Kritiek geven en ontvangen: hoe doe je dat?

Bij het geven van kritiek gaat het om gelijkwaardigheid en respect. Dat wil zeggen: je speelt het niet op de man of vrouw en je houdt je bij de feiten. Gebeurt dat niet, dan zie ik een tweetal situaties ontstaan.

Stel je jezelf onder de ander?

Wanneer je je ondergeschikt opstelt bij het geven van kritiek dan:

• Spreek je je niet uit omdat je te veel rekening houdt met de ander of bang bent dat de ander boos of verdrietig wordt.
• Erger je je wel maar spaar je jouw gevoelens op.
• Kun je de relatie met de ander schaden omdat je je niet uitspreekt.
• Ben je niet assertief.

Kritiek vermijden lijkt soms vriendelijk, maar schijnbare vrede is niet hetzelfde als gelijkwaardigheid. Wanneer jij jouw irritatie, behoefte of grens niet uitspreekt, krijgt de ander geen eerlijke informatie. Opgekropte kritiek verandert gemakkelijk in afstand, cynisme of een verwijt dat veel groter wordt dan nodig was. Je kunt je hierbij te afhankelijk opstellen van de reactie van de ander. Je maakt jouw eerlijkheid dan afhankelijk van de vraag of de ander jou nog aardig vindt, niet boos wordt of jou niet afwijst.

Kun je kritiek geven zonder de uitkomst te beheersen?

Je bent verantwoordelijk voor de wijze waarop je kritiek geeft. Je bent echter niet verantwoordelijk voor de volledige reactie van de ander. Dat betekent dat je duidelijk kunt zijn zonder te eisen dat de ander direct begrijpt, instemt of verandert. De ander mag tijd nodig hebben, vragen stellen of het met jou oneens zijn. Kritiek geven is geen garantie dat de uitkomst wordt zoals jij wilt. Autonomie betekent dat je jouw boodschap kunt geven zonder de ander te dwingen haar te ontvangen zoals jij wilt.

Wat zegt kritiek ontvangen over jouw autonomie?

Kritiek ontvangen op de juiste wijze is een leerdoel voor veel mensen. Hoe ontvang je kritiek? Voel je je snel aangevallen? Betrek je het op jezelf? Schiet je snel in de verdediging? Of juist in de aanval?

Maak je jezelf kleiner?

Je klapt dicht en je weet niets meer te zeggen of je betrekt het te veel op jezelf. Je stelt je dan onder de ander. De kritiek op één keuze, handeling of eigenschap wordt in jouw beleving een oordeel over jouw hele persoon. Je hoort niet meer wat er werkelijk gezegd wordt, omdat je vooral bezig bent met gedachten als: ik doe het nooit goed, ik ben minder dan de ander of de ander wijst mij af. Daarmee geef je de kritiek meer macht dan nodig is. Wie kritiek snel persoonlijk betrekt, kan verder lezen over kritiek op jezelf betrekken. Op deze pagina blijft de kern dat autonomie vraagt dat je kritiek kunt horen zonder jouw volledige eigenwaarde eraan op te hangen.

Maak je de ander kleiner?

Je kunt ook terugslaan en zeggen: kijk ook maar eens naar jezelf! Je stelt je dan boven de ander. Je luistert niet meer naar de inhoud, maar zoekt direct naar een fout waarmee je de ander kunt diskwalificeren. De kritiek roept een tegenaanval op en voor je het weet gaat het niet meer over de oorspronkelijke kwestie. Beide personen proberen hun positie te herstellen door de ander kleiner te maken.

Kun je onderzoeken wat van jou is en wat van de ander?

De kunst is om te leren: wat bedoelt de ander? Wat wil de ander zeggen tegen jou? Wat zegt het over je als je deze kritiek krijgt? Je hoeft kritiek niet automatisch te geloven, maar ook niet automatisch af te wijzen. Onderzoek de inhoud, de toon en de bedoeling afzonderlijk. Misschien zit er iets bruikbaars in de boodschap terwijl de toon onhandig is. Misschien vertelt de kritiek vooral iets over de norm, frustratie of verwachting van de ander. Projectie kan daarbij een rol spelen. De ander kan iets van zichzelf op jou leggen, maar jij kunt de kritiek ook inkleuren vanuit jouw eigen angst, schaamte of eerdere ervaringen. Autonomie vraagt dat je onderzoekt wat bij jou hoort en wat je bij de ander kunt laten.

Kun je jouw eigen positie behouden?

Je kunt kritiek erkennen zonder volledig in te stemmen. Je kunt vragen stellen, tijd nemen en aangeven dat je het anders ziet. Je kunt zeggen welk deel je herkent en welk deel volgens jou niet klopt. Persoonlijk leiderschap of autonomie betekent dat je niet te intimideren bent door anderen en dat je je niet laat meesleuren in de gevoelens van andere mensen. Dat betekent niet dat kritiek je niets mag doen. Het betekent dat jouw emotie niet automatisch bepaalt wat je zegt of doet. Je blijft in contact met jezelf en houdt jouw eigen oordeel beschikbaar.

