home / carriere / loopbaan / persoonlijke drijfveren / persoonlijke waarden / dienstbaarheid

Dienstbaar of dienstbaarheid als persoonlijke waarde

Dienstbaarheid kan een belangrijke persoonlijke waarde zijn. Iets wat bij je hoort, waar je voor staat en wat invloed heeft op de manier waarop je met andere mensen omgaat. Op de pagina over persoonlijke waarden en wat jij belangrijk vindt heb ik dienstbaarheid ingedeeld bij de waarden die gaan over jouw relatie met andere mensen. Dat past hier omdat dienstbaarheid gaat over jouw bereidheid om iets voor een ander te betekenen en ten dienste van de ander te staan, zonder jezelf daarbij minder belangrijk te maken. Is dienstbaarheid voor jou een belangrijke waarde? Dan kan deze drijfveer ook van betekenis zijn in jouw loopbaan.

Wanneer ben je werkelijk dienstbaar?

Je bent dienstbaar wanneer je bereid bent iets voor een ander te betekenen zonder voortdurend jezelf op de voorgrond te plaatsen. Dat kan heel praktisch zijn: helpen, ondersteunen, faciliteren, luisteren of ervoor zorgen dat iemand anders zijn werk goed kan doen. Maar het gaat ook om jouw houding. Je hoeft niet per se gezien te worden voor wat je doet en je hoeft niet altijd zelf in het middelpunt te staan. Dat betekent niet dat je onzichtbaar moet worden. Dienstbaarheid is niet jezelf wegpoetsen, maar ruimte geven aan de ander waar dat passend is.

Wat heeft dienstbaarheid met dienend leiderschap te maken?

Een mooi voorbeeld vind ik de arbiter op het voetbalveld. Een goede scheidsrechter staat niet voortdurend in het middelpunt. Hij zorgt ervoor dat de wedstrijd gespeeld kan worden, bewaakt de spelregels en grijpt in wanneer dat nodig is. Omgekeerd: wanneer de scheidsrechter voortdurend zelf de hoofdrol opeist, fluit hij de wedstrijd kapot. Dat beeld gebruik ik ook bij dienend leiderschap. Een leidinggevende hoeft zichzelf niet weg te cijferen, maar stelt zijn rol wel ten dienste van mensen, samenwerking en resultaat.

Waarom moet je eerst goed voor jezelf zorgen?

Wie er voor een ander wil zijn, moet zelf ook ergens vandaan kunnen geven. Wanneer je uitgeput bent, voortdurend over jouw grenzen gaat of nauwelijks nog weet wat je zelf nodig hebt, wordt dienstbaarheid steeds moeilijker vol te houden. Goed voor jezelf zorgen staat daarom niet tegenover dienstbaarheid. Het is eerder een voorwaarde om op een gezonde manier iets voor een ander te kunnen betekenen.

• Zorg dat jouw energieniveau op peil blijft.
• Zorg dat je voldoende uitgerust en vitaal bent.
• Blijf in jouw eigen persoonlijke kracht staan.
• Ken jouw grenzen en geef ze op tijd aan.

Is dienstbaarheid het tegenovergestelde van heersen?

In zekere zin wel. Dienstbaarheid heeft niets te maken met overheersen, jouw wil opleggen aan anderen of jouw eigen belangen vanzelfsprekend boven die van anderen plaatsen. Een dienende houding vraagt dat je niet alleen kijkt naar wat jij wilt, maar ook naar wat een ander nodig heeft en wat de gezamenlijke situatie vraagt. Dat betekent overigens niet dat je nooit mag sturen, beslissen of grenzen stellen. Ook een dienend leider moet soms gewoon een knoop doorhakken.

Waar kan jouw dienstbaarheid vandaan komen?

Wanneer dienstbaarheid veel voor je betekent, kan dat verschillende bronnen hebben. Misschien ben je van nature zorgzaam, behulpzaam en sterk gericht op andere mensen. Misschien heb je vanuit jouw opvoeding of levensovertuiging meegekregen dat je er voor anderen hoort te zijn. En misschien geeft iets voor anderen betekenen jou zelf ook waardering, erkenning of voldoening. Meestal is het geen kwestie van één oorzaak. Jouw eigenschappen, ervaringen, overtuigingen en behoeften kunnen elkaar versterken.

Welke eigenschappen zie je vaak bij dienstbare mensen?

Wanneer dienstbaarheid goed bij je past, herken je mogelijk eigenschappen als zorgzaamheid, behulpzaamheid, empathie en oog hebben voor jouw medemens. Je bent waarschijnlijk gemakkelijk gericht op wat iemand anders nodig heeft en kunt je goed verplaatsen in diens situatie. Inlevingsvermogen en empathisch vermogen kunnen daar bijvoorbeeld bij helpen.

