home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / zelfontplooiing

Zelfontplooiing en zelfontwikkeling

Zelfontplooiing: wil je jezelf ontplooien? Wat wil je dan precies? En hoe doe je dat? Zelfontplooiing gaat voor mij over ontwikkelen wat in jou aanwezig is: wat je kunt, wat je wilt en wie je bent. Het gaat dus niet alleen over kennis opdoen of vaardigheden aanleren, maar ook over ervaringen, kwaliteiten, waarden, keuzes en persoonlijke groei. Dit artikel over zelfontplooiing schreef ik in de serie Groei, ontwikkeling en wording. Die serie hoort bij ZIJN: wie je bent en wie je gaandeweg wordt.

Ontplooien: wat is dat?

Ontplooien betekent ontrollen, uitrollen, uit de doeken doen, ontwikkelen of uiteenvouwen. Zelfontplooiing heeft dus alles te maken met opbloeien en uit de knop komen. Uiteenvouwen en uitrollen wie je bent, wat je kunt en wat je wilt. Ontwikkelen vergelijk ik wel eens met: de wikkels eraf halen. Het is letterlijk uit de doeken doen. Ontvouwen wat erin zit. Waarin? In dat zelf. In jou dus.

Dat beeld vind ik belangrijk. Ontwikkeling is niet alleen iets aan jezelf toevoegen. Soms gaat het juist over zichtbaar maken wat al aanwezig was maar nog onvoldoende ruimte kreeg. Een kwaliteit die je weinig gebruikt. Een verlangen dat je lang hebt weggedrukt. Een richting die beter bij je past. Of een kant van jezelf die jarenlang onder allerlei verwachtingen en aanpassingen verstopt zat.

Betekenis en definitie

Zelfontplooiing gaat dus over het uiteenvouwen, uitleggen en uitrollen van jezelf. Ik heb het over:

• Ontwikkelen van jouw kwaliteiten.
• Ontwikkelen van jouw vaardigheden.
• Ontwikkelen van ervaring: werkervaring, levenservaring.
• Ontwikkelen van inzicht: kennis en kunde.
• Ontdekken en vormgeven aan jouw persoonlijke waarden en drijfveren.
• Eigen dromen realiseren.
• Zelfregie pakken daar waar mogelijk.
• Autonomie ontwikkelen.
• Persoonlijk leiderschap ontwikkelen.
• Ontplooien van ambities en idealen.

Die opsomming laat ook zien dat zelfontplooiing verschillende kanten heeft. Je kunt nieuwe vaardigheden ontwikkelen, maar je kunt ook ontdekken welke waarden voor jou leidend zijn. Je kunt ervaring opdoen en tegelijkertijd scherper krijgen welke richting je met jouw leven op wilt. Soms leidt zelfontwikkeling daarom tot verandering. Je ontdekt bijvoorbeeld dat bepaald gedrag of een bepaalde manier van leven niet langer bij je past. Dan kan de vraag ontstaan of en hoe je jezelf wilt veranderen.

Zelfontplooiing is niet jezelf repareren

Dat onderscheid vind ik belangrijk. Zelfontplooiing betekent niet dat er eerst iets mis met je moet zijn. Je hoeft jezelf niet als een defect apparaat te behandelen waaraan voortdurend gesleuteld moet worden. Ontwikkelen betekent evenmin dat je altijd meer, beter of sneller moet worden. Soms zit ontwikkeling juist in accepteren wat bij jou hoort, stoppen met iets wat niet meer past of anders omgaan met wat je al kunt.

Je kunt natuurlijk tot de conclusie komen dat er echt iets moet veranderen. Misschien ben je vastgelopen, ben je jarenlang een richting gevolgd die niet bij je past of merk je dat oude keuzes niet langer werken. Dan kan zelfontplooiing gevolgen krijgen voor de manier waarop je leeft. Maar je leven veranderen is iets anders dan jezelf voortdurend afkeuren. Groei begint wat mij betreft niet bij de overtuiging dat je niet goed genoeg bent.

Wat wil er in jou tot ontwikkeling komen?

Dat is misschien een interessantere vraag dan: waar moet ik nog beter in worden? Wat zit er in jou wat meer ruimte zou mogen krijgen? Misschien heb je een kwaliteit die je nauwelijks gebruikt. Misschien weet je heel goed wat je kunt, maar doe je werk waarin dat nauwelijks wordt aangesproken. Misschien voel je een verlangen dat je telkens opzijzet omdat het niet praktisch lijkt. Of je merkt dat je keuzes vooral hebt gemaakt vanuit verwachtingen van anderen.

