Zelfvertrouwen ontwikkelen: hoe krijg je meer vertrouwen in jezelf?
Zelfvertrouwen ontwikkelen betekent dat je leert vertrouwen op wie je bent, wat je kunt en wat je wilt. Dat is belangrijk wanneer je assertiever wilt worden, want zonder voldoende vertrouwen in jezelf wordt het moeilijker om je uit te spreken, grenzen aan te geven, zichtbaar te zijn of voor jezelf op te komen.
Toch is zelfvertrouwen geen trucje en ook geen vaste eigenschap die je wel of niet hebt. Je kunt op het ene terrein veel vertrouwen hebben en op een ander terrein juist onzeker zijn. Daarom begint zelfvertrouwen ontwikkelen met beter begrijpen waar jouw onzekerheid zit en wat je nodig hebt om steviger te staan.
Deze pagina geeft overzicht over zelfvertrouwen, zelfbeeld en zelfwaardering. Je leest wat zelfvertrouwen is, waardoor gebrek aan zelfvertrouwen kan ontstaan en hoe je stap voor stap werkt aan meer vertrouwen in jezelf.
Wat is zelfvertrouwen?
Wat is zelfvertrouwen precies? Ik ga het woord ontleden om het duidelijk te maken. Vertrouwen is dat je ergens op aan kunt. Zelfvertrouwen kun je dus omschrijven als weten dat je op jezelf aankunt. Het is een innerlijk weten of overtuigd zijn van jezelf.
Je hebt vertrouwen in de kennis die je hebt opgebouwd, de vaardigheden die je hebt ontwikkeld en de inzichten die je hebt opgedaan. Maar zelfvertrouwen gaat verder dan kennis en kunde alleen. Als zelfvertrouwen alleen met kunnen, kennis en vaardigheid te maken had, dan was gebrek aan zelfvertrouwen gemakkelijk oplosbaar. In de praktijk blijkt de worsteling vaak dieper te zitten.
Welke drie thema’s horen bij zelfvertrouwen?
Zelfvertrouwen bestaat uit meerdere lagen. Daarom is deze pagina de ingang naar drie hoofdthema’s: zelfverzekerdheid en onzekerheid, zelfbeeld, en zelfwaardering en zelfaanvaarding. Samen vormen deze thema’s de basis om steviger te staan, jezelf realistischer te zien en meer vertrouwen in jezelf te ontwikkelen.
Zelfverzekerdheid en onzekerheid
Bij zelfverzekerdheid en onzekerheid gaat het over stevig overkomen, onzekerheid herkennen, zelftwijfel, negatieve zelfpraat en gedrag waarmee je onzekerheid soms probeert te verbergen.
Zelfbeeld
Bij zelfbeeld gaat het over het beeld dat je van jezelf hebt. Denk aan jezelf vergelijken, minderwaardigheidsgevoel, opkijken tegen anderen en jezelf kleiner maken dan nodig is.
Zelfwaardering en zelfaanvaarding
Bij zelfwaardering en zelfaanvaarding gaat het over jezelf op waarde schatten, jezelf aanvaarden, minder zelfkritiek ontwikkelen en stoppen met jezelf voortdurend veroordelen.
Waarom is zelfvertrouwen meer dan kunnen alleen?
Jouw zelf omvat meer dan wat je kunt. Zelfvertrouwen heeft ook te maken met wie je bent. Wanneer je zelfvertrouwen hebt, heb je vertrouwen in jouw identiteit, kwaliteiten, talenten, overtuigingen, drijfveren, persoonlijke behoeften, gevoelens en intuïtie.
Zelfvertrouwen heeft ook te maken met aanvaarden en omarmen wie je bent. Wie zelfvertrouwen heeft, hoeft niet anders te zijn dan hij of zij nu is. Je hoeft niet meer of beter te zijn dan je bent, maar je hoeft jezelf ook niet kleiner te maken dan nodig is.
