgeschrikt. De verdediging zakt dan misschien niet onmiddellijk. Soms wordt zij juist eerst wat sterker voordat iemand besluit dat het veilig genoeg is om zich werkelijk te laten zien.

Is ontwapenend zijn hetzelfde als aardig gevonden willen worden?

Nee. Wanneer jouw gedrag vooral bedoeld is om aardig gevonden te worden, is jouw aandacht sterk gericht op de reactie en goedkeuring van de ander. Ontwapenend zijn hoeft daar helemaal niet over te gaan. Je kunt oprecht, open en vriendelijk zijn en tegelijkertijd iets zeggen wat de ander niet leuk vindt. Juist Paula laat dat mooi zien: wanneer haar leidinggevende irritant was, zei ze dat gewoon tegen hem. Dan mopperde hij eventjes en dan was 't klaar.