home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / ordelijk / star rigide

Star of rigide: zet je te snel de hakken in het zand?

Ben jij soms star of rigide? Of wordt je dat verweten? Zet je snel de hakken in 't zand? Ben je onflexibel? Starheid is een valkuil die kan ontstaan wanneer jouw behoefte aan orde en structuur doorschiet. Structuur geeft duidelijkheid, overzicht en houvast. Maar wanneer alles precies moet verlopen zoals jij het bedacht hebt en je nauwelijks meer kunt meebewegen wanneer omstandigheden veranderen, wordt jouw kracht een beperking.

Waarover gaat starheid in de praktijk?

Starheid kan gaan over het vasthouden aan jouw zienswijze hoewel die allang achterhaald is of het vasthouden aan jouw werkwijze hoewel er voorstellen voor verbetering zijn gedaan. Rigiditeit gaat ook vaak over het vasthouden aan bepaalde principes, normen of regels. Je staat dan weinig open voor andere meningen en inzichten.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen: 'Zo doen we dat hier nu eenmaal.' Misschien was die werkwijze ooit uitstekend. Maar omstandigheden veranderen, klanten veranderen, organisaties veranderen en mensen veranderen. Wanneer jouw belangrijkste argument wordt dat iets altijd zo gegaan is, kan structuur een doel op zichzelf worden in plaats van een hulpmiddel.

Hetzelfde geldt voor regels. Regels zijn vaak bedoeld om duidelijkheid te geven. Maar een regel toepassen zonder nog te kijken naar de situatie waarin die regel gebruikt wordt, kan behoorlijk star worden. Dan wordt naleven belangrijker dan nadenken.

Wat is het verschil tussen ordelijk en star?

Ordelijk zijn betekent dat je structuur kunt aanbrengen, overzicht bewaart en zaken op een georganiseerde manier aanpakt. Dat is een kwaliteit. Je weet waar dingen horen, maakt afspraken duidelijk en zorgt ervoor dat werkzaamheden niet zomaar alle kanten op vliegen. Mensen kunnen daar juist veel houvast aan hebben.

Star wordt het wanneer de structuur niet meer voor jou werkt, maar jij voor de structuur gaat werken. Afwijken mag niet meer. Een andere werkwijze voelt meteen verkeerd. Een onverwachte verandering veroorzaakt onrust en je probeert de oude situatie zo snel mogelijk te herstellen. Dan is de orde die eerst behulpzaam was een keurslijf geworden.

Ordelijk zijn betekent dus niet dat alles altijd hetzelfde moet blijven. Een goede structuur kan juist aangepast worden wanneer dat nodig is. Het verschil zit in kunnen meebewegen zonder dat je meteen het gevoel krijgt dat alle houvast verdwijnt.

Wat doet starheid met jouw communicatie?

Wanneer je star of rigide bent, reageer je vanuit de weerstand. Je houdt dan te strak of te streng vast aan jouw standpunten en overtuigingen. Dat heeft natuurlijk gevolgen voor jouw communicatie. De communicatie is niet meer open, omdat de uitkomst eigenlijk al vaststaat voordat het gesprek begonnen is.

• Je kunt te stellig worden.
• Je kunt bot reageren.
• Je kunt te direct of te confronterend worden.

Wanneer iemand met een ander voorstel komt, hoor je dan werkelijk wat diegene zegt? Of ben je ondertussen vooral bezig om jouw eigen standpunt overeind te houden? Starheid maakt luisteren lastig omdat een andere mening al snel wordt ervaren als een bedreiging voor de bestaande orde, afspraak of overtuiging.

Dat betekent niet dat jij geen standpunt mag hebben. Natuurlijk wel. Maar een gesprek wordt pas een gesprek wanneer er ten minste enige mogelijkheid bestaat dat nieuwe informatie iets met jouw denken kan doen. Anders is het geen uitwisseling meer, maar alleen een verdediging van wat je vooraf al vond.

Welke kwaliteiten kunnen achter starheid liggen?

Starheid en rigiditeit zijn valkuilen. Weet je welke kwaliteiten daarbij horen? Wanneer je star bent in jouw reactie op het doorbreken van structuren of werkwijzen, dan is jouw kwaliteit waarschijnlijk ordelijk en gestructureerd zijn. Je houdt van duidelijkheid en wilt graag weten waar je aan toe bent.

Wanneer je soms halsstarrig vasthoudt aan jouw visie of zienswijze, dan kan jouw kwaliteit zijn dat je principieel bent of consciëntieus. Je hebt duidelijke uitgangspunten en laat je niet bij iedere windvlaag van jouw koers afbrengen. Dat kan juist een enorme kracht zijn.

De valkuil zit dus niet in structuur hebben of ergens voor staan. Het gaat mis wanneer de maat zoekraakt. Principes worden dan belangrijker dan de werkelijkheid waarin je ze toepast. Structuur wordt belangrijker dan het doel waarvoor die structuur ooit bedacht is.

Wanneer wordt behoefte aan zekerheid een probleem?

Wanneer je veiligheid en zekerheid vooral haalt uit voorspelbaarheid. Je wilt graag weten hoe iets verloopt, wat de afspraak is, welke stappen volgen en wat er van je verwacht wordt. Dat kan rust geven. Maar het leven en het werk houden zich niet altijd aan jouw draaiboek.

