home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / voor mezelf opkomen

Voor jezelf opkomen: wil je dat leren?

Wil je meer voor jezelf opkomen? Weet je ook wat je daar precies mee bedoelt? Wanneer kom je voor jezelf op en wanneer doe je dat juist niet? Voor jezelf opkomen betekent dat je jouw gevoelens, behoeften, mening, grenzen en belangen serieus neemt. Je geeft niet altijd alle ruimte aan anderen, maar neemt ook jouw eigen plaats in.

In dit artikel lees je wat voor jezelf opkomen precies betekent, wanneer je dat te weinig doet en welke oorzaken daaraan ten grondslag kunnen liggen. Wil je meer lezen over het aangeven en bewaken van grenzen? Lees dan verder bij grenzen aangeven en stellen.

Wat betekent voor jezelf opkomen?

Wat is voor jezelf opkomen? Ik noem een hele reeks voorbeelden:

• Je gaat voor de vervulling van jouw eigen behoeften en wordt je bewust van wat die behoeften zijn.
• Je erkent jouw eigen gevoelens en gaat daar niet aan voorbij.
• Je durft jouw grenzen te aanvaarden en aan te geven.
• Je durft jouw mening te geven en houdt die niet meer voor je ter wille van de lieve vrede.
• Je past je niet voortdurend aan, maar neemt ook ruimte en tijd voor jezelf.
• Je kunt jezelf aanvaarden en omarmen zoals je bent.
• Je houdt je niet in en voelt je niet voortdurend beschroomd of gereserveerd in de communicatie.
• Je hebt zelfrespect.

Voor jezelf opkomen betekent dus niet dat je altijd jouw zin doordrijft. Het betekent dat jij jezelf serieus neemt en jouw gevoelens, behoeften en belangen niet voortdurend ondergeschikt maakt aan die van anderen.

• Vind je het moeilijk om te zeggen waar jij voor staat of stem je vaak ergens mee in, terwijl je het er niet mee eens bent? Lees dan verder over ruggengraat tonen en voor jouw standpunt staan.
• Voor jezelf opkomen betekent ook dat je zichtbaar aanwezig durft te zijn en jouw inbreng laat horen. Lees hoe je meer ruimte en regie kunt pakken.

Wanneer kom je te weinig voor jezelf op?

Ik noem voorbeelden van situaties waarin je te weinig voor jezelf opkomt:

• Je maakt jezelf kleiner dan noodzakelijk.
• Je geeft iedereen ruimte, maar gaat voorbij aan jezelf.
• Je zorgt slecht voor jezelf.
• Je laat je wegduwen of wegdrukken door andere mensen.
• Je laat jouw belangen ondersneeuwen en stelt het belang van anderen altijd voorop.
• Je cijfert jezelf weg.
• Je laat anderen te veel over jouw grenzen heen gaan.
• Je wordt vaker benadeeld doordat je te weinig inbreng hebt.
• Je geeft de regie over jouw leven weg.
• Je past je te veel aan de wensen van andere mensen aan.
• Je bent niet bestand tegen groepsdruk of sociale druk.
• Je wilt niemand tekortdoen en doet jezelf daardoor tekort.
• Je wilt assertiever zijn, maar vindt het moeilijk om te bepalen hoe je dat moet doen.

Wanneer je jezelf klein maakt, jouw belangen laat ondersneeuwen of steeds toegeeft aan de ander, kan het gebeuren dat mensen steeds vaker over je heen lopen. Lees verder over waarom anderen over je heen lopen en hoe je dat voorkomt.

Waarom kom je onvoldoende voor jezelf op?

Er kunnen tal van redenen zijn waarom je onvoldoende voor jezelf opkomt:

• Je hebt een negatief zelfbeeld of onderschat jezelf.
• Je hebt te weinig zelfvertrouwen.
• Je bent te bescheiden en daardoor onzichtbaar.
• Je cijfert jezelf voortdurend weg.
• Je offert jezelf op.
• Je past je te veel aan de omgeving aan.