Samengevat komt het hierop neer. Zelfvertrouwen is weten dat je op jezelf aankunt en dat omvat:
- wat je kunt: jouw vaardigheden, inzichten, kennis en competenties;
- wie je bent: jouw kwaliteiten, talenten, normen, waarden, overtuigingen, intuïtie en gevoelens;
- wat je wilt: jouw ambities, motivatie en drijfveren.
Kunnen, willen en zijn: de basis van zelfvertrouwen
Jouw persoonlijkheid bestaat uit willen, kunnen en zijn. Kunnen gaat over vaardigheden, opleiding, kennis en competenties. Willen gaat over motivatie, ambities en drijfveren. Zijn gaat over jouw persoonlijke eigenschappen, talenten, waarden, normen en overtuigingen.
Het is belangrijk dat er overeenstemming is tussen willen, kunnen en zijn. Als die overeenstemming ontbreekt, dan raak je van jezelf verwijderd. Dat kan leiden tot gebrek aan zelfvertrouwen.
Je krijgt geen zelfvertrouwen wanneer je:
- iets wilt wat niet past bij jouw mogelijkheden;
- iets wilt leren wat niet past bij jouw persoonlijkheid;
- voortdurend eigenschappen moet inzetten die niet bij je passen;
- jouw natuurlijke eigenschappen niet kwijt kunt in jouw functie, opleiding of omgeving;
- te veel van jezelf vraagt en jezelf overvraagt;
- te weinig van jezelf vraagt en jezelf niet weet uit te dagen;
- iets wilt wat niet aansluit bij jouw persoonlijke behoeften.
Waarom is een realistisch zelfbeeld belangrijk?
Een realistisch zelfbeeld is belangrijk wanneer je meer zelfvertrouwen wilt ontwikkelen. Zelfvertrouwen hangt samen met zelfkennis, zelfbeeld en zelfaanvaarding. Hoe kun je voldoende vertrouwen in jezelf hebben wanneer je jezelf onvoldoende kent of wanneer je beeld van jezelf niet klopt?
Jezelf kennen betekent dat je jouw mogelijkheden kent, maar ook jouw grenzen. Je weet wat je kunt en wat je niet kunt. Je weet waar je jouw kwaliteiten kwijt kunt en waar je dat beter niet kunt doen. Je weet over welke vaardigheden je beschikt en waar je nog kunt groeien.
Zelfvertrouwen betekent ook dat je fouten durft te maken, verkeerde inschattingen durft te doen en kunt aanvaarden dat je niet alles perfect hoeft te doen. Je hoeft jezelf niet groter te maken dan je bent, maar ook niet kleiner.
Arrogantie is iets anders dan zelfvertrouwen
Vertrouwen op jezelf is niet hetzelfde als hoog van de toren blazen. Wanneer je op jezelf vertrouwt, heeft dat niets te maken met dikdoenerij, opgeblazenheid, jezelf overschreeuwen of jezelf groter voordoen dan je bent.
Integendeel zelfs. Mensen die zichzelf overschreeuwen of overbluffen, kampen vaak juist met onzekerheid. Dan wordt de buitenkant groter gemaakt om een tekort aan innerlijke stevigheid te verbergen. Echt zelfvertrouwen heeft meer rust in zich.
Waaraan herken je gebrek aan zelfvertrouwen?
Gebrek aan zelfvertrouwen kan zich op verschillende manieren uiten. Je merkt het bijvoorbeeld wanneer je veel twijfelt aan jezelf, wanneer je bang bent om fouten te maken of wanneer je je te veel laat leiden door wat anderen van je vinden.
Kenmerken kunnen zijn:
- Je twijfelt aan jezelf of aan je eigen capaciteiten.
- Je voelt je regelmatig onzeker of je komt onzeker over op anderen.
- Je aarzelt om op nieuwe situaties af te stappen.
- Je ziet er tegenop om mensen te ontmoeten die je niet kent.
- Je laat het initiatief graag aan een ander over.
- Je bent vaak bezig met wat een ander van je vindt.
- Je laat snel over je heen lopen.
- Je betrekt kritiek snel op jezelf.
- Je voelt je waardeloos of minderwaardig.
