Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Fysiek leiderschap, weer iets nieuws?

Het houdt maar niet op met de verschillende vormen van leiderschap. We kenden al de baas en we hebben al sinds tijden managers. Tegenwoordig hoor je veel over verbindend leiderschap, coachend leiderschap en organisch leiderschap. En nu is er weer een andere vorm van leiderschap; fysiek leiderschap, is dat iets nieuws of juist de meest basale noodzakelijke voorwaarde voor elke vorm van leiderschap?

Fysiek leiderschap: nieuwe leiderschapsvorm?

Einde van het bazentijdperk

Vroeger was het makkelijk en kon worden volstaan met een baas die opdrachten gaf. Het werk was duidelijk er waren heldere spelregels en iedereen wist wat zijn taak was. Ging het even niet zoals het moest dan was er een baas die corrigerend optrad.  Toen het werk complexer werd kwamen er managers. Het werk werd opgedeeld in verschillende taken en doelstellingen. Om die taken goed uit te voeren werden taak-functiebeschrijvingen gemaakt en competentieprofielen. Met regelmatige beoordelingsgesprekken en verbeterplannen werd gemanaged dat elke medewerker deed wat van hem of haar verwacht werd. Dat werkte goed in een stabiele en voorspelbare wereld.

Nu de wereld erg snel verandert en het werk steeds dynamischer en complexer wordt is duidelijk dat deze wijze van aansturen niet meer voldoet. Het idee dat medewerkers volledig te managen zijn is achterhaald.

Wat als directe aansturing niet werkt?

Als medewerkers niet te managen zijn en directe aansturing niet meer werkt, wat dan wel? Veel organisaties zoeken de oplossing in zelfsturende teams. Zelfsturing vereist zoals het woord al zegt, sturing van jezelf, ook wel persoonlijk leiderschap genoemd. Niet iedereen is daar direct goed in.    Bij sommige bedrijven werk zelfsturing fantastisch, maar bij andere niet. Hoe kan dat? Hier komt het onderwerp fysiek leiderschap om de hoek kijken. Om dit onderwerp te kunnen plaatsen gaan we even te rade bij moderne organisatiekunde en neurowetenschappen.

Als het werk steeds complexer en dynamischer wordt en de toekomst steeds minder zeker en minder voorspelbaar, zijn veranderingen en aanpassingen nodig. Dit kan bij mensen leiden tot onzekerheid en angst. Onzekerheid en een gebrekkige strategie om op onzekerheid te reageren veroorzaakt stress. Langdurige stress vermindert de mentale capaciteit om met creatieve oplossingen de onzekere situaties te managen, wat weer leidt tot meer stress. Deze stress komt fysiek op verschillende plaatsen tot uiting; hartslag ritme, ademhaling, transpiratie en op hormonaal niveau in een toename van cortisol, het stresshormoon. Op termijn kan langdurige stress verschillende ziektebeelden opleveren, onder andere allerlei fysieke klachten.

Emotionele staat versus fysieke inspanning of ontspanningEinde vicieuze cirkel

Hoe uit deze vicieuze cirkel te komen en beter nog; hoe niet in deze staat van continue stress terecht te komen? Daarvoor gebruiken we een model dat onderscheid maakt in een fysieke en emotionele staat van zijn. Fysiek met 2 uitersten; inspanning en ontspanning en emotie met als  uiterste een negatieve en positieve staat.

Voorkomen moet worden dat mensen in een negatieve emotionele staat terecht komen. De kans daarop is vrij groot bij onzekerheid en veranderingen. Wat niet goed werkt om uit de negatieve staat te komen is een rationele, cognitieve benadering. Kennis is prettig, maar je hebt een positief emotionele staat nodig om onder stress die kennis te kunnen gebruiken.

Het grootse probleem bij negatieve gevoelens als angst, boosheid of bezorgdheid is dat het rationele systeem; het denken, off line gaat. Bij ernstige bedreigingen is dat een fantastisch systeem want het denken is veel te traag om in geval van nood een oplossing te verzinnen. Bij problemen die niet levensbedreigend zijn is dit echter lastig. Dan  heb je graag meer keuze mogelijkheden dan vechten of vluchten.

