home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / introvert extravert / druk

Doe toch niet zo druk!

'Jij bent altijd zo druk', een gezegde dat Marianne al 34 jaar moest horen. Toen ze afscheid nam van de basisschool zei de meester grappend: 'Dat is onze spring-in-het-veld.' Ik heb dit artikel als verdieping onder introvert en extravert gezet omdat zichtbaarheid, expressie en naar buiten gericht gedrag gemakkelijk met extraversie worden verbonden. Maar 'druk' is geen kernkwaliteit en ook geen valkuil op zichzelf. Het is vaak een oordeel over iemand die nadrukkelijk aanwezig, levendig of expressief is. Net zoals 'te stil' of 'te rustig' niet altijd voldoet aan de maatschappelijke norm, kan 'te druk' dat blijkbaar ook niet.

Waarom hoort 'druk zijn' bij de verdieping over introvert en extravert?

Omdat naar buiten gericht gedrag bij een extravert persoon gemakkelijker zichtbaar is. Praten, reageren, gebaren maken, enthousiasme tonen en contact zoeken vallen nu eenmaal op. Toch wil ik de zaken niet door elkaar halen. Niet ieder extravert mens is druk en niet iedereen die druk overkomt hoeft per definitie extravert te zijn.

Dit artikel gaat daarom niet over een definitie van extraversie. Het gaat over de manier waarop expressief gedrag wordt waargenomen en beoordeeld. Marianne laat veel van zichzelf zien. Haar enthousiasme is zichtbaar, haar emoties zijn zichtbaar en haar lichaam doet volop mee wanneer zij communiceert. Bij iemand die meer ingetogen is, speelt er misschien net zoveel, maar ziet de omgeving daar minder van.

Juist in het verschil tussen introvert en extravert wordt zichtbaar hoe snel we een norm maken van de hoeveelheid expressie die we prettig vinden. De één is 'te stil', de ander 'te druk'. Kennelijk is er ergens een onzichtbare middenstreep waar iedereen volgens de omgeving precies op zou moeten lopen.

Wat gebeurt er wanneer anderen jouw gedrag labelen?

Mensen labelen het gedrag van Marianne. De één zegt dat ze hyperactief is of extravagant. Een ander roept haar tot bedaren en zegt: 'Doe toch niet zo uitbundig.' Weer een ander vindt haar dominant of typeert haar als iemand die continu de aandacht trekt. En zo heeft de labelwriter weer wat overuren gemaakt.

Het vervelende van een label is dat gedrag en persoon gemakkelijk door elkaar gaan lopen. Je praat niet snel, je bént druk. Je gebruikt niet veel expressie, je bént overheersend. Je reageert niet enthousiast, je bént aandachtzoekend. Het oordeel komt als een sticker op de persoon terecht.

In het gesprek heeft Marianne verteld hoeveel pijn al die labels hebben gedaan. Niet omdat iedere observatie per definitie onzin was. Misschien praat ze inderdaad soms zo veel dat een ander weinig ruimte krijgt. Daar kun je iets mee. Maar dat is iets anders dan jarenlang horen dat jouw hele manier van zijn te veel is.

Wanneer pas je jezelf aan omdat anderen jou te veel vinden?

Dat is precies wat Marianne is gaan doen. Ze heeft een copingstrategie ontwikkeld die ik de naam 'van mij heeft niemand last' heb gegeven. Ze houdt zich vaak in. Ze zwijgt. Ze komt rustig en bedaard over. Maar ik zeg er meteen bij: zo is ze niet. Ze heeft geleerd om op deze manier de labelwriter te overleven.

Dat vind ik iets anders dan sociaal leren afstemmen. Iedereen moet leren rekening te houden met anderen. Wanneer jij voortdurend door mensen heen praat, kun je leren om ruimte te geven. Wanneer je zoveel woorden gebruikt dat niemand meer weet waar je verhaal over gaat, kun je leren doseren. Maar Marianne leerde niet alleen doseren. Ze leerde zichzelf terugtrekken.

Daarmee kan aanpassing zelf een probleem worden. Je gaat jouw lach inhouden, minder enthousiast reageren, minder gebaren, eerst drie keer nadenken voordat je iets vertelt en voortdurend controleren of je niet opnieuw 'te veel' bent. Dan ben je niet meer bezig met de ander ruimte geven. Je bent bezig met jezelf zo klein mogelijk maken.

Welke kwaliteiten zitten achter Marianne's expressieve stijl?