Kan dienstbaarheid ook voorzien in jouw eigen behoeften?

Zeker. Ook al sta je graag klaar voor een ander, je kunt daar zelf waardering, erkenning, verbinding of voldoening uit halen. Daar is op zichzelf niets mis mee. Het wordt pas lastig wanneer je volledig afhankelijk raakt van die waardering en alleen nog maar durft te geven omdat je anders bang bent niet aardig of belangrijk gevonden te worden.

Kan dienstbaarheid uit jouw overtuiging voortkomen?

Ja. Misschien heb je vanuit jouw opvoeding, geloof of levensbeschouwing geleerd dat je oog hoort te hebben voor jouw medemens. Dienstbaarheid kan daardoor sterk verbonden zijn met waarden als naastenliefde of barmhartigheid. Ze zijn niet hetzelfde, maar ze liggen wel dicht bij elkaar. Naastenliefde en barmhartigheid gaan sterker over jouw bewogenheid met de ander, terwijl dienstbaarheid vooral zichtbaar wordt in jouw bereidheid om iets voor de ander te doen.

Wat betekent dienstbaarheid voor jouw loopbaan?

Wanneer dienstbaarheid voor jou een belangrijke persoonlijke waarde is, wordt het ook een drijfveer in jouw loopbaan. Dan is het goed om te onderzoeken wat jij precies onder dienstbaarheid verstaat en waar je deze waarde in jouw werk kwijt kunt. Dat hoeft zeker niet alleen in zorg of hulpverlening. Een docent kan dienstbaar zijn, een politieagent ook, denk maar aan ‘waakzaam en dienstbaar’. Maar ook een adviseur, leidinggevende, receptionist, ondernemer, monteur of medewerker in de dienstverlening kan vanuit een dienende houding werken.

De functietitel zegt dus niet alles. Belangrijker is of je in jouw werk voldoende kunt betekenen voor anderen op een manier die bij jou past. Misschien krijg je energie van mensen verder helpen, zaken mogelijk maken of problemen voor anderen oplossen. Wanneer jouw werk uitsluitend draait om eigen belang, concurrentie of scoren ten koste van anderen, kan dat voor iemand met een sterke behoefte aan dienstbaarheid behoorlijk gaan schuren.

Hoe weet je of dienstbaarheid werkelijk een belangrijke waarde voor je is?

Kijk vooral naar situaties waarin jij voldoening ervaart. Wanneer ga je met een goed gevoel naar huis? Is dat wanneer jij iemand verder hebt geholpen, iets mogelijk hebt gemaakt of hebt bijgedragen zonder zelf op de voorgrond te staan? En hoe reageer je wanneer een omgeving vooral draait om eigen belang en weinig oog heeft voor mensen? Onderzoek ook jouw grens. Gezonde dienstbaarheid betekent dat je de ander dient zonder jezelf kwijt te raken. Juist dat onderscheid maakt deze waarde voor mij interessant.

Veelgestelde vragen over dienstbaarheid

Dienstbaarheid kan een prachtige waarde zijn, zolang dienen niet verandert in jezelf wegcijferen. Het verschil zit vooral in de grens die je bewaakt.

Wanneer ben ik te dienstbaar?

Je bent te dienstbaar wanneer je structureel jouw eigen behoeften en grenzen negeert, overal voor klaarstaat en nauwelijks nog voelt wat jij zelf nodig hebt.

Wat is het verschil tussen dienstbaarheid en zelfopoffering?

Dienstbaarheid betekent dat je iets voor een ander wilt betekenen zonder jezelf te vergeten. Bij zelfopoffering doe je jezelf structureel tekort om de ander te kunnen blijven helpen.

Is dienstbaarheid hetzelfde als onderdanigheid?

Nee. Dienstbaar zijn betekent niet dat je minder belangrijk bent of dat je alles moet doen wat een ander vraagt. Gezonde dienstbaarheid kan juist heel zelfstandig en krachtig zijn.

Kan dienstbaarheid een belangrijke loopbaanwaarde zijn?

Ja. Wanneer iets voor andere mensen betekenen jou veel voldoening geeft, kan dienstbaarheid een belangrijke drijfveer zijn bij de keuze voor werk, een functie en een organisatie.

Welke beroepen passen bij dienstbaarheid?

Dienstbaarheid komt in veel beroepen voor, bijvoorbeeld in zorg, onderwijs, hulpverlening, dienstverlening, HR, politie, welzijnswerk en leidinggevende functies. Uiteindelijk is niet alleen het beroep belangrijk, maar vooral de manier waarop je jouw rol invult.