home / team organisatie / teamcoaching / ziekmakende organisatie team / verziekte sfeer

Verziekte werksfeer binnen de organisatie

Merk je dat er een verziekte sfeer is binnen jouw team of organisatie? Voel je de spanningen al op grote afstand? Is de werksfeer beladen en heb je het gevoel dat er van alles onderhuids broeit terwijl je er niet precies de vinger achter krijgt? Dan is er meestal meer aan de hand dan een paar collega’s die niet zo goed met elkaar overweg kunnen.

Een verziekte werksfeer kan het resultaat zijn van langdurige negatieve groepsvorming binnen teams en organisaties. Wantrouwen, roddel, kampen, oude conflicten en onuitgesproken irritaties stapelen zich op en gaan elkaar versterken. Uiteindelijk reageert men niet alleen meer op wat er vandaag gebeurt, maar ook op alles wat eerder is gebeurd en nooit werkelijk is opgelost.

Hoe ontstaat een verziekte werksfeer?

De oorzaken kunnen heel verschillend zijn en meestal is het een combinatie. De aansturing kan te strak zijn of juist onvoldoende duidelijk, doelstellingen zijn misschien niet helder en dominante teamleden krijgen te veel ruimte. Ook werkdruk, personeelstekort, jaloezie, beschadigde werkrelaties en gebeurtenissen uit het verleden kunnen een rol spelen. Wanneer daar onvoldoende over wordt gesproken, stapelen de spanningen zich op.

• De aansturing is te strak of juist onvoldoende duidelijk.
• Een medewerker beïnvloedt de sfeer structureel in negatieve zin.
• Teamleden kunnen niet met elkaar door één deur.
• Er is onderlinge jaloezie of afgunst.
• Doelstellingen en verwachtingen zijn onvoldoende helder.
• Sommige teamleden zijn dominant en overheersend.
• Er bestaat veel onduidelijkheid binnen het team.
• Medewerkers zijn uitgekeken op hun functie.
• Er is te veel werk en te weinig personeel.
• Er zijn ongezonde werkrelaties ontstaan.
• Het vertrouwen is beschadigd doordat er te veel is gebeurd.
• Gedrag van een teamlid of leidinggevende heeft een sterk ondermijnend effect.

Daarom zou ik nooit te snel één oorzaak aanwijzen. Natuurlijk kan er werkelijk een rotte appel binnen het team zitten, maar dat moet je wel zorgvuldig onderzoeken. Het is te gemakkelijk om één medewerker verantwoordelijk te maken voor een sfeer waaraan misschien jarenlang door meerdere mensen is gebouwd.

Welke rol spelen wantrouwen en onveiligheid?

Een verziekte werksfeer gaat bijna altijd samen met beschadigd vertrouwen. Medewerkers vragen zich af wat er met hun woorden gebeurt, twijfelen aan de bedoelingen van collega’s en houden informatie gemakkelijker voor zichzelf. Wanneer dat patroon langer duurt, kan wantrouwen binnen het team bijna de normale uitgangspositie worden.

Daarmee ontstaat ook gemakkelijk een onveilige sfeer. Mensen spreken zich minder vrij uit, fouten worden verborgen en gevoelige onderwerpen komen niet meer rechtstreeks op tafel. Je krijgt dan een team waarin veel gevoeld en gedacht wordt, maar opvallend weinig werkelijk wordt besproken.

Hoe versterken roddel en achterklap de sfeer?

Wanneer rechtstreeks communiceren moeilijk wordt, verplaatst het gesprek zich naar de wandelgangen. In een roddelcultuur wordt vooral over mensen gesproken in plaats van met hen. Dat lucht misschien even op, maar het lost niets op en voegt vaak nog nieuwe aannames en verhalen aan het conflict toe.

Wanneer zulke verhalen vervolgens actief worden rondgebazuind en anderen daarin worden meegenomen, ontstaat gemakkelijk stemmingmakerij. Dan gaat het niet alleen meer om frustratie uiten, maar wordt ook beïnvloed hoe anderen naar een collega, leidinggevende of groep gaan kijken. Dat kan de sfeer in hoog tempo verder laten verslechteren.

