home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / senioriteit

Senioriteit ontwikkelen

Senioriteit ontwikkelen of uitstralen kan belangrijk zijn in jouw rol als manager, leidinggevende, adviseur of in bepaalde salesfuncties. Maar wat is senioriteit eigenlijk? Heeft het vooral met leeftijd te maken, met veel kennis of met ervaring? Voor mij gaat het vooral over verworven overwicht door de combinatie van vakmanschap, werkervaring, levenservaring en persoonlijke rijping. Dit artikel over senioriteit schreef ik in de serie Groei, ontwikkeling en wording. Het is een verdieping op zelfontplooiing en zelfontwikkeling, omdat senioriteit laat zien wat er kan ontstaan wanneer ervaring en persoonlijke ontwikkeling door de jaren heen werkelijk bij elkaar komen.

Wanneer wordt ervaring werkelijk senioriteit?

Ervaring alleen maakt je nog niet automatisch senior. Je kunt twintig jaar hetzelfde doen en feitelijk twintig keer hetzelfde jaar hebben meegemaakt. De vraag is wat je met jouw ervaringen hebt gedaan. Heb je ervan geleerd? Heb je jouw oordeel aangescherpt? Ben je situaties anders gaan bekijken? Weet je beter waar jouw eigen kracht en beperkingen liggen? Senioriteit ontstaat wanneer ervaring niet alleen wordt opgestapeld, maar ook wordt verwerkt.

Dat zie je bijvoorbeeld aan de snelheid waarmee iemand een situatie doorziet. Een senior hoeft niet per se sneller te praten of meteen met een oplossing te komen. Soms juist niet. Er is vaker rust om eerst te kijken wat er werkelijk speelt. Door eerdere ervaringen herken je patronen, maar je weet ook dat geen enkele situatie precies hetzelfde is. Ervaring wordt senioriteit wanneer zij leidt tot beter onderscheidingsvermogen, meer rust en een scherper oordeel.

Gerijpt door de tijd

Senioriteit heeft ook met rijping te maken. Nu hoef je niet oud te zijn om wijs te worden. Maar wijsheid is iets anders dan alleen kennis. Het heeft met wasdom en persoonlijke groei te maken. Ik noemde al dat je situaties en mensen sneller leert inschatten. Met rijping bedoel ik ook:

• Jezelf kennen: weten wat bij je past en wat niet bij je past. Wat daarbij hoort is innerlijke rust en in harmonie leven met jezelf.
• Bevrijd zijn van wat de wereld om je heen verwacht en jouw verwachtingen afstemmen op wat jij kunt, wat jij wilt en wie jij bent.
• Bevrijd zijn van allerlei onzinnige denkbeelden die je jezelf hebt opgelegd toen je jong was: de lat hoog, perfectionisme, alles onder controle willen hebben, enzovoort. Of zoals iemand onlangs zei: 'Ik heb al zoveel ruis weggeknipt, ik kan sneller en helderder ergens toe komen'.
• Wie rijp is, is niet zomaar van de leg en ook niet zomaar van de wijs te brengen.
• Wie rijp is, heeft een bepaalde nuchterheid en laat zich niet leiden door grillen, eigen illusies of wellusten. Nuchterheid is: je ziet de dingen zoals ze zijn, in de juiste verhoudingen. Je laat je niet zomaar meeslepen door emoties.
• Wie rijp is, heeft een bepaalde mate van bescheidenheid. Zelfingenomenheid staat haaks op senioriteit. Het roept eerder weerstand op dan commitment.

Rijping betekent voor mij dus niet dat je nergens meer van schrikt of altijd het juiste antwoord hebt. Het betekent eerder dat je jezelf beter kent, minder snel van jouw stuk raakt en niet voortdurend hoeft te reageren op iedere prikkel, mening of verwachting die voorbijkomt.

Kun je senioriteit ontwikkelen zonder oud te zijn?

Ja. Leeftijd helpt natuurlijk omdat tijd mogelijkheden geeft om ervaringen op te doen, maar leeftijd alleen bewijst niets. Je kunt jonger zijn en toch al veel verantwoordelijkheid hebben gedragen, verschillende situaties hebben meegemaakt en sterk gereflecteerd hebben op wat je daarvan leert. Andersom kun je ouder worden zonder dat jouw manier van kijken werkelijk verandert.

Senioriteit ontwikkelen vraagt daarom meer dan wachten tot de jaren vanzelf voorbijgaan. Het vraagt dat je ervaringen gebruikt. Dat je terugkijkt op situaties waarin het goed ging en situaties waarin je jezelf bent tegengekomen. Dat je feedback verdraagt. Dat je leert waar jouw oordeel betrouwbaar is en waar je misschien te snel conclusies trekt. En vooral dat je niet alleen deskundiger wordt, maar ook als persoon verder rijpt.

Verbinding met jouw kwaliteiten en wilsbronnen

Senioriteit heeft ook te maken met jouw talenten en wilsbronnen. Pas vroeg iemand me: 'Welke kwaliteiten heb je nodig om senioriteit uit te stralen?' Maar die vraag klopt niet helemaal. Je straalt senioriteit niet uit door een vast rijtje eigenschappen aan te leren. Het gaat erom dat je de talenten en kwaliteiten die er bij jou al zijn steeds beter inzet en laat zien.

Ook jouw wilsbronnen spelen mee. Jouw talenten zijn daar onderdeel van, maar ook jouw idealen, behoeften en persoonlijke missie. Iemand die jarenlang ervaring opdoet maar nauwelijks verbonden is met wat hij belangrijk vindt, straalt iets anders uit dan iemand die weet waar hij voor staat. Senioriteit komt juist voort uit de combinatie van deskundigheid, ervaring en persoonlijke stevigheid.

