home / carriere / loopbaan / persoonlijke drijfveren / persoonlijke waarden / barmhartigheid

Barmhartigheid als persoonlijke waarde

Barmhartig is een heel ouderwets woord. Maar het is een woord dat zeker niet uitgestorven is. En de betekenis al helemaal niet. Barmhartigheid kan een persoonlijke waarde zijn en wanneer deze waarde diep in jou verankerd zit, kun je haar gerust een kernwaarde noemen. Op de pagina over persoonlijke waarden en wat jij belangrijk vindt heb ik barmhartigheid ingedeeld bij de waarden die gaan over jouw relatie met andere mensen. Dat past hier goed, omdat barmhartigheid gaat over jouw innerlijke bewogenheid met de ander, vooral wanneer die ander kwetsbaar is, pijn heeft of hulp nodig heeft. Wat is barmhartigheid precies? Ik ga dat in dit artikel uitleggen, hoewel ik niet het idee heb dat ik de eigenaar ben van het begrip en de betekenis van barmhartigheid.

Wat is onbarmhartigheid?

De tegenhanger bestaat natuurlijk ook. Onbarmhartigheid is hard, harteloos en soms zelfs zielloos. Je kijkt naar wat iemand overkomt zonder bewogen te worden of je veroordeelt eerst voordat je naar de mens kijkt. Dat betekent overigens niet dat een barmhartig mens alles goedkeurt. Je kunt het gedrag van iemand afwijzen en toch mededogen hebben met de persoon. Juist daarin zit voor mij een belangrijk verschil.

Wat leert het verhaal van de barmhartige Samaritaan?

Misschien ken je het verhaal niet, of juist heel goed. Het gaat over een man die onderweg werd beroofd en mishandeld. Hij bleef berooid en beroofd achter. Weet je wie hem in de kou liet staan? De priester en de leviet. Zeg maar de mensen die de hele dag over barmhartigheid praten, die lieten hem liggen. Weet je wie hem hielp? Een Samaritaan, terwijl Samaritanen in die tijd bepaald niet hoog stonden aangeschreven.

Daar zit voor mij precies de angel. Barmhartig zijn is iets anders dan praten over barmhartigheid. Je kunt prachtige woorden gebruiken over menselijkheid, zorg en mededogen, maar de vraag is wat je doet wanneer er daadwerkelijk iemand voor jouw voeten ligt die hulp nodig heeft.

Komt barmhartigheid soms uit onverwachte hoek?

Misschien herken je dat uit jouw eigen leven. Toen je het moeilijk had, was er niemand voor je. Familie, vrienden of bekenden hadden geen tijd of wisten niet wat ze moesten doen. En dan komt er opeens hulp vanuit een heel andere hoek. Iemand die je nauwelijks kent of van wie je het totaal niet had verwacht. Dat raakt ook aan naastenliefde als persoonlijke waarde, maar barmhartigheid krijgt voor mij vooral kleur op het moment dat iemand kwetsbaar is en jij met ontferming bewogen raakt.

Wat heeft de ander werkelijk nodig?

Op de dag dat ik dit schrijf werd ik getriggerd door een ongeluk dat voor mijn woning plaatsvond. Een auto reed een vrouw op de fiets aan. Bloed, pijn en tranen. Ik ging naar buiten. Ik was met innerlijke ontferming bewogen. Mooie taal hè? Ik had van alles te bieden omdat ik naast de plek van het ongeluk woonde: warmte, water, koffie, thee, verband. Ze zei: ‘Heb jij ook een schone doek?’ Dat was het enige wat ze nodig had. Ze zat onder het bloed. Ik bracht haar een schone theedoek.

Dat vind ik achteraf eigenlijk een mooi voorbeeld. Barmhartigheid gaat niet over laten zien hoeveel jij te bieden hebt. Het begint bij kijken en luisteren: wat heeft die ander nu nodig? Soms is dat veel minder spectaculair dan wat jij allemaal had bedacht.

Wat is het verschil tussen barmhartigheid en dienstbaarheid?

Ze kunnen dicht bij elkaar liggen. Bij dienstbaarheid ligt de nadruk sterker op bereid zijn iets voor anderen te doen en jezelf dienstbaar opstellen. Barmhartigheid wordt voor mij vooral geraakt door de nood, pijn of kwetsbaarheid van de ander. Je ziet iemand die het moeilijk heeft en er ontstaat van binnenuit bewogenheid. Uit die bewogenheid kan vervolgens natuurlijk heel dienstbaar gedrag ontstaan.

Wat is de valkuil van barmhartigheid?