Hoe ontstaan kampen binnen een verziekt team?

Bij langdurige conflicten zoeken mensen steun bij collega’s die hun verhaal herkennen. Daar is op zichzelf niets vreemd aan. Maar wanneer die steun verandert in vaste bondgenootschappen, kunnen kampen ontstaan. De ene groep heeft haar versie van de werkelijkheid en de andere groep een totaal andere.

Voor je het weet krijg je Hullie en Zullie. Wij zijn redelijk en zij zijn lastig. Wij willen wel praten en zij blokkeren alles. Wij doen het werk en zij maken er een puinhoop van. Zolang beide kanten vooral hun eigen straat schoonpoetsen, wordt herstel bijzonder lastig.

Wat doet een verziekte sfeer met medewerkers?

Werken in zo’n omgeving kost ontzettend veel energie. Mensen zijn niet alleen met hun werk bezig, maar ook met de vraag wie zij kunnen vertrouwen, wat zij beter niet kunnen zeggen en waar het volgende conflict vandaan komt. Sommige medewerkers gaan zich terugtrekken, anderen worden juist feller en weer anderen proberen vooral onder de radar te blijven.

Dat kan uiteindelijk gevolgen hebben voor motivatie, samenwerking, functioneren en verzuim. Niet ieder gezondheidsprobleem komt natuurlijk door de werksfeer, maar langdurige spanning op het werk kan medewerkers wel degelijk zwaar belasten. Zeker wanneer iemand iedere dag alert moet zijn op conflicten en onderlinge spelletjes.

Waarom moet je niet beginnen met een feedbacktraining?

In een situatie waarin het onderlinge vertrouwen ontbreekt, moet je nooit beginnen met groepssessies en al helemaal niet met een training feedback geven en ontvangen. Hetzelfde geldt voor een algemene training om de samenwerking te verbeteren. Wanneer medewerkers zich werkelijk onveilig voelen, komt het echte verhaal in de groep niet op tafel of is het voor individuele teamleden te bedreigend om zich uit te spreken.

Dan kun je mensen wel leren hoe een feedbackzin technisch in elkaar zit, maar je hebt nog steeds niet opgelost waarom zij die feedback niet durven geven. Sterker nog: wanneer je een onveilig team te snel vraagt om alles open op tafel te leggen, kan de situatie juist verder escaleren.

Waarom begin je met individuele gesprekken?

Begin daarom met individuele gesprekken. Daar kunnen medewerkers hun verhaal vertellen zonder direct rekening te hoeven houden met de reactie van collega’s of leidinggevenden. Een teamcoach kan daarbij onafhankelijk, objectief, onpartijdig en onbevooroordeeld luisteren en onderzoeken welke gebeurtenissen en patronen steeds terugkomen.

Dat betekent niet dat ieder verhaal automatisch voor waarheid wordt aangenomen. Juist door verschillende medewerkers afzonderlijk te spreken, zie je waar verhalen overeenkomen, waar ze totaal verschillen en welke onderwerpen blijkbaar voor meerdere mensen belangrijk zijn. Op basis daarvan kun je een veel betere analyse maken voordat je besluit welke gezamenlijke interventie nodig is.

Wat moet je eerst onderzoeken?

De vraag is niet alleen wie zich verkeerd gedraagt. Je wilt begrijpen hoe de situatie geworden is zoals zij nu is. Welke conflicten zijn nooit werkelijk opgelost? Welke toezeggingen zijn niet nagekomen? Welke leiderschapswisselingen of reorganisaties hebben invloed gehad? Welke medewerkers hebben macht of veel informele invloed? En wat gebeurt er wanneer iemand een probleem probeert te bespreken?

Ook moet je kijken naar de dagelijkse werkelijkheid. Is de werkdruk nog haalbaar? Zijn verantwoordelijkheden duidelijk? Worden mensen eerlijk behandeld? Kunnen teamleden normaal kritiek geven? Wordt ongewenst gedrag begrensd? Een verziekte sfeer is soms het zichtbare eindresultaat van problemen die op meerdere niveaus tegelijk spelen.

Hoe kun je een verziekte werksfeer herstellen?

