home / persoonlijke ontwikkeling / feedbackvaardigheden / ongevraagd advies

Ongevraagd advies: goedbedoeld maar ongewenst

Ongevraagd advies is vaak goedbedoeld, maar kan toch helemaal verkeerd overkomen. Daarom wordt er nogal eens bij gezegd: ‘Ik bedoel het goed hoor.’ Meestal is dat het cadeaupapier waarin het advies wordt verpakt. Soms blijkt er onder dat papier vooral kritiek, bemoeizucht of ongewenste feedback te zitten. In dit artikel gaat het over ongevraagd en ongewenst advies binnen feedback geven en ontvangen. Wanneer is een advies behulpzaam? Wanneer zit de ander er niet op te wachten? En hoe voorkom je dat jouw goede bedoeling verkeerd uitpakt?

Wat is het verschil tussen ongevraagd en ongewenst advies?

Ongevraagd advies is advies waar de ander niet expliciet om heeft gevraagd. Dat hoeft niet verkeerd te zijn. Ongewenst advies is advies waar de ander niet op zit te wachten of dat wordt ervaren als oordeel, druk of bemoeienis.

Een praktijkvoorbeeld. Vera en haar partner zijn verhuisd en wonen goed twee jaar in hun felbegeerde woning. Dan maken ze bekend dat ze opnieuw gaan verhuizen.

Papa en mama zeggen: ‘Dat meen je niet, Vera! Ga je nu alweer verhuizen? Had je niet beter meteen kunnen bedenken dat je in die andere plaats wilde wonen?’

En dan komt dat zinnetje:  ‘Als ik jou was, dan...’

Papa zegt: ‘Als ik jou was, zou ik daar maar eens een aantal jaren blijven wonen.’

En mama: ‘Als ik in jouw schoenen stond, had ik het zo en zo aangepakt.’

Zit Vera hierop te wachten? Zit haar partner te wachten op dit soort adviezen? Nee. Het advies is niet alleen ongevraagd, maar ook ongewenst. De ouders adviseren vanuit hun eigen normen en voorkeuren en leggen die naast de keuze van Vera en haar partner.

Wanneer wordt advies bemoeizucht?

Ik denk aan Richard en Laura. Zij kregen een relatie nadat hun eerste huwelijken waren mislukt. Na drie maanden vertelden ze de familie dat ze gingen trouwen. Dat viel helemaal niet in goede aarde. Ze moesten het rustig aan doen. Ze moesten eerst maar eens bekijken of de relatie wel standhield. Richard en Laura zetten hun plannen door en zijn inmiddels al achttien jaar bij elkaar. Dit soort advies gaat over persoonlijke keuzes waar de ander zelf verantwoordelijk voor is. Goedbedoelde voorzichtigheid kan dan omslaan in betweterigheid en bemoeizucht. Advies wordt eerder bemoeizucht wanneer je:

• Jouw eigen normen en waarden als uitgangspunt neemt.
• Doet alsof jouw oplossing de enige juiste is.
• Blijft aandringen wanneer de ander jouw advies niet wil.
• Teleurgesteld of geïrriteerd reageert wanneer de ander niets met jouw advies doet.
• Een persoonlijke keuze van de ander beoordeelt.
• Advies gebruikt om invloed of controle uit te oefenen.

Waar ligt de grens tussen helpen en bemoeien?

Gelukkig bestaat er geen wetgeving over wat ongevraagd of ongewenst is. Het verschil zit vaak in de situatie en in de manier waarop de ander jouw advies ervaart. Adviseer je uitsluitend vanuit jouw eigen perceptie, waarden en normen? Dan is de kans groot dat je de plank misslaat. Kun je je verplaatsen in de situatie van de ander en vraag je eerst waar behoefte aan is? Dan kan advies ongevraagd zijn zonder ongewenst te worden. Advies is eerder helpend wanneer je:

• Aansluit bij de vraag of situatie van de ander.
• Toestemming vraagt voordat je advies geeft.
• Ruimte laat om het advies niet op te volgen.
• Niet doet alsof jij precies weet wat goed is voor de ander.
• Rekening houdt met de doelen en waarden van de ander.

Wat heeft de ander werkelijk nodig?

Een belangrijk punt is luisteren en verstaan waar de ander behoefte aan heeft. Dat geldt ook voor ongevraagde behulpzaamheid, ongevraagde zorgzaamheid en ongewenste oververantwoordelijkheid.