- Je hebt het gevoel dat anderen negatief over je praten.
- Jouw gevoel van eigenwaarde is klein.
- Je cijfert jezelf snel weg.
- Je bent veel met jouw uiterlijk bezig en je bent daar ontevreden over.
- Je trekt je terug in een groep of gezelschap.
- Je zegt jouw mening niet snel.
- Je bent bang om fouten te maken of af te gaan.
- Je ziet vaak ergens tegenop.
- Je bent bang voor afwijzing.
- Je vindt het moeilijk om jouw grenzen aan te geven.
Waardoor ontstaat gebrek aan zelfvertrouwen?
De oorzaken van gebrek aan zelfvertrouwen kunnen breed zijn. Omgevingsfactoren spelen vaak een rol, maar ook jouw zelfbeeld, jouw gevoel van eigenwaarde en de mate waarin je jezelf kunt aanvaarden.
- Jouw werkomgeving daagt je mentaal te weinig uit.
- Je wordt overvraagd op je werk en loopt voortdurend op je tenen.
- Er worden dingen van je gevraagd die niet bij jou als persoon passen.
- Je moet vaardigheden inzetten die onvoldoende aanwezig zijn.
- Er worden zaken gevraagd die niet bij jouw kennis en kunde passen.
- Er is een mismatch tussen jou en je functie.
- Je hebt door de jaren heen een negatief zelfbeeld ontwikkeld.
- Je gevoel van eigenwaarde en zelfrespect is niet erg groot.
- Je vindt het moeilijk om jezelf te aanvaarden.
Waarom zit onzekerheid soms dieper dan je denkt?
We denken bij zelfvertrouwen vaak praktisch. Toch gaat het soms veel dieper en intenser dan menigeen denkt. Een voorbeeld dat ik vaak tegenkom: een organisatie verwacht van een medewerker dat hij zich meer profileert, vlotter overkomt en ad rem reageert. De persoon in kwestie wordt op training gestuurd en er is ook wel wat progressie, maar niet in de mate die de organisatie verwacht.
Hoe komt dat? Soms is de persoon niet extravert, maar introvert. Zelfs na veel trainingsdagen is en blijft die persoon introvert. Dan mag een organisatie niet verwachten dat iemand een ander mens wordt. Dat zijn oneigenlijke verwachtingen. Ze dragen niet bij aan zelfvertrouwen, omdat willen, kunnen en zijn op dat moment niet met elkaar overeenstemmen.
Welke invloed heeft je omgeving op zelfvertrouwen?
Ook de omgeving kan zelfvertrouwen behoorlijk in de weg staan. Ik noem wat voorbeelden:
- Je hebt een partner die je voortdurend onderuit haalt of die veeleisend en kritisch is.
- Je had of hebt ouders die negatief waren ingesteld.
- Je hebt een leidinggevende die je vaak negatief beoordeelt.
- Je past niet bij je vrienden of kennissen en je wordt weinig aangemoedigd of gestimuleerd.
- Je staat er alleen voor en je ervaart weinig steun.
Wanneer je voortdurend negatieve signalen uit je omgeving krijgt, kan dat invloed hebben op hoe je naar jezelf kijkt. Dan wordt het moeilijker om op jezelf te blijven vertrouwen. Daarom is het belangrijk om te onderzoeken welke invloed jouw omgeving heeft op jouw zelfvertrouwen.
Waarom helpt peptalk vaak niet?
Merk je dat mensen in jouw omgeving niet begrijpen waar je mee worstelt? Misschien krijg je adviezen waar je niets aan hebt, zoals:
- Je moet je er gewoon overheen zetten.
- Je kunt het wel.
- Je moet er gewoon op afstappen.
- Maak je niet zo druk over wat een ander van je zegt.
- Stop met nadenken over jezelf en ga uit van je eigen kracht.
- Leer in jezelf te geloven.
- Kijk eens naar wat je tot nu toe allemaal hebt bereikt.