Waarom hoef je met senioriteit minder te bewijzen?

Hoe meer senioriteit iemand ontwikkelt, hoe minder behoefte er meestal is om voortdurend te laten zien hoeveel kennis hij bezit. Je hoeft niet iedere vergadering te domineren, overal onmiddellijk een mening over te hebben of ieder detail uit te leggen om duidelijk te maken dat je deskundig bent. Soms laat senioriteit zich juist zien in wat je weglaat.

Je hebt minder woorden nodig omdat je sneller begrijpt waar het werkelijk over gaat. Je durft soms ook gewoon te zeggen dat je iets niet weet. Dat doet niets af aan jouw gezag. Integendeel. Mensen voelen meestal heel goed het verschil tussen iemand die zichzelf voortdurend moet bewijzen en iemand die rustig vertrouwt op zijn ervaring en deskundigheid.

Daar past ook bescheidenheid bij. Senioriteit hoeft zichzelf niet voortdurend te etaleren. Het wordt zichtbaar in jouw oordeel, jouw rust, jouw vragen en de manier waarop je anderen helpt om een situatie helderder te zien.

Misverstanden

Er bestaan nogal wat misverstanden over senioriteit. Ik noem er een paar:

• Iemand zei: 'Als ik een kostuum aandoe, straal ik meer senioriteit uit toch?' Mijn antwoord: 'Als je een flapdrol bent, ben je een flapdrol in een kostuum'. Kortom: senioriteit gaat van binnen naar buiten en niet andersom. Niemand zit te wachten op het theater van uiterlijk vertoon.
• Een ander misverstand: je moet vlot en welbespraakt zijn om senioriteit uit te stralen. Of je moet extravert zijn om senioriteit te ontwikkelen. Onzin! Winston Churchill was een man die introvert was en met een enkel woord dat hij sprak groot gezag uitstraalde.
• Een derde misverstand: senioriteit is een vaardigheid. Dat kun je leren door oefening. Onzin! Coaching kan je helpen, maar senioriteit leer je niet als een kunstje tijdens een training.
• Een vierde misverstand: senioriteit heeft te maken met kennis etaleren. Sterker nog: dat doet er juist afbreuk aan wanneer je in alle details gaat uitleggen hoe het werkelijk zit.
• Een vijfde misverstand: wanneer je ergens alles vanaf weet, dan heb je senioriteit. Soms menen mensen dat ze pas recht van spreken hebben als ze werkelijk alles van een bepaald onderwerp weten.

Senioriteit is dus geen toneelstukje. Je kunt de buitenkant imiteren, maar mensen voelen doorgaans snel of er werkelijk ervaring, deskundigheid en persoonlijke stevigheid achter zit.

Samengevat

Senioriteit ontwikkelt zich door ervaring en door de ontwikkeling van jouw deskundigheid, maar vooral door de combinatie met jou als persoon. Het is het gevoel van vertrouwen dat je bij anderen oproept. Het gevoel dat een vraagstuk bij jou in goede handen is. Maar er is meer. De ander voelt zich gehoord en begrepen door jou. Soms weet je met een enkel woord de vinger op de zere plek te leggen. Of je zegt in één zin wat nu precies de essentie en kern van het vraagstuk is.

Voor mij is dat misschien wel de mooiste vorm van senioriteit: je hebt door de jaren heen veel gezien en geleerd, maar juist daardoor hoef je niet groter te doen dan je bent. Ervaring heeft niet alleen jouw kennis uitgebreid, maar ook ruis weggeknipt. Daardoor kun je rustiger kijken, helderder denken en gemakkelijker onderscheiden wat er werkelijk toe doet.

Veelgestelde vragen over senioriteit

Senioriteit wordt gemakkelijk verward met leeftijd, functieniveau of zelfverzekerd optreden. De volgende vragen helpen om het begrip verder af te bakenen.

Is senioriteit hetzelfde als veel werkervaring hebben?

Nee. Werkervaring is belangrijk, maar het aantal jaren alleen zegt niet genoeg. Senioriteit ontstaat vooral wanneer je ervaringen verwerkt, ervan leert en daardoor situaties steeds beter leert beoordelen.

Kun je senioriteit uitstralen zonder leidinggevende functie?

Ja. Senioriteit is niet gebonden aan een functie of hiërarchische positie. Ook een specialist, adviseur of medewerker kan veel natuurlijk gezag hebben door deskundigheid, ervaring en persoonlijke stevigheid.

Is senioriteit hetzelfde als zelfvertrouwen?

Nee. Zelfvertrouwen kan eraan bijdragen, maar senioriteit gaat verder. Het heeft ook te maken met ervaring, vakmanschap, oordeel, nuchterheid en het vertrouwen dat anderen in jou hebben.

Kun je senioriteit trainen?

Niet als een losse techniek. Je kunt wel werken aan reflectie, deskundigheid, communicatie en persoonlijke ontwikkeling. Maar senioriteit ontstaat uiteindelijk doordat ervaringen doorwerken in hoe je denkt, handelt en aanwezig bent.

Hoe merk je dat iemand senioriteit heeft?

Vaak aan rust en helderheid. Zo iemand hoeft niet voortdurend het hoogste woord te voeren, maar kan wel snel de essentie zien, zinvolle vragen stellen en vertrouwen oproepen. Mensen ervaren dat een vraagstuk bij die persoon in goede handen is.