Je kunt overal in doorschieten, denk ik. Barmhartigheid zonder grenzen levert uiteindelijk niets op. Wanneer je voortdurend iedereen wilt redden, jouw eigen grenzen weggooit en jezelf volledig ondergeschikt maakt aan de noden van anderen, wordt het slaafsheid ten top. Dan gaat het ten koste van jezelf. Of het wordt een verplicht nummer waarbij je vindt dat je altijd aardig, zacht en beschikbaar moet zijn. Dan is het geen gezonde naastenliefde meer, maar misschien gebrek aan eigenliefde.

Barmhartigheid betekent dus niet dat je nooit nee mag zeggen. Ook betekent het niet dat je ieder gedrag moet accepteren. Soms is juist begrenzen nodig. Mildheid zonder grens kan ervoor zorgen dat jij de verantwoordelijkheid van de ander gaat overnemen.

Wat heeft vergevingsgezindheid met barmhartigheid te maken?

Barmhartigheid kan ook zichtbaar worden wanneer iemand een fout heeft gemaakt. Dan kom je in de buurt van vergevingsgezindheid. Je kunt iemand blijven vastzetten op wat hij verkeerd heeft gedaan, maar je kunt ook ruimte laten voor herstel. Dat betekent niet dat je moet doen alsof er niets gebeurd is. Barmhartigheid en vergeving kunnen juist samengaan met duidelijke grenzen en verantwoordelijkheid.

Is barmhartigheid jouw persoonlijke waarde?

Past barmhartigheid bij jou? Geef dan woorden aan wat het voor jou betekent en waar jouw grens ligt. Wanneer word jij met ontferming bewogen? Bij welke mensen of situaties gebeurt dat? Waar merk je dat jij niet gemakkelijk kunt wegkijken? En wanneer moet je juist oppassen dat jouw betrokkenheid niet ten koste gaat van jezelf? Een waarde wordt pas werkelijk persoonlijk wanneer je weet wat zij voor jou betekent en hoe jij haar in jouw leven vormgeeft.

Barmhartigheid vraagt daarom ook dat je zelf voldoende stevig staat. Dat je mentaal fit bent, goed in je vel zit en niet alleen maar geeft. Je hebt zelf ook een tankstation nodig waar jij terechtkunt. Anders is de tank op een gegeven moment leeg en heb je weinig meer om uit te delen.

Kan barmhartigheid ook belangrijk zijn in jouw werk?

Zeker, al hoeft dat niet alleen in zorg of hulpverlening te zijn. Misschien werk je met mensen die afhankelijk zijn van jouw oordeel, met collega's die fouten maken of met medewerkers die een moeilijke periode doormaken. Dan kan barmhartigheid invloed hebben op hoe jij reageert. Niet onmiddellijk afschrijven, maar kijken wat iemand nodig heeft en wat nog mogelijk is. Wanneer dit voor jou een belangrijke persoonlijke waarde is, zul je waarschijnlijk moeite krijgen met een werkomgeving waarin hardheid en afrekenen de boventoon voeren.

Veelgestelde vragen over barmhartigheid

Barmhartigheid is een oud woord, maar de betekenis is bepaald niet verdwenen. Het gaat over bewogenheid, ontferming en de manier waarop je reageert wanneer een ander kwetsbaar is of hulp nodig heeft.

Wat betekent barmhartigheid?

Barmhartigheid betekent dat je innerlijk bewogen bent met iemand die pijn heeft, kwetsbaar is of hulp nodig heeft en dat daar ontferming, mildheid en mededogen uit voortkomen.

Is barmhartigheid hetzelfde als naastenliefde?

Nee, maar ze liggen dicht bij elkaar. Naastenliefde gaat breder over het goede zoeken voor jouw medemens. Barmhartigheid wordt vooral zichtbaar wanneer iemand kwetsbaar is, lijdt of hulp nodig heeft.

Wat is het tegenovergestelde van barmhartigheid?

Onbarmhartigheid. Dat wordt zichtbaar in hardheid, harteloosheid en een houding waarin weinig ruimte bestaat voor mededogen of ontferming.

Kan barmhartigheid doorschieten?

Ja. Wanneer je voortdurend anderen probeert te redden, jouw eigen grenzen vergeet of iedere verantwoordelijkheid van de ander overneemt, gaat barmhartigheid ten koste van jezelf.

Hoe weet ik of barmhartigheid een belangrijke waarde voor mij is?

Kijk naar situaties waarin de kwetsbaarheid of pijn van een ander jou sterk raakt. Vraag jezelf af wanneer jij niet gemakkelijk kunt wegkijken en hoe je vervolgens handelt wanneer iemand hulp nodig heeft.