Werkt het? Vaak niet. Daarom noem ik dit peptalk of dooddoeners. Je weet zelf ook wel dat je er soms gewoon op af zou moeten stappen. Je weet ook wel dat het beter is om gewoon je mening te zeggen of je niet zo druk te maken over wat een ander denkt. Maar juist dat is jouw vraagstuk. Voor jou is het niet gewoon. Daarom helpt zo’n advies vaak niet.
Waarom is zelfvertrouwen ontwikkelen geen algemeen leerdoel?
Meer zelfvertrouwen ontwikkelen klinkt logisch, maar als leerdoel is het vaak te breed. Zelfvertrouwen is geen algemeen bezit dat je wel of niet hebt. Je kunt op het ene terrein veel vertrouwen hebben en op een ander terrein juist onzeker zijn.
Je vertrouwt er misschien op dat je kunt fietsen, autorijden, werken of praktische problemen oplossen. Maar je kunt tegelijk onzeker zijn in sociale contacten, bij kritiek, in een gesprek met je leidinggevende of wanneer je zichtbaar moet zijn. Daarom begint werken aan zelfvertrouwen altijd met de vraag: waar ervaar je precies gebrek aan vertrouwen?
Hoe specifieker je dat maakt, hoe beter je eraan kunt werken. “Ik wil meer zelfvertrouwen” is nog te algemeen. “Ik wil meer vertrouwen krijgen om spontaan op nieuwe contacten af te stappen” is veel concreter. Dan kun je oefenen, ervaringen opdoen en stap voor stap vertrouwen opbouwen.
Wat werkt niet wanneer je meer zelfvertrouwen wilt?
Je krijgt geen vertrouwen in jezelf door alleen een boek over zelfvertrouwen te lezen. Lezen kan je helpen om te begrijpen waarom je onzeker bent, maar begrijpen is nog niet hetzelfde als veranderen.
Het kind dat bang is voor het zwembad, is niet geholpen met een studie over zwemwater. Hooguit begrijpt het beter waarom die angst is ontstaan. Maar uiteindelijk zegt de badmeester: springen. Zelfvertrouwen ontwikkel je door ervaringen op te doen.
Bankzitten helpt ook niet. Een voetballer die faalangstig is, wordt niet zelfverzekerder wanneer hij steeds op de bank blijft zitten. Sterker nog: wanneer hij dan vijf minuten mag spelen, neemt de spanning vaak alleen maar toe. Zelfvertrouwen groeit niet door eindeloos te wachten tot je je zeker voelt. Zelfvertrouwen groeit door kleine stappen te zetten.
Samengevat: je behaalt geen zwemdiploma via een schriftelijke cursus. Je krijgt ook geen zelfvertrouwen door alleen maar over zelfvertrouwen te lezen. Je moet oefenen, doen en ervaren.
Hoe specificeer je jouw leerdoel?
Ieder mens heeft een zekere mate van zelfvertrouwen. Je kunt fietsen, autorijden, de trap oplopen of praktische zaken regelen. Wanneer je helemaal geen zelfvertrouwen zou hebben, dan zou jouw leven onleefbaar worden. Je zou nog geen hap brood door je keel kunnen krijgen.
Het gaat er dus om dat je eerst benoemt waar je meer zelfvertrouwen wilt ontwikkelen. Zelfvertrouwen is namelijk een containerbegrip. In die container zitten vaak twee of drie concrete situaties waar het bij jou om gaat.
Voorbeelden van concretere leerdoelen zijn:
- Je wilt je vrijer voelen wanneer je moet spreken in groepen.
- Je wilt je zekerder voelen wanneer je een presentatie moet houden.
- Je wilt frank en vrij op mensen kunnen afstappen die je niet kent.
- Je wilt minder bezig zijn met wat een ander van je vindt.
- Je wilt vaker het initiatief nemen.
- Je wilt jouw grenzen kunnen aangeven zonder dat je je daar rot over voelt.
- Je wilt minder onzeker zijn wanneer anderen kritiek op jou hebben.
Kortom: je moet het leerdoel zelfvertrouwen ontwikkelen specificeren en daarna verder uitwerken.
