home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / minderwaardigheidsgevoel

Minderwaardigheidscomplex of minderwaardigheidsgevoel: wat is het verschil?

Voel jij je minderwaardig of heb je vaak last van de nare gedachte dat je minder bent dan anderen? Heb je het gevoel dat je er niet toe doet en voortdurend kleiner bent dan anderen? Beïnvloedt dit gevoel jouw dagelijks functioneren? Dan zou je last kunnen hebben van een minderwaardigheidscomplex.

Dit artikel maakt deel uit van een serie over zelfbeeld. In deze serie ga ik in op de manier waarop jij naar jezelf kijkt, hoe dat beeld ontstaat en wat het met jou doet. In dit artikel staat het minderwaardigheidsgevoel centraal: het gevoel dat jij minder waard bent dan anderen en steeds tekortschiet.

Wat is een minderwaardigheidscomplex?

Een minderwaardigheidscomplex is het gevoel dat je minder waardevol bent dan andere mensen. Als je een minderwaardigheidsgevoel hebt, voel je je regelmatig minder dan anderen en heeft dit een negatieve impact op jouw dagelijks leven.

• Wat jij kunt, is minder waard dan wat een ander kan.
• Anderen weten meer dan jij.
• Jouw prestaties blijven achter bij die van anderen.
• Andere mensen zijn succesvol, jij niet!
• Je hebt minder opleiding genoten dan anderen.
• Je hebt een negatief zelfbeeld: je vindt jezelf lelijk en je vindt dat je er niet uitziet.
• Je schiet altijd tekort.
• Je hebt zoveel fouten gemaakt in jouw leven.
• Je hebt het idee dat anderen jou niet leuk vinden en jou ook minder op waarde schatten.
• Je hebt gefaald in jouw leven.
• Je bent niet goed genoeg.

Zie je dat ‘je minder voelen’ heel ver gaat? Het kan gaan over kennis en vaardigheden. Maar het kan ook gaan over wie je bent. Je kunt je als mens geheel overbodig of waardeloos voelen. Iemand schreef: ‘Ik voel me minderwaardig, onwaardig, soms mag ik mezelf niet zien, ik kruip weg, ik wil mezelf niet zijn.’

Wat zijn kenmerken van een minderwaardigheidscomplex?

Kenmerken van een minderwaardigheidsgevoel zijn:

• Jezelf voortdurend afwijzen of onderuithalen.
• Negatief denken over jezelf.
• Positieve zaken afzwakken en negatieve zaken vergroten.
• Jezelf als het ware verstoppen door een gereserveerde houding.
• Jezelf dom vinden of negatief zijn over jouw eigen kunnen en mogelijkheden.
• Jezelf afvragen waarom jij op de wereld rondloopt en wat voor zin dat heeft.
• Gebrek aan zelfvertrouwen, zelfrespect, eigenwaarde en zelfwaardering.
• Een eenzaam gevoel.
• Constante zelfkritiek en zelfveroordeling.
• Jezelf vergelijken met anderen en jezelf altijd als minderwaardig beschouwen.
• Overmatige focus op jouw eigen tekortkomingen en minachting voor jouw eigen successen.
• Nieuwe uitdagingen vermijden uit angst om te falen.

Wat zijn de gevolgen van een minderwaardigheidsgevoel?

De gevolgen van een minderwaardigheidsgevoel variëren nogal in gradatie. Het belemmert je in ieder geval bij jouw carrière en bij de doorstroom naar een hogere functie. Maar het kan je ook in de weg staan bij jouw studie, bij het houden van een spreekbeurt of presentatie, bij het actief deelnemen aan het werkoverleg of bij het solliciteren. In zwaardere mate kan een minderwaardigheidsgevoel zelfs leiden tot depressie en gevoelens van zelfdoding.

Wat is er te doen aan een minderwaardigheidscomplex?

Om te bepalen wat eraan te doen is, moeten we eerst kijken waar het vandaan komt. Waar komt het bij jou vandaan? Ook zullen we kijken naar de mate waarin je een minderwaardigheidscomplex hebt. Speelt het weleens op dat je jezelf minder voelt dan anderen? Of is het heel ingrijpend en diepgaand en speelt het iedere dag een rol in jouw leven? Dat bepaalt de hulp die we kunnen bieden, maar ook of wij de juiste hulpverlener zijn. In een aantal gevallen kun je volstaan met een assertiviteitstraining. Wij bieden dat aan via individuele coaching. In bepaalde situaties is coaching niet voldoende en is andere hulp nodig. Graag nodigen wij je uit voor een adviesgesprek om te bekijken welke hulp bij jou past.

Wat is het verschil tussen een minderwaardigheidsgevoel en een minderwaardigheidscomplex?