Misschien heb je ook het gevoel dat je jouw keuzes steeds moet uitleggen of verdedigen. Voor jezelf opkomen betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor jouw keuzes, maar niet voortdurend toestemming of goedkeuring hoeft te vragen. Lees verder over jezelf steeds verantwoorden en verantwoording afleggen.

Het voorbeeld van Ilona

Ilona van vijf jaar speelt graag met het buurmeisje Sharon van dertien jaar. Op een bepaald moment tilt Sharon Ilona op, maar Ilona geeft aan dat ze dit niet prettig vindt. Ilona is, zoals kinderen meestal zijn, eerlijk over haar gevoelens. Toch tilt Sharon haar nog een keer op en zegt: ‘Stel je niet zo aan, joh. Dit is toch hartstikke leuk?’ 

Opnieuw geeft Ilona aan dat ze niet prettig vindt wat Sharon doet. Ze begint te huilen van boosheid. Sharon gaat duidelijk over haar grenzen heen en kan deze blijkbaar niet respecteren. Uiteindelijk stopt Sharon en zegt: ‘Wat ben jij een stom kind. Iedereen vindt dit hartstikke leuk.’ Dit is een alledaags voorbeeld dat op ieder schoolplein kan voorkomen. Maar wat kunnen de gevolgen zijn? Een gevolg kan zijn dat Ilona zich de volgende keer stilhoudt wanneer Sharon weer iets dergelijks doet. Ze wordt immers afgewezen omdat ze haar grenzen aangeeft en haar gevoelens uit. Ilona gaat zich aanpassen aan de eisen die de omgeving stelt. Op zichzelf hoeft aanpassen niet verkeerd te zijn, maar in dit voorbeeld gaat het ten koste van haar eigen gevoelens en grenzen.

Hoe worden gevoelens weggepoetst?

Hieronder tref je een aantal voorbeelden waardoor omgevingsconformisme kan ontstaan. Vaak worden gevoelens die iemand heeft, genegeerd of weggewuifd.

Judith is bang voor een spin.
Judith zegt: ‘Mam, er zit een spin op mijn kamer.’ Haar moeder reageert: ‘Stel je niet aan, joh. Je bent toch niet bang voor een spin?’

Christiaan is bang voor onweer.
Christiaan zegt: ‘Pap, ik hoor dat het gaat onweren.’ Zijn vader reageert: ‘Ja, dat zal wel. Daar kan ik ook niets aan doen. Ga maar gewoon slapen.’

Stefan voelt zich in de steek gelaten.
Stefan is enorm boos en teleurgesteld. Hij voelt zich in de steek gelaten door zijn vriendjes. Zijn vader reageert: ‘Ik zou me dat maar niet zo aantrekken en met andere jongens gaan spelen.’

Roel is verdrietig.
Roel is erg verdrietig. Zijn ouders reageren: ‘Houd je nu een keer op met huilen of niet?’

Linda moet zich aanpassen.
Linda is erg vrolijk en beweeglijk en wordt door haar ouders weleens ‘een spring-in-het-veld’ genoemd. Ze mag samen met haar ouders op bezoek bij goede vrienden van haar vader. Deze mensen hebben een keurig ingericht huis. Voorafgaand aan het bezoek wordt Linda ernstig gemaand om vooral rustig, netjes en voorkomend te zijn.

Geert Jan wil de radio uitzetten.
Geert Jan stelt binnen het bedrijf voor om de radio uit te zetten. Hij vindt de muziek van Radio 3 niet mooi en zelfs storend. De omgeving reageert: ‘Jij hebt liever een stukje Bach, zeker?’ In al deze voorbeelden worden gevoelens, behoeften of voorkeuren niet werkelijk onderzocht. Ze worden weggewuifd, belachelijk gemaakt of als overdreven beoordeeld. Wie dat vaak meemaakt, kan leren om gevoelens en behoeften voor zich te houden. Je past je dan aan om afwijzing, kritiek of irritatie van anderen te voorkomen.