• De ander heeft behoefte aan een luisterend oor, maar krijgt praktische adviezen.
• De ander heeft behoefte aan steun, maar krijgt instructies over hoe het verder moet.
• De ander wil even sparren, maar krijgt een compleet MP3-bestand te horen over wat er beter kan.

De mismatch ontstaat niet altijd doordat jouw advies inhoudelijk verkeerd is. Soms geef je gewoon iets anders dan waar de ander op dat moment behoefte aan heeft.

Hoe vraag je toestemming voordat je advies geeft?

Je kunt veel misverstanden voorkomen door eerst te vragen wat de ander nodig heeft. Bijvoorbeeld:

• ‘Wil je dat ik alleen luister of zal ik met je meedenken?’
• ‘Sta je open voor een suggestie?’
• ‘Zal ik vertellen wat mij in een vergelijkbare situatie heeft geholpen?’
• ‘Heb je behoefte aan advies of wil je vooral je verhaal kwijt?’

Toestemming vragen betekent niet automatisch dat jouw advies ook goed of bruikbaar is. Het voorkomt wel dat je direct over de behoefte van de ander heen stapt. De ander mag bovendien gewoon nee zeggen.

Is dit advies, feedback of kritiek?

Er bestaat nogal wat verwarring over feedback, kritiek en advies.

• Feedback is het terugkoppelen van wat je waarneemt en welk effect dat volgens jou heeft.
• Kritiek bevat afkeuring of de wens dat iets anders moet.
• Advies is vertellen wat de ander volgens jou kan of zou moeten doen.

Soms vraagt iemand om feedback en krijgt hij of zij een advies. Soms wordt kritiek verkocht als goedbedoelde feedback. Op de pagina over feedback, kritiek en advies lees je uitgebreider over dat verschil.

Wanneer wordt goedbedoeld advies pijnlijk of ongepast?

Waarom is bescheidenheid belangrijk bij advies geven?

Wat mij betreft is bescheidenheid een groot goed. Weet wat je zegt, weet tegen wie je wat zegt en weet waarom je het zegt. Je kunt iemand veel pijn doen wanneer jouw goedbedoelde boodschap genadeloos hard aankomt. Waarom zou je het doen? Zoals bij die vrouw met een onvervulde kinderwens die bij de kapper de opmerking kreeg: ‘Het geeft ook wel veel vrijheid hè, als je geen gezin hebt?’

Je kent niet altijd het verhaal, de pijn of de achtergrond van de ander. Juist daarom telt bescheidenheid.

Waarom willen mensen wel veranderen, maar niet veranderd worden?

Advies roept weerstand op wanneer de ander voelt dat jij hem of haar wilt veranderen. Ontwikkeling vraagt eigenaarschap. De ander bepaalt zelf wat hij of zij met jouw advies doet. Ik geloof dat een mens wel wil veranderen, maar niet veranderd wil worden. En al helemaal niet door jou of mij.

Veelgestelde vragen over ongevraagd advies

Hieronder beantwoorden we vijf aanvullende vragen over het geven en ontvangen van ongevraagd advies.

Mag je ongevraagd advies geven als iemand een fout dreigt te maken?

Dat hangt af van de mogelijke gevolgen. Bij gevaar, grote schade of een ernstige vergissing kan het verstandig zijn om iets te zeggen. Vraag waar mogelijk eerst toestemming en benoem concreet wat je ziet.

Hoe reageer je wanneer iemand jouw advies niet wil?

Respecteer dat antwoord. De ander is niet verplicht om naar jouw advies te luisteren of het op te volgen. Blijven aandringen maakt een goedbedoeld advies al snel ongewenst.

Wat zeg je tegen iemand die jou steeds ongevraagd advies geeft?

Je kunt rustig zeggen: ‘Ik waardeer dat je wilt meedenken, maar ik heb nu vooral behoefte aan een luisterend oor.’ Daarmee wijs je de ander niet af, maar maak je jouw behoefte duidelijk.

Is ongevraagde hulp hetzelfde als ongevraagd advies?

Nee. Hulp gaat over iets doen of ondersteunen. Advies gaat over vertellen wat de ander volgens jou kan of moet doen. Beide kunnen echter ongewenst worden wanneer je niet eerst kijkt naar de behoefte van de ander.

Wanneer is zwijgen beter dan adviseren?

Zwijgen is vaak beter wanneer je vooral vanuit jouw eigen irritatie, angst of overtuiging wilt reageren. Luister eerst en onderzoek of jouw advies werkelijk iets toevoegt.