Herstel begint bij het zichtbaar maken van wat onderhuids speelt. Niet alles hoeft onmiddellijk met het hele team gedeeld te worden, maar er moet wel duidelijkheid komen over de belangrijkste patronen. Daarna moet je bepalen welke zaken gezamenlijk besproken kunnen worden, welke conflicten misschien eerst afzonderlijk aandacht nodig hebben en welke verantwoordelijkheid bij de leiding ligt.

Vervolgens draait het om consequent gedrag. Rechtstreeks communiceren, afspraken nakomen, stoppen met roddel en onderlinge spelletjes en duidelijk begrenzen wanneer medewerkers elkaar beschadigen. Vertrouwen komt niet terug omdat iemand tijdens een bijeenkomst zegt dat het vanaf vandaag allemaal anders moet. Mensen moeten langere tijd ervaren dat het inderdaad anders gáát.

Wat vraagt een verziekte werksfeer van de leiding?

De leiding moet bereid zijn om ook naar het eigen aandeel te kijken. Een verziekte sfeer is niet automatisch het probleem van een stel lastige medewerkers. Misschien zijn conflicten te lang genegeerd, is er met verschillende maten gemeten of heeft onduidelijk leiderschap ervoor gezorgd dat informele machtsverhoudingen steeds sterker werden.

Tegelijk moet een leidinggevende ook durven begrenzen. Begrip tonen betekent niet dat ieder gedrag geaccepteerd moet worden. Wie structureel roddelt, anderen opstookt, manipuleert of collega’s beschadigt, moet daarop worden aangesproken. Goed leiderschap vraagt dus zowel analyse als duidelijkheid.

Samengevat

Een verziekte werksfeer ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag. Wantrouwen, onveiligheid, roddel, oude conflicten, slechte aansturing en negatieve groepsvorming stapelen zich op totdat medewerkers vrijwel voortdurend spanning ervaren. Dan wordt niet alleen de samenwerking geraakt, maar ook het functioneren en welzijn van mensen.

Begin in zo’n situatie niet met een standaardtraining of een gezamenlijke sessie waarin iedereen onmiddellijk zijn hart moet luchten. Onderzoek eerst zorgvuldig wat er speelt en start waar nodig met individuele gesprekken. Pas daarna kun je gericht werken aan het herstellen van communicatie, vertrouwen, duidelijke grenzen en samenwerking.

Veelgestelde vragen over een verziekte werksfeer

Een verziekte sfeer is meer dan een tijdelijk conflict of een paar geïrriteerde collega’s. Het gaat om een patroon waarin spanning, wantrouwen en slechte communicatie langdurig invloed hebben op het hele team.

Hoe herken je een verziekte werksfeer?

Signalen zijn onder meer gebrek aan vertrouwen, gesloten communicatie, roddel, onderlinge spelletjes, irritaties, slechte samenwerking en spanningen tussen medewerkers of tussen team en leiding.

Hoe ontstaat een verziekte sfeer binnen een team?

Vaak spelen meerdere oorzaken tegelijk, zoals beschadigde relaties, onduidelijk leiderschap, werkdruk, oude conflicten, wantrouwen, negatieve groepsvorming en gedrag dat te lang niet is begrensd.

Wat doet een verziekte werksfeer met medewerkers?

Medewerkers kunnen voortdurend alert en gespannen worden, zich terugtrekken of juist sneller in conflicten terechtkomen. Ook motivatie, samenwerking en functioneren kunnen daardoor onder druk komen te staan.

Waarom moet je niet direct met een groepssessie beginnen?

Omdat medewerkers zich bij ernstig wantrouwen vaak onvoldoende vrij voelen om in de groep werkelijk te vertellen wat er speelt. Individuele gesprekken kunnen eerst helpen om het patroon zorgvuldiger te analyseren.

Kun je een verziekte werksfeer herstellen?

Dat kan, maar meestal niet met één bijeenkomst. Eerst moet duidelijk worden wat de oorzaken en patronen zijn. Daarna kan gericht worden gewerkt aan rechtstreeks communiceren, duidelijke grenzen, vertrouwen en herstel van samenwerking.