home / persoonlijke ontwikkeling / hsp / verslavingsgevoelig hsp

Zijn hoogsensitieve mensen gevoeliger voor verslaving?

Met regelmaat krijg ik de vraag of hoogsensitieve personen verslavingsgevoeliger zijn dan andere personen die niet hoogsensitief zijn. Herken je dat dit samenhangt met gedrag waarin je jezelf verliest? Dan is het waardevol om dit te bekijken in samenhang met de kenmerken van hoogsensitiviteit. Daarom vat ik mijn antwoord maar eens samen in een artikel, omdat blijkbaar meerdere mensen met dit vraagstuk worstelen.

Zijn HSP-ers gevoeliger voor verslaving?

Zijn hooggevoelige personen meer verslavingsgevoelig dan anderen? Daar begon ik dit artikel mee. Het antwoord is dat ik dit vraagstuk niet onderzocht heb. Dus om daarop ‘ja’ of ‘nee’ te zeggen, gaat te ver. Waarom?

Wat ligt er onder verslaving bij HSP?

Mijns inziens is er nog een dieperliggend vraagstuk. HSP-ers hebben een sterke sensor ontwikkeld wanneer het gaat over het oppikken van gevoelens, sferen, stemmingen etc. Wanneer het aan zelfregie ontbreekt, laten ze zich snel meeslepen door deze prikkels. Overprikkeling dreigt. Om dat te vermijden, zie ik soms dat men wil ontprikkelen door ontspanning te zoeken in genotmiddelen of overmatig zorgen, werken, presteren etc. Vaak is verslaving een beschermlaag (zelfbescherming) om de werkelijke prikkels of pijn te ontwijken. Mocht je dat herkennen en je hebt verslavingsvraagstukken, dan is het zaak om deze ontprikkeling of ontspanning op een andere manier te vinden dan via de weg van verslaving, door eigen kwetsbaarheid en pijn niet langer uit de weg te gaan. Wil je dit breder begrijpen, kijk dan ook naar de kenmerken van hoogsensitiviteit. En merk je dat prikkels en reacties van anderen je raken, lees dan ook over omgaan met kritiek als HSP.

Welke rol speelt begeleiding in verslavingsgevoeligheid?

Generaties lang zijn HSP-ers niet juist of zelfs niet begeleid. Sterker nog: HSP bestond niet. Er werd aan voorbijgegaan, het werd niet herkend. De gevolgen daarvan zijn enorm voor degene die het betrof. Hij/zij werd niet gehoord, niet erkend in zijn/haar diepste gevoelens. Vind je het raar dat er dan een vluchtroute ontworpen werd via de verslavingsweg? Stel je eens voor dat de huidige HSP-generatie wel de juiste aandacht en begeleiding krijgt. Zouden zij dan verslavingsgevoeliger zijn dan niet HSP-ers?

Kortom: wellicht is het goed de vraag anders te formuleren. Zijn HSP-ers verslavingsgevoeliger wanneer zij onvoldoende of onjuiste begeleiding gehad hebben in hun leven? Misschien is het antwoord daarop gemakkelijker te formuleren.

Wat kun je doen als je verslavingsgevoelig bent?

De vraag is of het ertoe doet of er onderzoek naar iets gedaan is of niet. Merk je dat je verslavingsgevoelig bent? Of dat jij verslaafd bent geraakt om overprikkeling te vermijden? Ben jij verslaafd geraakt aan een manier van ontspanning en relaxen als prikkelvermijdend instrument? En zit je dat in de weg? Dan wordt het tijd om er iets mee te doen, wellicht.

Hoe herken je verslavingsgedrag bij jezelf als HSP?

Misschien denk je bij verslaving meteen aan extreme vormen. Maar vaak begint het veel subtieler. Het zit juist in gedrag dat steeds terugkomt, zonder dat je er nog echt bewust voor kiest.

Je merkt bijvoorbeeld dat je automatisch grijpt naar iets wat je helpt om te ontladen. Dat kan een glas wijn zijn, eindeloos scrollen, werken, zorgen voor anderen of jezelf verliezen in je hoofd. Het geeft tijdelijk rust, maar daarna begint het opnieuw.

Het verschil zit vaak in afhankelijkheid. Heb je nog een keuze, of voelt het alsof je niet meer zonder kunt? En wat gebeurt er als je het niet doet? Komt er dan onrust, spanning of leegte naar boven?

Dat zijn belangrijke signalen. Niet om jezelf te veroordelen, maar om te begrijpen wat er onder zit.

Waarom vluchten HSP-ers sneller in gedrag?

Als hoogsensitief persoon verwerk je veel prikkels. Je voelt meer, je merkt meer op en je systeem raakt sneller vol. Dat vraagt om herstel.

Als die ruimte er niet is, of als je niet geleerd hebt hoe je met die prikkels omgaat, ontstaat er een behoefte aan ontlading. Dit hangt sterk samen met hoe jouw gevoelsleven werkt als HSP. Dan ga je zoeken naar iets wat dempt, verzacht of afleidt.

Daar komt bij dat je je als HSP vaak aanpast aan de ander. Je houdt rekening, voelt mee en stemt je af. Maar als je daarin te ver gaat, raak je jezelf kwijt. En precies in die leegte ontstaat de neiging om iets te zoeken wat dat gevoel opvult. Dit zie je vaak ook terug bij pleasegedrag bij HSP.

Verslavingsgedrag is dan geen zwakte, maar een poging van je systeem om met spanning en overprikkeling om te gaan.

Eerste stap: terug naar jezelf in plaats van verdoven

De eerste stap is niet stoppen met gedrag. De eerste stap is begrijpen waarom je het doet.

Wat probeer je niet te voelen? Wanneer ontstaat de neiging om te vluchten? Wat gebeurt er vlak daarvoor in jou?

Zolang je alleen het gedrag probeert te veranderen, blijft de onderliggende behoefte bestaan. Dan zoekt je systeem simpelweg een andere uitweg.

Teruggaan naar jezelf betekent dat je stil durft te staan bij wat er echt speelt. Dat je leert voelen in plaats van vermijden. Dat is niet altijd comfortabel, maar wel noodzakelijk om patronen te doorbreken.

Veelgestelde vragen – FAQ

Misschien heb je tijdens het lezen al vragen in je hoofd. Hieronder beantwoord ik de meest voorkomende vragen rondom hoogsensitiviteit en verslaving.

Zijn HSP-ers gevoeliger voor verslaving?

Dat is niet zwart-wit te beantwoorden. Wat ik zie, is dat hoogsensitieve mensen gevoeliger zijn voor prikkels en daardoor ook sterker behoefte hebben aan ontlading. Dat kan verslavingsgedrag in de hand werken.

Hoe weet ik of iets een verslaving is?

Wanneer je merkt dat je afhankelijk wordt van gedrag en het moeilijk vindt om ermee te stoppen, terwijl het je eigenlijk niet helpt, is het goed om daar serieus naar te kijken.

Waarom gebruik ik gedrag om te ontprikkelen?

Omdat je systeem vol zit. Gedrag wordt dan een manier om spanning kwijt te raken. Het probleem is alleen dat het vaak tijdelijk werkt en de oorzaak niet oplost.

Wat is het verschil tussen ontspanning en vluchten?

Ontspanning helpt je herstellen en brengt je dichter bij jezelf. Vluchten haalt je juist bij jezelf vandaan en vermijdt wat er speelt.

Hoe doorbreek ik verslavingspatronen als HSP?

Door niet alleen naar het gedrag te kijken, maar vooral naar wat eronder zit. Bewustwording, voelen en verantwoordelijkheid nemen zijn hierin essentieel.