Drie hoofdthema's over zelfvertrouwen
Ontdek hoe assertief jij bent
Wil je ontdekken hoe assertief je bent en in welke situaties je jezelf nog duidelijker kunt uitspreken? Doe dan de gratis assertiviteitstest. Je krijgt inzicht in jouw sterke kanten en ontdekt welke persoonlijke ontwikkelpunten jou helpen om steviger te staan.
Doe de assertiviteitstestLeer meer over assertiviteit met de assertiviteitskit
Wil je beter omgaan met kritiek, duidelijker je grenzen aangeven en steviger voor jezelf opkomen? Met onze assertiviteitskit krijg je praktische uitleg en oefeningen waarmee je direct aan de slag kunt. De kit bestaat uit een e-book en een webinar.
Hoe verdiep je je in assertiviteit en zelfvertrouwen?
Wil je leren om duidelijker voor jezelf op te komen en beter je grenzen aan te geven? Lees dan het e-book Word assertief: doorbreek de vicieuze cirkel.
Merk je dat kritiek je onzeker maakt of dat je te veel twijfelt aan jezelf? Dan helpt het e-book Mag ik er twee kilo zelfvertrouwen bij? je om meer inzicht te krijgen in zelfvertrouwen en onzekerheid.
Veelgestelde vragen over zelfvertrouwen
Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over zelfvertrouwen ontwikkelen, onzekerheid, zelfbeeld en zelfwaardering.
Wat is zelfvertrouwen?
Zelfvertrouwen is het vertrouwen dat je op jezelf aankunt. Het gaat niet alleen over wat je kunt, maar ook over wie je bent, wat je wilt, waar je voor staat en hoe je met jezelf omgaat.
Hoe kun je meer zelfvertrouwen ontwikkelen?
Je ontwikkelt meer zelfvertrouwen door concreet te maken waar jouw onzekerheid zit, kleine stappen te zetten, positieve ervaringen op te doen en realistischer naar jezelf te leren kijken.
Waarom is zelfvertrouwen belangrijk voor assertiviteit?
Zelfvertrouwen helpt je om je uit te spreken, grenzen aan te geven en voor jezelf op te komen. Wanneer je weinig vertrouwen in jezelf hebt, word je sneller afhankelijk van goedkeuring, bevestiging of het oordeel van anderen.
Wat is het verschil tussen zelfvertrouwen en zelfbeeld?
Zelfbeeld gaat over het beeld dat je van jezelf hebt. Zelfvertrouwen gaat over de mate waarin je op jezelf durft te vertrouwen. Een negatief zelfbeeld kan je zelfvertrouwen ondermijnen.
Wat heeft zelfwaardering met zelfvertrouwen te maken?
Zelfwaardering gaat over jezelf op waarde schatten. Wanneer je jezelf structureel onderwaardeert of veroordeelt, wordt het moeilijker om stevig te staan en op jezelf te vertrouwen.
Wil jij assertiever worden?
In onze individuele training assertiviteit werk je aan situaties die jij in jouw dagelijks leven of werk tegenkomt. Samen onderzoeken we wat jou belemmert om duidelijk te zijn, grenzen aan te geven en met vertrouwen voor jezelf op te komen. Je krijgt persoonlijke begeleiding, praktische handvatten en gerichte oefeningen die aansluiten bij jouw vragen, leerdoelen, tempo en situatie, zodat je merkbaar steviger staat en met meer vertrouwen handelt.
Online training autonomie
Speciaal voor jou wanneer je assertiever wilt worden, heb ik een online training ontwikkeld over autonomie en persoonlijk leiderschap. Misschien verwacht je bij assertiviteit een training met een andere naam, maar autonomie en persoonlijk leiderschap gaan precies over assertief zijn: luisteren naar jezelf, duidelijke keuzes maken, grenzen aangeven en minder afhankelijk zijn van wat anderen van je vinden.
Met deze training werk je dus rechtstreeks aan jouw assertiviteit.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 10-05-2014
Update: 4 juli 2026.
