home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / gelouterd

Gelouterd door het leven

Loutering door het leven heeft te maken met levenswijsheid en levenservaring, waar ik al eerder over schreef. Maar wat is loutering eigenlijk? En hoe word je gelouterd door wat je meemaakt? Voor mij gaat het over rijping door het leven, juist wanneer het niet allemaal vanzelf gaat. Dit artikel over gelouterd worden schreef ik in de serie Groei, ontwikkeling en wording. Het is een verdieping op zelfontplooiing en zelfontwikkeling. Want ontwikkelen gebeurt niet alleen doordat je iets leert of oefent. Soms word je gevormd door wat het leven van je vraagt.

Loutering en rijping door het leven en het lijden

Tja, hoe trek je dit beeld nu door naar jou en mij? Ik denk dat je als mens ook gelouterd kunt worden. Maar dan door het leven, door pijn of door het lijden dat je meemaakt. In het beeld van 'gelouterd zijn' zit wel dat het niet zonder beproeving gaat. Je kunt ook over rijping spreken. Door de tijd gerijpt worden en in dit geval: gerijpt worden door het leven en door wat je meemaakt. Door teleurstellingen, verwachtingen die niet uitkomen, hoop die de grond ingeboord wordt, frustratie en machteloosheid. Je wordt als het ware beproefd. Daardoor kun je anders gaan kijken en dingen anders gaan aanvoelen.

Dat betekent niet dat pijn automatisch goed voor je is of dat iedereen door tegenslag vanzelf wijzer wordt. Lijden kan ook ontregelen, verbitteren of iemand lange tijd bezighouden. Loutering zit voor mij niet alleen in wat je hebt meegemaakt, maar vooral in wat er gaandeweg met jou gebeurt wanneer je die ervaringen onder ogen ziet en ermee leert leven.

Wat blijft er over als het leven veel van je afneemt?

Dat is misschien wel de scherpste kant van de metafoor van de smeltkroes. Het leven kan dingen wegnemen waarvan je dacht dat ze vanzelfsprekend waren. Gezondheid, werk, zekerheid, een relatie, verwachtingen over de toekomst of het beeld dat je van jezelf had. Soms ontdek je pas wanneer iets wegvalt hoeveel houvast je eraan ontleende.

En dan komt de vraag: wat blijft er over? Misschien minder dan je had gehoopt, maar soms ook iets wezenlijks. Je ontdekt wat werkelijk belangrijk voor je is. Je merkt welke relaties standhouden. Je leert welke overtuigingen je niet meer nodig hebt. Je hoeft jezelf misschien minder te bewijzen. Sommige zekerheden blijken schijnzekerheden te zijn geweest. Andere zaken blijken juist veel waardevoller dan je ooit doorhad.

Voor mij betekent loutering daarom niet dat alles wat moeilijk is ergens goed voor moet zijn. Het betekent dat er door wat je meemaakt iets kan wegvallen waardoor de kern duidelijker zichtbaar wordt. De edele delen blijven over.

Waarvan word je gelouterd?

Waarvan word je dan gelouterd? Vooropgesteld: de edele delen blijven over. Je kunt door het leven van heel wat zaken worden gelouterd. Je komt dichter bij de kern. In de metafoor smelt weg wat je niet nodig hebt. Wat kan loutering dan brengen?

• Je gaat meer relativeren en de dingen zien zoals ze zijn.
• Je leert het leven te aanvaarden zoals het tot je komt.
• Je leert jezelf te aanvaarden zoals je bent en met jouw mogelijkheden. Dat impliceert dat je je niet groter of beter hoeft voor te doen dan je bent, maar dat je jezelf ook niet kleiner hoeft te maken dan nodig is.
• Je kunt beter relativeren en loslaten.
• Je kunt zaken in perspectief zien, maar vooral ook: je kunt jezelf in perspectief zien.
• Je hebt geen opgezwollen ego of opgeblazen zelfzucht en je waardeert jouw eigen krachten, maar je weet ook dat de wereld niet om jou draait.
• Je kent jouw eigen kwetsbaarheid en je kunt daarmee omgaan.
• Je zoekt de existentiële diepte van het leven.
• Je leert om echt en oprecht te worden, tegenover jezelf en tegenover anderen.
• Je wordt emotioneel en mentaal bevrijd van tal van lasten die vanuit jouw opvoeding op je gelegd zijn.
• Hoofd en hart raken steeds meer op elkaar afgestemd en misschien moet ik zelfs zeggen: hoofd, hart en handen raken steeds meer op elkaar afgestemd.
• Je staat niet meteen in de brand door de waan van de dag, maar je bent nuchter en je loopt niet meteen in de zeven sloten van wispelturigheid of oppervlakkige spitsvondigheden.
• Je toetst nieuwe inzichten steeds meer aan wat je zelf hebt meegemaakt en geleerd.

