home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / meta communicatie

Meta-communicatie op het persoonlijke vlak

Meta-communicatie is communicatie over de wijze waarop je communiceert. Dit artikel is geschreven in de serie over transactionele analyse en communicatiemodellen. Nu is daar heel veel over gezegd en geschreven, maar ik merk dat er op het persoonlijke vlak nog veel winst te halen valt op het terrein van meta-communicatie.

Waarom is afstemming belangrijk in communicatie?

Ik gebruik vaak het rijtje afspreken, aanspreken, bespreken en uitspreken. We hebben er zelfs een training van gemaakt. Een ander rijtje is minstens zo belangrijk, namelijk: afstemmen en instemmen, werken aan gelijkgestemdheid. Ik denk even aan een uitvoering van een koor of orkest. Meestal stemmen ze eerst af! Nou, zeg maar rustig: dat doen ze altijd! Want zonder die afstemming spelen ze of zingen ze niet op dezelfde toonhoogte. En dan wordt het een vals gedrocht. Toch gaan wij zo het gesprek aan met de ander, zonder af te stemmen of we wel op gelijke toonhoogte spreken. We vallen met de deur in huis. We overvallen elkaar soms. En dan kan meta-communicatie jou helpen om te voorkomen dat je finaal bij elkaar langs praat.

Wanneer heb je meta-communicatie nodig?

Meta-communicatie is nodig wanneer je merkt dat een gesprek niet alleen over de inhoud gaat. Je praat langs elkaar heen, raakt geïrriteerd over de toon of merkt dat dezelfde misverstanden steeds terugkomen. Ook onduidelijke verwachtingen, spanning en afspraken die verschillend worden uitgelegd, kunnen aanleiding zijn om over de communicatie zelf te praten. Soms lijkt het gesprek inhoudelijk helder, maar gebeurt er op relationeel niveau iets anders. Je voelt je bijvoorbeeld niet serieus genomen, ervaart weinig ruimte om je uit te spreken of merkt dat de ander jouw woorden anders opvat dan jij ze bedoelt. Door even afstand te nemen van de inhoud kun je onderzoeken wat er in het gesprek gebeurt.

Wat zijn voorbeelden van meta-communicatie?

Een voorbeeld heb ik al omschreven in het artikel over inhouds- en betrekkingsniveau. Soms discussiëren we op inhoud over een bepaald onderwerp terwijl er op betrekkingsniveau iets gebeurt. Dan sla je de plank dus finaal mis! Wat gaat er dan mis? Je mist elkaar!

Een ander voorbeeld heb ik genoemd in het artikel over communicatie vanuit de ouder-, volwassen- en kindrol. Je zou met elkaar kunnen afspreken dat we uitsluitend met elkaar in de volwassenrol willen communiceren. Je kunt afspreken dat we elkaar aanspreken wanneer we merken dat we dat niet doen.

Nog een ander voorbeeld. We kunnen in het kader van meta-communicatie afspraken maken over hoe we iets afspreken! Een heel goed voorbeeld is dat je met elkaar afspreekt wat een afspraak betekent. Zal ik het eens concretiseren? Wanneer wij een afspraak maken, spreken we ook af:

• Dat je expliciet instemt met de afspraak en als dat niet zo is, dat je ook niet akkoord gaat met de afspraak.
• Dat je je uitspreekt wanneer je een afspraak niet wilt.
• Dat je verantwoordelijkheid pakt voor gemaakte afspraken.
• Dat je communiceert, deelt, signaleert of meldt wanneer je afspraken niet na kunt komen.
• Dat je afspraken meteen bijstelt wanneer je ze niet na kunt komen.

Hoe begin je een gesprek over de communicatie?

