home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / kind hoogbegaafd / sociale vaardigheden hb kind

Sociale vaardigheden bij hoogbegaafde kinderen

Dit artikel hoort bij de serie: Is je kind hoogbegaafd? In die serie kijk ik stap voor stap naar signalen, vragen en misverstanden rond hoogbegaafdheid bij kinderen. Sociale vaardigheden worden daarbij vaak verkeerd begrepen, omdat een hoogbegaafd kind soms niet sociaal onhandig is, maar vooral anders aansluit bij leeftijdsgenoten.

Ouders van hoogbegaafde kinderen krijgen regelmatig de vraag of zij hun kind naar een socialevaardigheidstraining willen sturen. Deze zogenaamde SoVa-trainingen zijn echter over het algemeen niet geschikt voor hoogbegaafden. Daarnaast is het nog maar de vraag of je kind zo’n training wel echt nodig heeft.

Heeft een hoogbegaafd kind minder sociale vaardigheden?

Door een verschil in kennis, communicatie en vaardigheden kunnen er problemen ontstaan tussen leerlingen die hoogbegaafd zijn en hun medeleerlingen. Dit wil niet zeggen dat hoogbegaafdheid inhoudt dat een leerling geen sociale vaardigheden heeft.

Juist doordat leerlingen met een ontwikkelingsvoorsprong vaak ook een voorsprong op sociaal gebied hebben, kan dit misverstand ontstaan. Deze leerlingen hoeven dan ook gemiddeld niet meer sociale of emotionele problemen te hebben dan hun klasgenoten.

Wat als je kind hooggevoelig en hoogbegaafd is?

Veel kinderen die hoogbegaafd zijn, zijn daarnaast hooggevoelig, wat juist betekent dat deze groep erg sociaal vaardig is. Deze kinderen zijn bijzonder gevoelig voor sfeer en sociale verbanden binnen hun klas. Een hooggevoelig hoogbegaafd kind stelt dan ook geen waaromvragen zoals een cognitief hoogbegaafd kind, maar stelt vragen die met zijn of haar zelfverzekerdheid te maken hebben. Deze vragen zullen alleen in een omgeving worden gesteld die veilig en vertrouwd is. De vragen hebben vaak betrekking op sociale en emotionele gebieden die te maken hebben met angst of behoedzaamheid. Doordat deze kinderen gevoelens van zichzelf en anderen uitstekend onder woorden kunnen brengen, zijn zij juist sociaal erg slim.

Is je kind sociaal onhandig of mist het aansluiting?

Soms lijkt een hoogbegaafd kind sociaal onhandig, terwijl er iets anders speelt. Het kind mist aansluiting. Dat is niet hetzelfde. Een kind kan goed aanvoelen wat er gebeurt, rekening houden met anderen en sociaal scherp waarnemen, maar toch weinig aansluiting vinden bij leeftijdsgenoten.

Dat kan gebeuren wanneer je kind andere woorden gebruikt, sneller denkt, andere interesses heeft of spelletjes leuk vindt die voor andere kinderen nog niet aantrekkelijk zijn. Waar leeftijdsgenoten vooral bezig zijn met samen spelen, kan jouw kind al bezig zijn met regels, eerlijkheid, strategie of de vraag waarom iets zo moet.

Dan ontstaat er gemakkelijk misverstand. De omgeving ziet een kind dat niet goed meedoet. Maar jij ziet misschien een kind dat wel wil meedoen, alleen niet goed weet waar het zichzelf kwijt kan. Het probleem is dan niet dat je kind geen sociale vaardigheden heeft, maar dat de aansluiting niet vanzelf ontstaat.

Dat verschil is belangrijk. Want wanneer je een kind dat aansluiting mist naar een socialevaardigheidstraining stuurt, geef je onbedoeld de boodschap: jij moet socialer worden. Terwijl de echte vraag misschien is: waar vindt dit kind kinderen met wie het zichzelf kan zijn?

Wanneer past je kind zich te veel aan?

Een hoogbegaafd kind kan zich soms heel goed aanpassen. Het kijkt wat anderen doen, voelt aan wat gewenst is en probeert mee te bewegen met de groep. Van buiten lijkt dat sociaal handig. Het kind doet mee, lacht mee en zegt misschien niet wat het werkelijk denkt. Maar aanpassen kan ook te ver gaan. Dan wordt je kind sociaal gezien misschien rustiger, maar vanbinnen raakt het zichzelf kwijt. Het houdt vragen in, maakt zich kleiner, doet alsof het iets leuk vindt of verbergt dat het anders denkt. Dat kan eenzaam maken.