Gelouterd worden is iets anders dan verharden

Dat onderscheid vind ik belangrijk. Wie veel heeft meegemaakt, is niet automatisch gelouterd. Pijn kan je ook hard maken. Je kunt cynischer worden, mensen minder vertrouwen of besluiten dat je voortaan niemand meer nodig hebt. Je kunt jezelf afsluiten om niet opnieuw geraakt te worden. Dat is begrijpelijk, maar ik zou dat niet meteen loutering noemen. Gelouterd worden heeft voor mij meer te maken met doorleefdheid. Je kent pijn zonder dat je alleen nog maar vanuit pijn hoeft te leven. Je kent teleurstelling zonder dat iedere nieuwe verwachting bij voorbaat verdacht wordt. Je kent jouw kwetsbaarheid zonder dat je jezelf daarvoor hoeft te schamen. Misschien word je zelfs zachter terwijl je tegelijkertijd steviger wordt. Daar zit een bijzondere combinatie in. Je hoeft niet meer zo gemakkelijk onder de indruk te raken, maar je bent ook niet ongevoelig geworden. Je weet dat het leven je kan raken en je weet inmiddels ook dat je daarmee kunt omgaan.

Scherpe randjes

Oudere mensen zeggen wel eens: 'Op den duur gaan de scherpe randjes er wel wat af.' Daar hoort voor mij ook bij dat je jouw eigen valkuilen steeds beter leert kennen en vermijden. Je hoeft minder onmiddellijk te reageren. Je weet beter waar je gevoelig voor bent. Je kent jouw sterke kanten, maar je kent inmiddels ook de keerzijde ervan.

Dat hoeft overigens niet alleen met ouder worden te maken te hebben. De een heeft op jonge leeftijd al veel meegemaakt en intensief gereflecteerd op wat dat met hem of haar heeft gedaan. Een ander kan ouder worden zonder dat er veel verandert in de manier van kijken. Tijd helpt, maar tijd alleen loutert je niet.

Hoe merk je dat je door het leven bent gerijpt?

Misschien merk je het hieraan: je hoeft minder snel gelijk te krijgen. Je kunt gemakkelijker zeggen dat je iets niet weet. Je raakt minder snel in paniek wanneer iets anders loopt dan gepland. Je hoeft jezelf minder groot te maken, maar ook niet kleiner dan je bent. Je kunt beter verdragen dat het leven niet altijd maakbaar is.

Je kijkt ook anders naar andere mensen. Minder zwart-wit misschien. Je weet inmiddels dat achter gedrag vaak een verhaal zit. Dat mensen tegelijk sterk en kwetsbaar kunnen zijn. Dat iemand fouten kan maken zonder meteen een fout mens te zijn. En dat jijzelf daarin niet anders bent.

Rijping zie je voor mij ook terug in de afstemming tussen hoofd, hart en handen. Wat je denkt, voelt en doet komt meer bij elkaar. Niet perfect, maar wel eerlijker. Er is minder behoefte aan uiterlijk vertoon en meer behoefte aan echtheid. Minder ruis. Meer kern.

Veelgestelde vragen over gelouterd worden

Gelouterd worden klinkt soms zwaar of zelfs ouderwets. De volgende vragen helpen om scherper te krijgen wat ermee bedoeld wordt en wat juist niet.

Word je automatisch wijzer van tegenslag?

Nee. Tegenslag op zichzelf maakt niemand automatisch wijzer. Het gaat er ook om hoe je ervaringen verwerkt, wat je ervan leert en of je bereid bent jouw eigen overtuigingen en reacties opnieuw te bekijken.

Moet je veel hebben meegemaakt om gelouterd te zijn?

Niet per se. Het aantal gebeurtenissen zegt minder dan de manier waarop ervaringen doorwerken. Een enkele ingrijpende ervaring kan veel veranderen, terwijl een lange reeks gebeurtenissen soms nauwelijks tot reflectie leidt.

Is gelouterd worden hetzelfde als berusten?

Nee. Aanvaarden wat je niet kunt veranderen is iets anders dan overal passief in berusten. Loutering kan juist betekenen dat je scherper onderscheid leert maken tussen wat je moet loslaten en waar je wel degelijk iets aan kunt doen.

Kun je gelouterd zijn en toch verdriet of boosheid voelen?

Ja. Gelouterd zijn betekent niet dat gevoelens verdwijnen. Je kunt verdriet, boosheid of teleurstelling blijven voelen. Het verschil kan zijn dat die gevoelens niet meer jouw hele blik op het leven bepalen.

Heeft loutering een eindpunt?

Wat mij betreft niet. Zolang je leeft, doe je nieuwe ervaringen op. Iedere levensfase kan opnieuw iets blootleggen, verdiepen of relativeren. Rijping blijft daarom een proces.