home / team organisatie / teamcoaching / ziekmakende organisatie team / grensoverschrijdend gedrag / leidinggevende intimideert

Leidinggevende intimideert

Bij het thema grensoverschrijdend leiderschap hoort ook intimidatie door de leidinggevende. Voel je je onveilig in het bijzijn van jouw manager? Heb je het gevoel dat je onder druk wordt gezet, bang wordt gemaakt of dat er met jouw baan, beoordeling of positie wordt gedreigd? Dan kan er sprake zijn van intimidatie.

Voorzichtigheid is wel geboden. Een leidinggevende die één keer ongenuanceerd uit de hoek komt, te direct communiceert of je stevig confronteert, intimideert daarmee nog niet automatisch. Een manager mag duidelijk zijn, kritiek geven en soms ook een besluit nemen dat jij niet leuk vindt. Intimidatie gaat verder. Daar wordt angst, druk of dreiging gebruikt om jouw gedrag te beïnvloeden.

De machtspositie maakt het extra lastig

Intimidatie door een leidinggevende heeft een andere lading dan intimidatie tussen twee willekeurige mensen. Jouw manager heeft namelijk een machtspositie. Hij beoordeelt jouw functioneren, verdeelt werk, heeft invloed op jouw loopbaan en kan soms zelfs mede bepalen of jouw contract wordt verlengd. Dat maakt het bijzonder lastig om gewoon even te zeggen: ‘Doe normaal.’

Daarom raakt intimidatie ook aan macht en machtsmisbruik door de leiding. Macht hoort bij leidinggeven. Daar is niets mis mee. Maar zodra dreiging met beoordeling, positie of ontslag wordt gebruikt om iemand de mond te snoeren of tot ongewenst gedrag te dwingen, wordt die macht oneigenlijk gebruikt.

Ik hoorde bijvoorbeeld van een mevrouw die door haar manager werd aangesproken met de woorden: ‘Ik ga jou hier in dit bedrijf kapotmaken.’ Dan hoef ik niet lang meer na te denken over de vraag of iemand misschien alleen maar wat direct communiceert. Dat is gewoon intimidatie.

Zelfreflectie is nodig, maar sla niet door

Herken je deze kenmerken en denk je werkelijk dat jouw baas jou intimideert? Dan blijft zelfreflectie belangrijk. Niet omdat jij daarmee automatisch de oorzaak bent van het gedrag van jouw leidinggevende. Wel omdat je moet kijken wat de situatie met jou doet en waar jij nog invloed op hebt. Durf je jouw grens aan te geven? Ben je voldoende weerbaar? Ga je ieder moeilijk gesprek uit de weg of durf je een leidinggevende ook tegen te spreken?

Dat is overigens gemakkelijker gezegd dan gedaan. Juist vanwege die machtspositie kan het bijzonder moeilijk zijn om assertief te blijven. Je kunt afhankelijk zijn van jouw baan, inkomen of beoordeling. Misschien ben je bang dat tegenspraak tegen je wordt gebruikt. Dat maakt zo’n situatie totaal anders dan een discussie met iemand op straat.

Maar sla ook niet door met die zelfreflectie. Soms zijn er gewoon managers die gedrag vertonen wat écht niet kan. En al zou je tachtig weerbaarheidstrainingen volgen, dan ben je daar misschien nog niet tegen opgewassen. Zeker wanneer intimidatie samengaat met manipulatie, machtsmisbruik of sterke narcistische gedragspatronen wordt het een heel ander verhaal. Lees in dat verband ook over de narcistische leidinggevende.

Intimidatie staat zelden helemaal op zichzelf

Wanneer een leidinggevende structureel intimideert, zie je vaak meer gebeuren. Mensen gaan voorzichtiger praten, collega’s houden informatie voor zich en tijdens vergaderingen blijft het opvallend stil. Kritiek wordt steeds minder openlijk gegeven omdat medewerkers precies weten wat er kan gebeuren wanneer zij de verkeerde snaar raken.