Weet je welke kernkwaliteiten Marianne heeft? Ze is enthousiast, bevlogen en bezield. Marianne is flamboyant en temperamentvol. Ze is levendig in haar uitingen en ook haar emotionele leven is heftig en intens. Het woord 'grijze muis' komt in haar woordenboek niet voor.

En jazeker, ze valt op als ze binnenstapt. Ik wou zeggen: 't is me er wel eentje, en dan in de goeie zin. Heerlijk mens. Ik geniet ervan. Ze is vurig en fel, passioneel, hartstochtelijk, vrolijk en blijmoedig.

Dat vind ik belangrijk om te benoemen omdat 'druk' vaak alleen maar beschrijft wat iemand lastig vindt aan zo'n stijl. Maar achter die zichtbare aanwezigheid kunnen kwaliteiten zitten waar anderen juist enorm van profiteren. Enthousiasme kan mensen meenemen. Bevlogenheid kan beweging brengen. Levendigheid kan sfeer geven. Temperament kan kleur geven aan een groep.

Waar kan een uitbundige en expressieve stijl doorschieten?

Natuurlijk kun je ook doorschieten. Je kunt overenthousiast of overweldigend zijn, te uitbundig worden, te veel ruimte innemen, excentriek zijn of theatraal overkomen. Dat hoeft niet ontkend te worden omdat de andere kant van het verhaal ook waar is.

Wanneer jij zo snel en veel praat dat anderen nauwelijks kunnen deelnemen, ontstaat er een praktisch communicatieprobleem. Wanneer jouw enthousiasme voortdurend over de bijdrage van anderen heen walst, is het zinvol om daar naar te kijken. Wanneer jouw emotionele intensiteit zoveel ruimte krijgt dat iedereen zich eraan moet aanpassen, mag daar iets van gezegd worden.

Maar let op het verschil. Het leerdoel is dan niet: word minder Marianne. Het leerdoel is: blijf Marianne en leer tegelijkertijd hoe jouw manier van aanwezig zijn op anderen kan inwerken. Dat is een heel ander vertrekpunt.

Welke bizarre leerdoelen kreeg Marianne aangereikt?

Wat is het leerdoel van Marianne? Nou, dat heeft ze me verteld. Ze is door haar manager aangemeld voor de volgende trainingen:

• Hoe houd je je gezicht in de plooi?
• Zelfbeheersing: houd jezelf in ten koste van alles en iedereen.
• Wees rustig en bedaard.
• Loop in het gareel.

Ik doe niet mee aan deze leerdoelen. Stop ermee! Leerdoel 1 is zelfaanvaarding. Jouw emotionele leven en jouw gevoelswereld zitten zo in elkaar. Dat hoef je niet eerst af te leren voordat je een acceptabel mens wordt.

En leerdoel 2 is: begrijp een beetje hoe het werkt. Geef een ander ruimte, stel vragen, wacht af en toe even en merk op wat jouw expressie in een gesprek doet. Dat zijn vaardigheden. Daar kun je iets mee zonder jouw vuur te doven.

Wat is het verschil tussen jezelf zijn en anderen ruimte geven?

Dit onderscheid vind ik essentieel. 'Ik ben nu eenmaal zo' is geen vrijbrief om overal overheen te denderen. Jezelf zijn betekent niet dat je nooit rekening hoeft te houden met de ander. Marianne mag dus best leren dat haar snelheid en enthousiasme ervoor kunnen zorgen dat een ander moeilijk tussen haar woorden komt.

Maar anderen ruimte geven betekent evenmin dat je jezelf moet wegcijferen. Je kunt leren om na een paar zinnen even te stoppen. Je kunt een vraag stellen en het antwoord werkelijk afwachten. Je kunt letten op signalen dat de ander iets wil zeggen. En daarna mag je weer net zo enthousiast jouw verhaal vervolgen.

Daar zit voor mij volwassen afstemming. Niet: houd jezelf in. Ook niet: iedereen moet mij maar nemen zoals ik ben en anders hebben ze pech. Je kent jouw eigen stijl, je aanvaardt die stijl en je leert haar zo in te zetten dat er ook plaats blijft voor een ander.

Wat als je jezelf jarenlang hebt ingehouden?

Dan kan het ingewikkeld zijn om überhaupt nog te voelen hoeveel ruimte je van jezelf mag innemen. Marianne heeft jarenlang geleerd dat haar natuurlijke expressie blijkbaar lastig was. Dan kan 'gewoon jezelf zijn' ineens een behoorlijke opdracht worden. Want welk deel is nog jezelf en welk deel is het systeem waarmee je ervoor zorgt dat niemand last van je heeft?