Als ouder kun je dat soms merken aan vermoeidheid na school, plotselinge boosheid thuis, buikpijn, niet meer naar school willen of de opmerking: niemand snapt mij. Het kind heeft zich dan misschien de hele dag ingehouden en aangepast. Thuis komt eruit wat op school verborgen bleef. Daarom is sociaal aangepast gedrag niet altijd hetzelfde als sociaal welbevinden. Een kind kan zich keurig gedragen en toch geen echte aansluiting ervaren. Het kan meedoen en zich toch alleen voelen. Het kan sociaal vaardig lijken en toch voortdurend bezig zijn met overleven in de groep. Wat je kind nodig heeft, is niet alleen leren hoe het zich moet aanpassen. Het heeft ook nodig dat het mag ontdekken waar het zichzelf kan blijven in contact met anderen.

Wat helpt meer dan een sociale vaardigheidstraining?

Een sociale vaardigheidstraining kan soms helpend zijn, maar bij hoogbegaafde kinderen is het belangrijk om eerst goed te kijken wat het probleem precies is. Gaat het echt om sociale vaardigheden? Of gaat het om gebrek aan aansluiting, onderprikkeling, overprikkeling, andere interesses of het ontbreken van gelijkgestemden? Wat vaak meer helpt, is contact met kinderen die op een vergelijkbare manier denken of voelen. Dat betekent niet dat je kind alleen met hoogbegaafde kinderen hoeft om te gaan. Maar herkenning kan veel ontspanning geven. Je kind hoeft dan minder uit te leggen, minder af te remmen en minder te doen alsof. Ook helpt het wanneer volwassenen begrijpen wat er onder het gedrag zit. Een kind dat bazig lijkt, wil misschien vooral structuur of eerlijkheid. Een kind dat zich terugtrekt, is misschien niet ongeïnteresseerd, maar overprikkeld of teleurgesteld. Een kind dat volwassenen opzoekt, zoekt misschien iemand die de vragen en gedachten wel kan volgen.

Daarnaast heeft je kind begeleiding nodig bij samenwerken met kinderen die anders denken. Niet door het kind te leren zichzelf weg te cijferen, maar door te oefenen met afstemmen. Hoe leg je iets uit zonder de ander te overspoelen? Hoe geef je ruimte aan een ander tempo? Hoe blijf je jezelf zonder de ander kwijt te raken? De kern is dus niet: maak mijn kind sociaal normaal. De betere vraag is: wat heeft mijn kind nodig om zich veilig, verbonden en zichzelf te voelen in contact met anderen?

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik enkele veelgestelde vragen over sociale vaardigheden bij hoogbegaafde kinderen.

Heeft een hoogbegaafd kind minder sociale vaardigheden?

Niet automatisch. Een hoogbegaafd kind kan sociaal juist heel scherp zijn. Het kan sfeer aanvoelen, gevoelens benoemen en goed zien wat er tussen mensen gebeurt. Toch kan het vastlopen wanneer het weinig aansluiting vindt bij leeftijdsgenoten.

Waarom zoekt mijn kind oudere kinderen of volwassenen op?

Soms zoekt een hoogbegaafd kind oudere kinderen of volwassenen op omdat het daar meer begrip, taal of denkruimte ervaart. Het gesprek gaat sneller, dieper of sluit beter aan bij wat het kind bezighoudt. Dat hoeft geen sociaal probleem te zijn, maar het kan wel laten zien dat je kind gelijkgestemden mist.

Wat als mijn kind zich te veel aanpast?

Dan lijkt het misschien alsof het sociaal goed gaat, terwijl je kind vanbinnen veel spanning opbouwt. Let op signalen zoals vermoeidheid, boosheid thuis, verdriet, buikpijn of niet meer naar school willen. Aanpassen is pas gezond wanneer je kind zichzelf niet kwijtraakt.

Hoe help ik mijn kind aansluiting vinden?

Kijk waar je kind zich ontspannen voelt. Dat kan zijn bij ontwikkelingsgelijken, bij kinderen met dezelfde interesses, in een plusklas, bij een vereniging of in contact met volwassenen die het kind serieus nemen. Aansluiting begint vaak bij herkenning: ik ben niet raar, ik denk alleen anders.