Wat dan wel werkt is fysiek leiderschap. Fysieke reacties zijn bij emoties sneller aanwezig dan gedachten en gevoelens over die emoties. Naast fysieke reacties kunnen fysieke acties (i.t.t gedachten) emoties wel beïnvloeden. Emoties roepen dus niet alleen fysieke reacties op. Fysieke acties kunnen tevens gebruikt worden om emoties te beïnvloeden. Met behulp van fysieke acties kan een positief emotionele staat worden opgeroepen. Het grote voordeel hiervan is dat het rationele systeem weer online gaat.

Hoe maak je er gebruik van?

In de eerste plaats moet je je bewust worden van je persoonlijke reactie op een stressvolle gebeurtenissen. Dat kunnen gebeurtenissen zijn in het werk maar ook in het verkeer, privé, relaties enz. Vaak worden die gebeurtenissen genoemd als reden voor je reactie. Echter als je reactie alleen aan de gebeurtenissen ligt, ontneem je jezelf de mogelijkheid om controle te houden.

De gebeurtenissen kun je meestal niet veranderen, wel je manier om op de gebeurtenis te reageren. Om controle te krijgen is dus eerst bewustwording nodig. Zonder bewustwording is er geen controle en reageer je vanuit je persoonlijkheid.

Niet iedereen reageert hetzelfde op gebeurtenissen. Iedereen heeft zijn eigen persoonlijkheid. Die persoonlijkheid komt via scripts of denkpaden automatisch in actie bij een stressvolle gebeurtenis. Die scripts zijn aangeleerd aan de hand van ouderboodschappen en reacties op gebeurtenissen in het verleden. In die scrips zit een voorspelbaarheid hoe iemand op een gebeurtenis zal reageren. De scrips vormen de eigenheid van de persoon.

Scripts zijn uitermate handig, ze kosten weinig energie en voldoen prima om controle, veiligheid en bevestiging van de persoonlijkheid op te roepen.  Tot de omstandigheden veranderen, het script niet meer voldoet en eigenlijk een andere reactie veel beter zou zijn. Scripts veranderen kan maar gaat heel moeizaam, meestal is er een goede coach voor nodig en heel lang en veel oefenen.      

Een kortere route gaat via het bewust inzetten van fysieke acties.

De manier waarop je zit en staat, heeft invloed op wat je denkt en zegt. Je houding, een bewuste, regelmatige en soepele ademhaling dragen bij aan een positieve emotionele staat van zijn. Door tevens te focussen op mogelijkheden en je bewust te worden van je persoonlijke reacties op stressvolle gebeurtenissen krijg je de keuzemogelijkheden om te reageren, daarmee is zelfsturing of persoonlijk leiderschap mogelijk.

Toegepast op het werk

In een strak door management gestuurde organisatie zijn omstandigheden niet makkelijk te veranderen. Je moet het doen met wat voor je bedacht is. De enige optie die je hebt is het aanpassen van je reactie op de omstandigheden.  Fysiek leiderschap is daarbij een goed hulpmiddel om stress te voorkomen. Er wordt echter geen gebruik gemaakt van de ideeën, oplossingen en initiatieven van medewerkers. In  organisaties die snel moeten kunnen reageren op  veranderingen is die input van medewerkers echter hard nodig.

Bij zelfsturing heb je wel invloed op de omstandigheden en kun je inspelen op het vergroten van je regelmogelijkheden. Door aandacht te besteden aan zinvolheid, formele, sociale steun en duidelijkheid en  autonomie ontstaat bevlogenheid, passie en flexibele organisatie.  

Een voorwaarde is dat iedereen leiding moet kunnen geven aan zijn eigen fysieke staat van zijn. Fysiek leiderschap is hiermee de meest basale vorm van leiderschap voor iedereen in de organisatie.

Iedereen kan fysiek leiderschap leren maar je je hebt wel een goede coach nodig.

Leiderschapsvorm

Dit artikel is geschreven in de serie over leiderschapsvormen.

Leiderschapsvormen

Leiderschapsprogramma

Wilt u meer weten over onze leiderschapsprogramma’s?

Leiderschapsprogramma

Auteur

Dit artikel is geschreven door: Peter Weustink

Peter Weustink trainer - coach