Misschien merk je dat je in sommige situaties volledig loskomt en in andere omgevingen meteen op de rem gaat. Misschien voel je achteraf frustratie omdat je opnieuw weinig hebt gezegd terwijl je eigenlijk van alles wilde delen. Of misschien raak je gespannen zodra iemand zegt dat je druk bent, omdat één opmerking meteen alle oude labels opnieuw wakker maakt.

Dan is het niet nodig om aan de andere kant te gaan overdrijven en voortaan overal maximaal aanwezig te zijn. Het gaat er eerder om dat je opnieuw leert vertrouwen op jouw eigen expressie. Wanneer wil ik spreken? Wanneer wil ik ruimte innemen? Wanneer is doseren zinvol en wanneer ben ik mezelf vooral aan het censureren?

Herken jij jezelf in Marianne?

Herken jij je in dit verhaal? Hoor jij al jaren dat je druk, heftig, uitbundig of aanwezig bent? Wees dan niet te snel bereid om daaruit te concluderen dat jouw karakter gerepareerd moet worden. Kijk eerst eens welke kwaliteiten onder jouw zichtbare stijl liggen en wat daarvan bij jou hoort.

En kijk vervolgens waar jouw werkelijke leerpunten zitten. Misschien is afstemmen zinvol. Misschien kun je wat vaker luisteren of een ander eerder ruimte geven. Misschien is er helemaal geen groot communicatieprobleem maar heb je vooral jarenlang geleerd dat je jezelf kleiner moet maken om acceptabel te zijn.

Wees trots op wie je bent. Maar wanneer het nadelig voor jou heeft gewerkt, is de belangrijkste vraag niet hoe je een rustiger mens kunt worden. De vraag is hoe jij jouw eigen kracht weer kunt gebruiken zonder jezelf kwijt te raken en zonder anderen te overspoelen.

Ontwikkeldoelen wanneer je vaak hoort dat je te druk bent

• Jouw levendige en expressieve stijl leren aanvaarden zonder ieder oordeel van anderen als bewijs te zien dat je moet veranderen.
• Leren herkennen wanneer jouw enthousiasme en aanwezigheid werkelijk te veel ruimte innemen en daar bewust op afstemmen.
• Stoppen met jezelf structureel inhouden uit angst dat anderen jou te druk, te heftig of te aanwezig vinden.

Veelgestelde vragen over druk en uitbundig overkomen

Druk genoemd worden zegt iets over jouw gedrag, maar ook over de norm en beleving van degene die jou zo ervaart. Daarom is het belangrijk onderscheid te maken tussen een expressieve stijl, werkelijk storend gedrag en jezelf jarenlang inhouden omdat anderen jou te veel vinden.

Wanneer ben je te druk?

Daar bestaat geen objectieve grens voor. Iemand kan jou druk vinden omdat je snel praat, veel gebaren gebruikt, sterk aanwezig bent of emoties intens laat zien. Relevant wordt het vooral wanneer jouw gedrag anderen structureel weinig ruimte laat of de communicatie belemmert.

Is druk zijn hetzelfde als extravert zijn?

Nee. Naar buiten gericht en expressief gedrag kan bij extraversie passen, maar niet iedere extravert is druk en iemand die druk overkomt hoeft daarmee niet automatisch extravert te zijn.

Waarom doet het label 'te druk' zoveel met iemand?

Omdat een opmerking over gedrag gemakkelijk verandert in een oordeel over wie je bent. Wanneer iemand jarenlang hoort dat hij te druk, te heftig of te aanwezig is, kan hij zijn natuurlijke expressie gaan inhouden om geaccepteerd te worden.

Moet je jezelf inhouden wanneer je erg uitbundig bent?

Niet als algemene opdracht. Je kunt wel leren afstemmen, luisteren, vragen stellen en anderen ruimte geven. Dat is iets anders dan jouw levendigheid, enthousiasme of temperament structureel onderdrukken.

Wat is een goed leerdoel als anderen mij te druk vinden?

Onderzoek eerst wat werkelijk het probleem is. Neem je in gesprekken te veel ruimte in, dan kun je leren doseren en beter afstemmen. Is jouw omgeving vooral ongemakkelijk met jouw karakter en expressie, dan kan juist zelfaanvaarding het belangrijkere leerdoel zijn.