Zelfontplooiing vraagt daarom ook om kijken naar willen, kunnen en zijn. Wat kun je ontwikkelen? Wat wil je werkelijk? En past de richting die je kiest ook bij wie je bent? Die drie lopen niet altijd vanzelf gelijk. Je kunt iets uitstekend kunnen zonder dat je er nog plezier in hebt. Je kunt iets heel graag willen terwijl je er nog vaardigheden voor moet ontwikkelen. En je kunt ontdekken dat je jarenlang vooral bezig bent geweest met wat je hoorde te doen. Juist daar begint persoonlijke ontwikkeling interessant te worden.

Hoe ontwikkel je jezelf?

Zelfontwikkeling kan op tal van manieren, zoals door:

• Studie of door een opleiding te doen wanneer het over kennis en kunde gaat.
• Trainingen te volgen om jouw vaardigheden te ontwikkelen.
• Coaching om jouw persoonlijke ontwikkeling te versterken.

Echter: je werkt ook aan jouw eigen ontwikkeling wanneer je op reis gaat, boeken leest, gesprekken aangaat met anderen en ervaringen opdoet. Jij werkt ook aan jouw ontwikkeling door het leven tot je te laten komen en door wat je meemaakt tijdens het leven. Anders gezegd: je hoeft voor persoonlijke ontwikkeling niet altijd een studie te doen. School, studie en training zijn manieren om jezelf te ontwikkelen, maar er zijn zoveel meer manieren. De kunst is om jouw eigen pad uit te zetten als het over zelfontwikkeling gaat.

Zelfontplooiing gebeurt ook doordat je leeft

Niet alle ontwikkeling is gepland. Sommige dingen leer je omdat het leven ze op jouw pad brengt. Je krijgt verantwoordelijkheid, maakt fouten, ontmoet mensen, verliest iets, begint opnieuw of wordt geconfronteerd met een situatie waarvoor je geen handleiding hebt. Zulke ervaringen kunnen je veranderen. Je krijgt meer zicht op jezelf, leert relativeren en gaat misschien anders kijken naar wat werkelijk belangrijk is.

Daarmee groeit ook jouw levenservaring en levenswijsheid. Niet omdat ouder worden automatisch wijs maakt, maar omdat je ervaringen kunt verwerken, overdenken en er iets uit kunt meenemen. Na verloop van tijd kan ook senioriteit ontstaan: een bepaalde stevigheid en rijpheid die niet alleen uit kennis of functie voortkomt. En sommige ervaringen kunnen je zelfs gelouterd maken. Je bent door iets heen gegaan en hebt daardoor scherper gekregen wat essentieel is en wat uiteindelijk bijzaak blijkt te zijn.

Dat is voor mij ook zelfontplooiing. Niet alleen jezelf doelbewust trainen, maar ontvankelijk zijn voor wat het leven je leert. Soms groeit iets omdat je eraan werkt. Soms groeit iets omdat je leeft.

Veelgestelde vragen over zelfontplooiing

Zelfontplooiing kan op heel verschillende manieren zichtbaar worden. De volgende vragen helpen om het begrip verder af te bakenen en te onderscheiden van begrippen die er dicht tegenaan liggen.

Is zelfontplooiing hetzelfde als zelfverwezenlijking?

Nee, niet helemaal. Zelfontplooiing is voor mij het bredere proces waarin je jouw mogelijkheden, kwaliteiten, ervaring, waarden en richting ontwikkelt. Zelfverwezenlijking gaat specifieker over het realiseren en tot uitdrukking brengen van wat werkelijk in jou besloten ligt.

Is zelfontplooiing alleen belangrijk voor werk en loopbaan?

Nee. Je kunt jezelf ontplooien in jouw werk, maar net zo goed in relaties, ouderschap, creativiteit, studie, vrijwilligerswerk of de manier waarop je met gebeurtenissen in jouw leven omgaat. Ontwikkeling beperkt zich niet tot een functie of carrière.

Heeft zelfontplooiing een eindpunt?

Wat mij betreft niet. Je hoeft ook niet levenslang bezig te zijn met jezelf verbeteren. Maar zolang je leeft, doe je ervaringen op en kunnen inzichten, verlangens en omstandigheden veranderen. Daardoor kan er steeds opnieuw iets ontstaan wat om ontwikkeling vraagt.

Kan zelfontplooiing ook onrust geven?

Ja. Groei kan betekenen dat je ontdekt dat iets niet meer bij je past. Dat kan juist tijdelijk onzekerheid geven. Een oude richting is niet meer vanzelfsprekend terwijl een nieuwe richting nog niet helemaal duidelijk is. Ontwikkeling voelt daarom niet altijd prettig of overzichtelijk.

Kun je jezelf ontplooien zonder precies te weten waar je uitkomt?

Ja. Soms weet je vooraf heel goed wat je wilt ontwikkelen. Op andere momenten ontdek je pas onderweg waar een ervaring, opleiding, gesprek of verandering je brengt. Je hoeft niet ieder onderdeel van jouw ontwikkeling vooraf vast te leggen om toch in beweging te komen.