Daar kan uiteindelijk een patroon van toxisch leiderschap uit ontstaan. Niet omdat iedere intimiderende uitbarsting meteen bewijst dat iemand een toxische leider is, maar omdat langdurige intimidatie de cultuur kan gaan bepalen. Mensen passen hun gedrag dan steeds meer aan de leider aan en niet meer aan wat goed is voor hun werk of voor de organisatie.

Ook een angstcultuur ontstaat niet zomaar op een ochtend. Die groeit wanneer medewerkers merken dat kritiek consequenties heeft, dat bepaalde mensen worden aangepakt of dat leidinggevenden onvoorspelbaar en dreigend reageren. Uiteindelijk hoeft de manager misschien niet eens meer te dreigen. Iedereen weet inmiddels wat hij beter wel en niet kan zeggen.

Laat je niet platwalsen

Ik ken jouw situatie natuurlijk niet. Daarom pas ik op met een kant-en-klare oplossing. Het ene geval is het andere niet en soms kan rechtstreeks het gesprek aangaan verstandig zijn terwijl dat in een andere situatie juist onverstandig of onveilig is. Toch zijn er een paar dingen die je kunt doen.

• Accepteer niet dat iemand jou structureel intimideert of bedreigt.
• Ga waar mogelijk het gesprek aan en laat je zo nodig bijstaan door een collega, HR-functionaris of iemand die je vertrouwt.
• Geef duidelijk jouw grens aan wanneer de situatie dat toelaat.
• Vraag concreet wat er van jou verwacht wordt en waarop kritiek gebaseerd is.
• Documenteer belangrijke gebeurtenissen, gesprekken en afspraken.
• Maak onderscheid tussen feiten en jouw interpretatie van die feiten.
• Zoek ondersteuning bij een vertrouwenspersoon of iemand buiten de directe machtslijn wanneer je je niet veilig voelt.

En vooral: laat je niet eindeloos platwalsen omdat iemand toevallig boven jou in het organogram staat. Een leidinggevende mag leidinggeven, besluiten nemen en jou aanspreken op jouw functioneren. Maar niemand krijgt door zijn functie automatisch het recht om jou bang te maken, te vernederen of te bedreigen.

Veelgestelde vragen over intimidatie door de leidinggevende

Niet ieder stevig gesprek is intimidatie. Juist daarom is het belangrijk om te kijken naar gedrag, machtspositie, herhaling en de vraag of angst of dreiging wordt gebruikt om jou te beïnvloeden.

Wanneer intimideert een leidinggevende?

Daarvan kan sprake zijn wanneer een leidinggevende angst, dreiging of zijn machtspositie gebruikt om jouw gedrag te beïnvloeden. Denk aan dreigen met ontslag of beoordeling, vernedering, agressieve communicatie of andere druk waardoor jij je niet meer vrij voelt om te spreken of kiezen.

Is een directe leidinggevende automatisch intimiderend?

Nee. Een manager mag direct zijn, kritiek geven en duidelijke grenzen stellen. Intimidatie gaat verder en bevat meestal een element van dreiging, angst, vernedering of oneigenlijk gebruik van macht.

Waarom is intimidatie door een leidinggevende zo lastig?

Omdat er een afhankelijkheidsrelatie bestaat. De leidinggevende kan invloed hebben op jouw werkzaamheden, beoordeling, inkomen, loopbaan en positie. Daardoor kan het moeilijker zijn om weerstand te bieden of een grens aan te geven.

Wat kun je doen wanneer jouw manager je intimideert?

Maak concreet wat er gebeurt, leg belangrijke gebeurtenissen vast en zoek iemand met wie je vertrouwelijk kunt overleggen. Geef jouw grens aan wanneer dat mogelijk en veilig is en kijk welke formele ondersteuning binnen of buiten de organisatie beschikbaar is.

Is intimidatie hetzelfde als toxisch leiderschap?

Nee. Intimidatie kan onderdeel zijn van toxisch leiderschap maar één incident maakt een leidinggevende nog niet automatisch toxisch. Bij toxisch leiderschap gaat het om een breder en terugkerend patroon dat medewerkers en de organisatiecultuur structureel beschadigt.