Juist daardoor kom je steeds minder voor jezelf op. Je leert niet om jouw gevoel serieus te nemen, jouw grens aan te geven of jouw voorkeur uit te spreken. In plaats daarvan maak je jezelf kleiner en geef je de omgeving steeds meer invloed op jouw gedrag.

Je afzetten tegen de omgeving

Het tegenovergestelde van omgevingsconformisme lijkt te zijn dat je je afzet tegen de omgeving waarin je verkeert. In de praktijk kan dit echter een andere vorm van hetzelfde patroon zijn. Ook dan bepaalt de omgeving jouw gedrag.

Het voorbeeld van Henk

Henk werkt op een accountantskantoor. Er wordt van hem verwacht dat hij een stropdas draagt. Henk vindt het onzin om zich zo formeel te kleden en laat dat regelmatig blijken, onder andere door zonder stropdas op het werk te verschijnen. In dit voorbeeld zie je dat de omgeving het gedrag van Henk in hoge mate bepaalt. Hij maakt niet alleen een zelfstandige keuze, maar zet zich bewust af tegen wat de omgeving van hem verwacht.

Rekening houden met een ander is iets anders dan de ander bewust tegen de haren instrijken. Maar rekening houden met een ander is ook iets anders dan aan alle wensen van de ander tegemoetkomen, terwijl dat jouzelf tegen de haren instrijkt.

Meer lezen over grenzen?

Voor jezelf opkomen hangt nauw samen met het herkennen van jouw eigen grenzen en het voorkomen dat anderen jouw behulpzaamheid en betrokkenheid als vanzelfsprekend beschouwen.

Lees daarom ook:

• Je eigen grenzen herkennen en respecteren.
• Maken anderen misbruik van jouw goedheid?.

Veelgestelde vragen – FAQ

Hier tref je enkele veelgestelde vragen.

Wat betekent voor jezelf opkomen?

Voor jezelf opkomen betekent dat je jouw gevoelens, behoeften, mening, grenzen en belangen serieus neemt. Je geeft anderen ruimte, maar vergeet jezelf daarbij niet.

Hoe merk je dat je te weinig voor jezelf opkomt?

Je maakt jezelf kleiner, past je voortdurend aan, laat jouw belangen ondersneeuwen of zegt niet wat je werkelijk vindt. Vaak merk je achteraf dat je iets hebt toegestaan wat je eigenlijk niet wilde.

Is voor jezelf opkomen hetzelfde als egoïstisch zijn?

Nee. Egoïsme betekent dat je alleen rekening houdt met jezelf. Voor jezelf opkomen betekent dat je ook rekening houdt met jezelf, naast de ander.

Waarom vind ik het zo moeilijk om voor mezelf op te komen?

Dat kan te maken hebben met een negatief zelfbeeld, weinig zelfvertrouwen, angst voor afwijzing, te veel bescheidenheid of de gewoonte om je aan anderen aan te passen.

Kun je leren om meer voor jezelf op te komen?

Ja. Dat begint met herkennen wat je voelt en nodig hebt. Daarna leer je jouw mening, grenzen en belangen duidelijker uit te spreken en niet direct terug te krabbelen wanneer een ander anders reageert.

Wat is het verschil tussen voor jezelf opkomen en je afzetten tegen anderen?

Voor jezelf opkomen doe je vanuit jouw eigen gevoelens, behoeften en waarden. Wanneer je je afzet tegen anderen, wordt jouw gedrag nog steeds sterk bepaald door wat de ander doet of verwacht.

Hoe voorkom je dat anderen over je heen lopen?

Door eerder te merken wanneer iets niet goed voelt, jouw grens uit te spreken en niet steeds toe te geven uit angst voor kritiek, afwijzing of gedoe.