home / persoonlijke ontwikkeling / conflicthantering / conflictstijl / compromis

Compromis sluiten: is er overeenstemming?

Een compromis sluiten wordt vaak gezien als de meest positieve vorm van de afloop van een conflict. Toch is het maar een van de vijf conflictstijlen die ik ken. In dit artikel ga ik in op het compromis als basis van overeenstemming. Wat is dat precies? Wanneer is dat goed en wanneer juist niet?

Het woord schijnt uit het Frans te komen. En in de oorspronkelijke betekenis krijg ik de duiding van ‘samen’ en ‘akkoord’. Je komt dus samen tot een akkoord bij een compromis.

Weet je wat het niet is?

Ik duid ook graag wat een compromis niet is:

• Er wordt jou een akkoord door de strot gedrukt door de ander.
• Je stemt ergens in toe, maar je hebt er geen goed gevoel over.
• Je bent lid van de partij ‘lieve vrede bewaren’ en je wilt geen gezeur en dus stemde je maar toe.
• Je stemt ergens mee in waar je later spijt van krijgt.
• Je hebt de ander overruled en een keuze afgedwongen.

Dat is dus geen echt compromis. Wanneer de ander iets doordrukt in een conflict, of wanneer jij instemt terwijl je innerlijk afhaakt, is er geen sprake van echte overeenstemming.

Wanneer is een compromis een goede oplossing?

Een compromis kan een goede oplossing zijn voor uiteenlopende standpunten. Je geeft beiden iets toe, je levert allebei iets in en je kunt samen verder. Dit werkt meestal ook het beste wanneer beide partijen kunnen winnen. Je wilt een gevechtssituatie vermijden en de relatie in stand houden.

Een compromis werkt dus vooral wanneer beide partijen zich erin kunnen vinden. Niet omdat één van beiden geen gezeur wil, maar omdat je samen ziet: dit is een aanvaardbare tussenweg. Anders wordt het geen compromis, maar conflictvermijdend gedrag of gedwongen instemming.

Wanneer wordt een compromis kleurloos?

Een compromis wordt dus vaak gezien als het summum bij het oplossen van een conflict. Maar dat klopt niet. Een compromis heeft alleen kleur en zin wanneer beide partijen zich kunnen committeren op basis van overeenstemming. Als dat niet het geval is dan krijg je smakeloze wijn.

Iemand zei pas: ‘in de politiek doen ze allemaal water bij de wijn’ en de persoon in kwestie sprak daar nogal afkeurend over. Ik reageerde door te zeggen: ‘heel vaak schenken ze geen klare wijn en is het op voorhand al smakeloos’. En daar ligt de kern van mijn betoog voor het compromis.

Je kunt nooit een compromis sluiten op wie je bent, ook niet op jouw overtuigingen. Je kunt geen concessie doen aan jouw zijn-stuk.

Kun je over alles een compromis sluiten?

Onderhandelen is ineffectief wanneer je deze stijl gebruikt bij een conflict waarover niet te onderhandelen valt, zoals principekwesties of normen en waarden. Bij een conflict over normen en waarden gaat het niet alleen om een praktische afspraak, maar vaak ook om overtuiging, identiteit of geweten.

Bovendien is er kans dat beide partijen niet echt tevreden zijn over het resultaat. In een cultuur waar veel onderhandeld wordt, ontstaat snel een soort van wantrouwen omdat er altijd wel iets te schipperen en te regelen valt. Men laat te weinig zien waar men écht voor staat. Bovendien verliest men veel tijd aan onderlinge gesprekken.

Een compromis kan dus ook zijn dat je samen overeenkomt dat een onafhankelijk persoon, bijvoorbeeld de rechter, maar uitspraak moet doen over het verschil van inzicht.

Een compromis kan ook zijn dat je vaststelt dat er verschil van inzicht is en dat je dat ook laat bestaan terwijl je toch een manier vindt om samen verder te gaan. Soms is het compromis dus niet dat iedereen hetzelfde vindt, maar dat je een werkbare afspraak maakt. Dat is iets anders dan een conflict echt oplossen.

Veelgestelde vragen over compromis sluiten

Hieronder beantwoord ik een paar vragen die vaak spelen wanneer je een compromis wilt sluiten bij een conflict.

Is een compromis altijd een goede oplossing?

Nee. Een compromis kan een goede oplossing zijn wanneer beide partijen zich erin kunnen vinden. Maar wanneer iemand tegen zijn zin instemt of iets wezenlijks opgeeft, is het geen gezonde oplossing.

Wat is het verschil tussen een compromis en toegeven?

Bij een compromis komen partijen samen tot een aanvaardbare tussenweg. Bij toegeven beweegt vooral één partij mee, soms uit angst, vermijding of druk. Dan is er vaak geen echte overeenstemming.

Wanneer moet je geen compromis sluiten?

Je moet voorzichtig zijn met compromissen wanneer het gaat om principes, overtuigingen, identiteit of waarden die wezenlijk voor je zijn. Daar kun je niet zomaar water bij de wijn doen zonder jezelf kwijt te raken.

Kun je een compromis sluiten over normen en waarden?

Soms kun je afspraken maken over gedrag, omgangsvormen of praktische grenzen. Maar je kunt iemand niet dwingen om innerlijk dezelfde normen, waarden of overtuigingen te hebben als jij.