Een minderwaardigheidsgevoel kan tijdelijk zijn en in bepaalde situaties ontstaan. Misschien voel je je minder wanneer je jezelf vergelijkt met iemand die meer ervaring, opleiding of succes heeft. Bij een minderwaardigheidscomplex zit dat gevoel dieper. Je ziet jezelf dan niet alleen in één situatie als minder, maar je bent ervan overtuigd geraakt dat je als persoon minder waardevol bent dan anderen. Dat beïnvloedt jouw zelfbeeld, keuzes en gedrag.

Hoe merk je een minderwaardigheidsgevoel in het dagelijks leven?

Een minderwaardigheidsgevoel blijft vaak niet alleen in jouw hoofd zitten. Je merkt het ook aan de manier waarop je handelt, reageert en met anderen omgaat. Je kunt het bijvoorbeeld merken wanneer:

• Je jouw mening niet durft te geven in een groep.
• Je denkt dat anderen slimmer of beter zijn dan jij.
• Je complimenten direct afzwakt of niet gelooft.
• Je jezelf vergelijkt met collega’s, vrienden of familie.
• Je geen nieuwe uitdaging durft aan te gaan.
• Je denkt dat je niet geschikt bent voor een studie of functie.
• Je jezelf wegcijfert in een relatie.
• Je bang bent dat anderen ontdekken dat je niet goed genoeg bent.
• Je kritiek ziet als bewijs dat je tekortschiet.
• Je jouw successen toeschrijft aan geluk en jouw fouten aan jezelf.
• Je jezelf terugtrekt en minder zichtbaar maakt.
• Je bevestiging zoekt voordat je een keuze durft te maken.

Het kan ook gebeuren dat je jouw minderwaardigheidsgevoel probeert te verbergen. Je doet je dan groter, sterker of zekerder voor dan je je vanbinnen voelt.

Hoe houdt een minderwaardigheidsgevoel zichzelf in stand?

Een minderwaardigheidsgevoel kan zichzelf versterken. Wanneer je ervan overtuigd bent dat je minder bent dan anderen, ga je vooral letten op alles wat die overtuiging lijkt te bevestigen.

Je ziet de successen van anderen, maar vergeet jouw eigen prestaties. Je onthoudt kritiek, terwijl je complimenten snel afzwakt. Je vergelijkt jouw onzekerheden met de buitenkant van anderen en trekt daaruit de conclusie dat jij tekortschiet.

Ook jouw gedrag kan het gevoel in stand houden. Wanneer je uitdagingen vermijdt, doe je geen nieuwe ervaringen op waaruit blijkt dat je iets wel kunt. Wanneer je jezelf klein houdt, krijgen anderen minder kans om jouw kwaliteiten te zien. En wanneer je voortdurend bevestiging zoekt, leer je minder op jouw eigen oordeel te vertrouwen.

Zo ontstaat een vicieuze cirkel:

• Je voelt je minderwaardig.
• Je vergelijkt jezelf met anderen.
• Je ziet vooral wat jij niet kunt of niet hebt.
• Je maakt jezelf kleiner of vermijdt situaties.
• Je doet minder positieve ervaringen op.
• Je ziet dat als bewijs dat je inderdaad minder bent.

Daardoor kan een minderwaardigheidsgevoel steeds geloofwaardiger gaan voelen, terwijl het nog steeds gebaseerd is op een negatief oordeel over jezelf.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over minderwaardigheidsgevoelens.

Is een minderwaardigheidsgevoel hetzelfde als een laag zelfbeeld?

De begrippen liggen dicht bij elkaar. Een laag zelfbeeld betekent dat je overwegend negatief naar jezelf kijkt. Een minderwaardigheidsgevoel gaat vaak specifiek over de overtuiging dat anderen beter, waardevoller of geschikter zijn dan jij.

Kun je een minderwaardigheidscomplex overwinnen?

Ja, maar dat kost meestal tijd. Het begint bij herkennen hoe je over jezelf denkt, hoe vaak je jezelf vergelijkt en welk gedrag jouw negatieve zelfbeeld versterkt. Wanneer het gevoel diep zit, kan begeleiding nodig zijn.

Waarom vergelijk ik mezelf steeds met anderen?

Vergelijken kan een manier zijn om te bepalen hoe je ervoor staat. Wanneer je onzeker bent, kijk je daarbij vaak vooral naar mensen die succesvoller, slimmer of zekerder lijken. Daardoor bevestig je steeds opnieuw jouw negatieve oordeel over jezelf.

Hoe herken ik dat ik mezelf voortdurend kleiner maak?

Je merkt dat bijvoorbeeld wanneer je jouw kwaliteiten afzwakt, complimenten wegwuift, jouw mening niet geeft, kansen vermijdt of automatisch denkt dat anderen het beter weten.

Is een minderwaardigheidsgevoel altijd zichtbaar?

Nee. Sommige mensen trekken zich terug en maken zichzelf onzichtbaar. Anderen doen zich juist groter, sterker of zelfverzekerder voor om hun minderwaardigheidsgevoel te verbergen.