Dan kan verandering snel als bedreigend voelen. Niet omdat de verandering werkelijk slecht is, maar omdat jouw vertrouwde kader verdwijnt. Je kunt dan harder vasthouden aan procedures, regels of jouw oorspronkelijke plan. Hoe meer onzekerheid je voelt, hoe strakker je misschien probeert te organiseren. En zo kan de behoefte aan controle juist toenemen op het moment dat flexibiliteit nodig is.

Dat is ook waarom starheid soms pas zichtbaar wordt wanneer iets verandert. Zolang alles volgens plan verloopt, lijkt er niets aan de hand. Maar verander een afspraak, doorbreek een routine of kies onverwacht een andere route en ineens merk je hoeveel houvast je aan die vaste structuur ontleende.

Waarom is veranderbereidheid belangrijk?

Veranderbereidheid is tegenwoordig belangrijk. Dat wordt vaak gevraagd in bedrijven en organisaties. Jouw leerproces is dat je veiligheid en zekerheid niet uitsluitend uit opgebouwde structuren, werkwijzen of programma's moet halen. Je komt juist meer in jouw kracht wanneer je balans vindt tussen ordenend en flexibel zijn. Jouw gestructureerdheid krijgt dan meer effect. Je vindt een balans tussen eigen behoeften en de behoeften van de omgeving.

Dat betekent niet dat iedere verandering automatisch goed is. Je hoeft niet met alles mee te waaien omdat iemand het woord vernieuwing gebruikt. Soms is vasthouden juist verstandig. Maar dan doe je dat omdat er goede redenen voor zijn en niet alleen omdat verandering ongemakkelijk voelt.

Je zult immers niet altijd en overal star of rigide reageren. Soms gebeurt het dat je in jouw valkuil stapt. Juist daarom is het belangrijk om te ontdekken wanneer dat gebeurt. Is het wanneer regels ter discussie worden gesteld? Wanneer iemand jouw planning verandert? Wanneer jouw werkwijze wordt bekritiseerd? Of wanneer je plotseling niet meer weet hoe iets zal verlopen?

Hoe word je flexibeler zonder jouw structuur kwijt te raken?

Door niet te denken dat structuur en flexibiliteit elkaars vijanden zijn. Je kunt heel gestructureerd zijn en toch bijstellen wanneer omstandigheden veranderen. Sterker nog: een goede structuur helpt je juist om te zien waar je kunt afwijken zonder dat alles instort.

Vraag jezelf eens af: wat is hier werkelijk het doel? Is deze regel het doel of helpt de regel om iets te bereiken? Is deze werkwijze heilig of bestaat er inmiddels een betere manier? Houd ik vast omdat het inhoudelijk verstandig is of omdat verandering mij onzeker maakt? Dat zijn vragen die helpen om jouw eigen weerstand beter te begrijpen.

Jouw leerdoelen kunnen dan zijn:

• Flexibeler leren reageren wanneer de situatie daarom vraagt.
• Leren relativeren wanneer afspraken, structuren of plannen veranderen.
• Voorkomen dat je roomser dan de paus wordt in het naleven van regels en principes.

Je hoeft jouw behoefte aan orde dus niet af te leren. Daar ligt jouw kracht. Het gaat erom dat de structuur jou blijft dienen en dat jij niet de gevangene wordt van jouw eigen regels, plannen en procedures.

Ontwikkeldoelen bij star of rigide gedrag

• Leren meebewegen wanneer omstandigheden veranderen zonder jouw behoefte aan duidelijkheid en structuur te verliezen.
• Onderzoeken wanneer je vasthoudt vanuit overtuiging en wanneer onzekerheid of behoefte aan controle jouw reactie bepaalt.
• Meer ruimte leren geven aan andere werkwijzen, inzichten en oplossingen zonder jouw eigen principes zomaar los te laten.

Veelgestelde vragen over starheid en rigide gedrag

Starheid heeft te maken met onvoldoende kunnen meebewegen wanneer regels, omstandigheden, werkwijzen of inzichten veranderen. Dat is iets anders dan gewoon gestructureerd zijn of duidelijke principes hebben.

Wat betekent star zijn?

Star zijn betekent dat je onbuigzaam reageert en moeilijk afwijkt van jouw eigen zienswijze, werkwijze, structuur of afspraken. Je houdt vast terwijl de situatie eigenlijk om beweging of aanpassing vraagt.

Wat betekent rigide?

Rigide betekent streng, strak of stijf. Bij gedrag gaat het vaak om zeer strak vasthouden aan regels, procedures, principes of structuren en weinig ruimte laten voor uitzonderingen of aanpassing.

Is ordelijk zijn hetzelfde als star zijn?

Nee. Ordelijk en gestructureerd zijn is een kwaliteit. Starheid ontstaat wanneer jouw behoefte aan structuur doorschiet en je nauwelijks nog kunt meebewegen wanneer omstandigheden veranderen.

Waarom zetten starre mensen de hakken in het zand?

Dat kan verschillende redenen hebben. Je kunt sterk aan jouw principes hechten, zekerheid halen uit bestaande structuren of onrust ervaren wanneer iets anders verloopt dan je had verwacht. Vasthouden geeft dan tijdelijk houvast.

Hoe kun je minder rigide worden?

Leer onderscheid maken tussen wat werkelijk belangrijk is en wat alleen vertrouwd voelt. Onderzoek waarom je ergens aan vasthoudt en oefen met kleine aanpassingen. Flexibel zijn betekent niet dat je al jouw structuur of principes moet loslaten.