home / carriere / sollicitatietraining / overtuigend solliciteren

Zelfvertrouwen tijdens een sollicitatiegesprek

Je wordt uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek. Eerst ben je blij, maar naarmate het gesprek dichterbij komt, neemt de spanning toe. Er hangt voor jouw gevoel veel vanaf en juist daardoor kun je onzeker worden. In onze artikelen over solliciteren komt dat vaker terug: je weet meestal best wat je kunt en wat je wilt vertellen, maar tijdens het gesprek lukt het ineens niet om dat rustig en overtuigend over te brengen. Zeker wanneer eerdere sollicitaties niet goed zijn verlopen, kan jouw zelfvertrouwen een deuk hebben gekregen.

Waarom word je zo gespannen tijdens een sollicitatie?

Daar kan niet één oorzaak voor worden aangewezen. Misschien wil je de baan zo graag dat je ieder antwoord perfect wilt geven. Misschien ben je bang om opnieuw afgewezen te worden. Het kan ook zijn dat een vervelende ervaring bij jouw vorige werkgever nog meespeelt of dat het zoeken naar werk inmiddels zo lang duurt dat jouw vertrouwen is afgenomen. Soms ontstaat spanning juist doordat je het gesprek helemaal probeert voor te programmeren. Je hebt bedacht welke vragen zullen komen en welke antwoorden je moet geven, maar zodra het gesprek anders verloopt dan verwacht, raak je de houvast kwijt.

Leg jezelf niet de opdracht op om perfect te zijn

Een sollicitatiegesprek is belangrijk, maar je hoeft geen foutloos optreden neer te zetten. Je hoeft niet op iedere vraag onmiddellijk het perfecte antwoord te hebben en je hoeft jezelf niet groter of mooier voor te doen dan je bent. Juist de gedachte dat alles goed moet gaan, kan ervoor zorgen dat je verkrampt. Een werkgever probeert een beeld van jou te krijgen: wat kun je, wat motiveert je, hoe denk je en pas je bij de functie? Dat vraagt vooral dat je jouw eigen verhaal kent en daar zo normaal mogelijk over kunt praten.

Weet wat je wilt vertellen

Zelfvertrouwen tijdens een sollicitatiegesprek begint voor een deel bij duidelijkheid over jezelf. Welke ervaring neem je mee? Waar ben je goed in? Waar ben je trots op? Welke werkzaamheden passen bij je? Waarom spreekt deze functie je aan? Wanneer je daar zelf nog nauwelijks woorden aan kunt geven, wordt een gesprek vanzelf moeilijker. Je hoeft geen antwoorden uit jouw hoofd te leren, maar het helpt wanneer je jouw eigen voorbeelden en belangrijkste punten goed kent.

Te veel voorbereiding kan juist tegen je werken

Voorbereiden is verstandig, maar probeer geen volledig gesprek vooraf uit te schrijven. Je weet niet precies welke vragen gesteld worden en in welke volgorde het gesprek verloopt. Wanneer je alleen geoefende antwoorden probeert terug te vinden, kan een onverwachte vraag je volledig uit jouw ritme halen. Bereid daarom vooral onderwerpen voor: jouw ervaring, kwaliteiten, motivatie, vertrek bij jouw vorige werkgever en voorbeelden uit jouw werk. Dan kun je tijdens het gesprek veel gemakkelijker aansluiten bij de vraag die werkelijk gesteld wordt.

Wat als jouw vorige werkgever een gevoelig onderwerp is?

Een ontslag, arbeidsconflict of vervelende beëindiging van jouw vorige baan kan tijdens een sollicitatiegesprek spanning oproepen. Je weet dat de vraag kan komen waarom je bent vertrokken en alleen al daardoor kun je nerveus worden. Probeer voor jezelf een rustig en feitelijk verhaal te formuleren. Je hoeft niet alles te vertellen en je hoeft jouw vorige werkgever ook niet te verdedigen of aan te vallen. Benoem wat nodig is, vertel wat je ervan hebt geleerd en richt het gesprek daarna weer op de functie waarvoor je nu aan tafel zit.

Sollicitatiemoeheid kan onzekerheid versterken

Hoe langer het duurt om nieuw werk te vinden, hoe moeilijker het kan worden om iedere sollicitatie als een nieuwe kans te zien. Afwijzingen stapelen zich op en voor je het weet ga je met minder vertrouwen een volgend gesprek in. Op de pagina over afwijzing tijdens het solliciteren ga ik uitgebreider in op sollicitatiemoeheid en het belang van regelmatig evalueren zonder iedere afwijzing als oordeel over jezelf te zien.

Blijf jezelf tijdens het sollicitatiegesprek

Dat klinkt gemakkelijker dan het soms is. Wanneer je een baan heel graag wilt, ontstaat al snel de neiging om antwoorden te geven waarvan je denkt dat de werkgever ze wil horen. Maar daarmee leg je jezelf juist extra druk op. Je hoeft niet in ieder functieprofiel te passen en je hoeft niet aan iedere verwachting te voldoen. Een sollicitatiegesprek draait ook om de vraag of de functie en organisatie bij jou passen. Wanneer je dat voor ogen houdt, verandert jouw positie aan tafel. Je bent niet alleen degene die beoordeeld wordt. Jij bent zelf eveneens aan het onderzoeken.