Een gesprek over de communicatie begint niet met een oordeel over de ander. Benoem eerst wat je waarneemt. Je kunt bijvoorbeeld zeggen dat je merkt dat jullie langs elkaar heen praten, dat de spanning oploopt of dat een afspraak verschillend wordt geïnterpreteerd. Vraag daarna hoe de ander het gesprek ervaart. Je kunt zeggen: ‘ik merk dat we elkaar niet goed bereiken, hoe ervaar jij dit gesprek?’ Of: ‘volgens mij praten we nu vooral over de inhoud, terwijl er tussen ons ook iets anders gebeurt. Herken jij dat?’ Meta-communicatie werkt het beste wanneer je nieuwsgierig blijft. Je onderzoekt samen wat er gebeurt, zonder dat je vooraf al hebt vastgesteld wie er fout zit.

Welke vragen helpen bij meta-communicatie?

Goede vragen helpen om afstand te nemen van de inhoud en samen te kijken naar het gesprek zelf:

• Begrijpen we elkaar op dezelfde manier?
• Wat bedoel jij precies met wat je zegt?
• Hoe komt mijn boodschap bij jou over?
• Voel jij voldoende ruimte om te zeggen wat je werkelijk vindt?
• Luisteren we naar elkaar of wachten we vooral tot we zelf weer kunnen praten?
• Welke verwachtingen hebben we van dit gesprek?
• Wat spreken we af over de manier waarop we verder communiceren?

Wanneer werkt meta-communicatie juist niet?

Meta-communicatie werkt niet wanneer je het gebruikt om de ander te analyseren, te corrigeren of de les te lezen. Dan praat je wel over de communicatie, maar ontbreekt de gelijkwaardigheid. Je stelt jezelf boven de ander en gebruikt het gesprek alsnog om jouw gelijk te halen. Ook vage verwijten helpen niet. Zinnen als ‘jij communiceert altijd verkeerd’ of ‘jij luistert nooit’ maken niet duidelijk wat er feitelijk gebeurt. De kans is groot dat de ander zich verdedigt en dat het gesprek verder vastloopt. Meta-communicatie vraagt dat je ook naar jouw eigen aandeel kijkt. Welke toon gebruik je? Welke aannames doe je? Geef je de ander werkelijk ruimte? Zonder die zelfreflectie wordt communicatie over communicatie al snel een nieuwe strijd over wie het goed en wie het fout doet.

Hoe werk je aan communicatie over communicatie?

Spreek je samen wel eens over de wijze van afspreken, afstemmen, instemmen, bespreken en uitspreken? Dan werk je aan meta-communicatie. Je maakt niet alleen afspraken over de inhoud, maar ook over de manier waarop je met elkaar wilt omgaan wanneer er verschil van mening, irritatie of onduidelijkheid ontstaat.

Veelgestelde vragen over meta-communicatie

Hieronder beantwoord ik enkele veelgestelde vragen over communicatie over de manier waarop je met elkaar communiceert.

Wat is meta-communicatie?

Meta-communicatie betekent dat je communiceert over de communicatie zelf. Je bespreekt bijvoorbeeld de toon, de manier van luisteren, verwachtingen, onderlinge afstemming of de manier waarop afspraken worden gemaakt.

Waarom is meta-communicatie belangrijk?

Meta-communicatie helpt om misverstanden, irritatie en langs elkaar heen praten te herkennen. Je verplaatst de aandacht tijdelijk van het onderwerp naar wat er tijdens het gesprek tussen mensen gebeurt.

Wanneer gebruik je meta-communicatie?

Je gebruikt meta-communicatie wanneer gesprekken steeds vastlopen, wanneer de toon belangrijker wordt dan de inhoud of wanneer mensen afspraken en bedoelingen verschillend interpreteren.

Hoe begin je met meta-communicatie?

Benoem zonder oordeel wat je waarneemt en vraag hoe de ander het gesprek ervaart. Zeg bijvoorbeeld dat je merkt dat jullie elkaar niet goed begrijpen en vraag wat er volgens de ander gebeurt.

Wat is het verschil tussen communicatie en meta-communicatie?

Bij gewone communicatie praat je over een onderwerp. Bij meta-communicatie praat je over de manier waarop dat gesprek verloopt, hoe boodschappen worden bedoeld en ontvangen en hoe mensen met elkaar willen communiceren.