Relativeren helpt om rustiger het gesprek in te gaan

Je mag een baan belangrijk vinden en tegelijkertijd beseffen dat niet alles van dit ene gesprek afhangt. Hoe groter je het gesprek in jouw hoofd maakt, hoe meer spanning je kunt opbouwen. Probeer daarom bij de werkelijkheid te blijven: je bent uitgenodigd omdat de werkgever voldoende aanknopingspunten in jouw profiel zag om met je te willen praten. Nu gaan beide partijen onderzoeken of er werkelijk een goede aansluiting is. Meer hoeft dit gesprek op dat moment niet te zijn.

Een stilte is niet meteen een probleem

Onzekerheid zorgt er soms voor dat je denkt dat je onmiddellijk antwoord moet geven. Dat hoeft niet. Wanneer een vraag je verrast, mag je even nadenken. Een korte stilte voelt voor jezelf vaak veel langer dan voor de ander. Je kunt ook zeggen dat je even over de vraag wilt nadenken. Daarmee laat je eerder zien dat je zorgvuldig antwoord wilt geven dan dat je onzeker bent.

Kijk niet voortdurend naar wat je verkeerd doet

Mensen die onzeker een sollicitatiegesprek ingaan, zijn tijdens het gesprek vaak voortdurend zichzelf aan het controleren. Zit ik wel goed? Praat ik niet te veel? Had ik dat anders moeten zeggen? Vindt hij mijn antwoord wel goed? Daardoor gaat een deel van jouw aandacht niet meer naar het gesprek, maar naar jouw eigen beoordeling van jezelf. Probeer te luisteren naar de vraag en contact te houden met degene tegenover je. Je hoeft jezelf tijdens het gesprek niet tegelijkertijd vanaf de zijlijn te beoordelen.

Zelfvertrouwen is iets anders dan stoer overkomen

Zelfvertrouwen betekent niet dat je overal een antwoord op hebt, nooit zenuwachtig bent of heel nadrukkelijk moet laten zien hoe goed je bent. Je kunt gespannen zijn en toch stevig overkomen. Je kunt een vraag moeilijk vinden en toch rustig blijven. Je kunt benoemen waar je goed in bent zonder te overdrijven. Het gaat veel meer om vertrouwen in jouw eigen verhaal dan om het neerzetten van een zelfverzekerde buitenkant.

Een sollicitatiegesprek werkt twee kanten op

Een belangrijke bron van spanning is de gedachte dat jij moet worden goedgekeurd. Maar jij hebt eveneens iets te kiezen. Past de functie bij je? Spreekt de manier van werken je aan? Hoe wordt er leidinggegeven? Wat verwacht de organisatie van je en sluit dat aan bij wat jij nodig hebt? Wanneer je die vragen serieus neemt, wordt het gesprek gelijkwaardiger. Je hoeft dan niet koste wat het kost aangenomen te worden. Het doel is te ontdekken of werkgever, functie en kandidaat voldoende bij elkaar passen.

Zelfvertrouwen na gedwongen baanverlies

Zeker na ontslag kan jouw vertrouwen behoorlijk zijn aangetast. Je bent misschien jarenlang gewend geweest aan een bepaalde functie, organisatie en professionele identiteit en moet jezelf ineens opnieuw presenteren op de arbeidsmarkt. Binnen outplacement kijken we daarom niet alleen naar vacatures en sollicitaties, maar ook naar wie je bent, wat je kunt en welke richting werkelijk bij je past. Hoe duidelijker dat beeld wordt, hoe gemakkelijker het meestal wordt om tijdens een sollicitatie vanuit jouw eigen verhaal te spreken in plaats van vanuit de angst dat je opnieuw moet worden afgewezen.

Veelgestelde vragen over zelfvertrouwen tijdens een sollicitatiegesprek

Spanning tijdens een sollicitatiegesprek is niet vreemd. Het wordt vooral lastig wanneer onzekerheid ervoor zorgt dat je niet meer kunt laten zien wie je bent en wat je kunt. Hieronder beantwoord ik vijf vragen die daarbij vaak spelen.

Is het erg als ik zenuwachtig ben tijdens een sollicitatiegesprek?

Nee. Een bepaalde mate van spanning is heel normaal wanneer iets belangrijk voor je is. Het wordt vooral vervelend wanneer de spanning zo groot wordt dat je nauwelijks meer kunt luisteren, nadenken of vertellen wat je wilt vertellen.

Waarom klap ik tijdens een sollicitatiegesprek dicht?

Dat kan bijvoorbeeld samenhangen met prestatiedruk, angst voor afwijzing, eerdere negatieve ervaringen of de gedachte dat je perfecte antwoorden moet geven. Probeer te onderzoeken wat bij jou de spanning vooral veroorzaakt in plaats van jezelf alleen te verwijten dat je zenuwachtig bent.

Hoe kan ik voorkomen dat ik antwoorden uit mijn hoofd leer?

Bereid onderwerpen en voorbeelden voor in plaats van complete antwoorden. Weet welke ervaring, kwaliteiten en situaties je wilt kunnen toelichten. Dan heb je houvast zonder afhankelijk te worden van één precies geformuleerd antwoord.

Wat doe ik als ik tijdens het gesprek geen antwoord weet?

Neem even tijd om na te denken. Je kunt rustig aangeven dat je een moment nodig hebt om de vraag te overwegen. Je hoeft niet op iedere vraag onmiddellijk een volledig antwoord klaar te hebben.

Waarom wordt mijn zelfvertrouwen steeds minder na afwijzingen?

Omdat herhaalde afwijzingen gemakkelijk persoonlijk gaan voelen. Probeer onderscheid te blijven maken tussen niet gekozen worden voor een bepaalde functie en jouw waarde als persoon of professional. Wanneer jouw onzekerheid veel breder speelt dan alleen tijdens sollicitaties, lees dan verder over zelfvertrouwen.