Waarom raakt kritiek zo diep?

Kritiek kan allerlei negatieve gevoelens oproepen. Je voelt je aangevallen, afgewezen, minder dan een ander of gekleineerd. Je denkt misschien: ik doe het nooit goed. Soms kun je de kritiek niet van je afzetten en loop je er dagen mee rond. De impact van kritiek is niet altijd gelijk aan de feitelijke inhoud. Een opmerking over één situatie kan een oude overtuiging raken. Misschien heb je vroeger vaak gehoord dat je niet deugde, te gevoelig was of nooit iets goed deed. Nieuwe kritiek kan dan veel groter voelen dan de huidige aanleiding verklaart. Kritiek kan ook schaamte oproepen. Je wilt verdwijnen, jezelf verdedigen of aantonen dat de ander ongelijk heeft. Op dat moment hoor je gemakkelijk een persoonlijke afwijzing terwijl de ander misschien alleen een gedrag, keuze of resultaat benoemt. Dat neemt niet weg dat kritiek ook werkelijk respectloos kan worden geuit. Wanneer iemand het op de man of vrouw speelt, zegt dat ook iets over de wijze waarop de ander met verschil en spanning omgaat. Jij blijft verantwoordelijk voor jouw reactie, maar je hoeft vernedering niet als waardevolle kritiek te accepteren.

Wat gebeurt er als kritiek niet in balans is?

Wanneer kritiek geven en ontvangen niet in balans zijn, ontstaat gemakkelijk een strijd om positie. De vraag wordt dan niet meer wat er inhoudelijk speelt, maar wie gelijk heeft, wie boven staat en wie zich moet aanpassen.

Je geeft wel kritiek maar ontvangt haar niet

Je beoordeelt, corrigeert en benoemt wat de ander anders moet doen, maar kritiek terug voelt voor jou als een aanval. Daardoor ontstaat een machtsverschil. Jij hebt het recht om te beoordelen, terwijl de ander jouw gedrag niet ter sprake mag brengen. De relatie wordt eenrichtingsverkeer. De ander leert mogelijk om te zwijgen, zich aan te passen of kritiek alleen nog indirect te uiten.

Je ontvangt wel kritiek maar geeft haar niet

Je past je aan, slikt ergernis in en durft je niet uit te spreken. Jouw positie verdwijnt uit het contact. De relatie lijkt misschien rustig, maar is niet open. Wie alleen kritiek ontvangt, kan steeds meer gaan twijfelen aan zichzelf. Ondertussen krijgt de ander geen eerlijk beeld van wat diens gedrag bij jou oproept.

Jullie raken in aanval en verdediging

Kritiek roept tegenkritiek op. Beide personen willen gelijk krijgen en oude verwijten worden erbij gehaald. De oorspronkelijke boodschap verdwijnt en het gesprek verandert in een strijd. Zodra kritiek alleen nog bepaalt wie boven en wie onder staat, is de gelijkwaardigheid weg.

Welke rol spelen behoeften en verwachtingen bij kritiek?

De basis voor het geven van kritiek ligt in feite bij jouw behoeften en bij de behoeften die je constateert bij anderen. Is er een mismatch tussen jouw behoeften en de behoeften van de ander? Blijkbaar wel, anders ben je niet uit op een verandering. Ik duid dit met een voorbeeld. Je ergert je aan de rotzooi in de woonkamer. Jouw behoefte aan ordelijkheid wordt niet vervuld. Je voelt ergernis, want behoeften en gevoelens gaan altijd samen. Belangrijk is dat je onderzoekt wat je werkelijk nodig hebt en niet alleen vertelt wat de ander fout doet.

Achter kritiek zitten vaak verwachtingen. Je verwacht dat de ander opruimt, communiceert, op tijd komt of zich aan een afspraak houdt. De vraag is of die verwachting ooit duidelijk is uitgesproken en of de ander ermee heeft ingestemd. Een behoefte is niet automatisch een eis. Jij mag vertellen wat voor jou belangrijk is, maar de ander houdt een eigen positie. Voor concrete methoden en formuleringen rond constructieve kritiek is de pagina over opbouwende kritiek geven de verdiepende route.

Is kritiek hetzelfde als feedback?

Kritiek, feedback en advies worden vaak door elkaar gebruikt, maar zijn niet precies hetzelfde. Kritiek wijst vaak op een gebrek of op iets wat volgens jou moet veranderen. Feedback geeft terug wat gedrag of communicatie bij jou oproept. Advies vertelt wat iemand volgens jou zou kunnen doen. Deze pagina gaat niet over de techniek van die verschillende vormen. Het uitgebreide onderscheid lees je bij feedback, kritiek en advies.

Wat heeft kritisch zijn met kritiek geven te maken?

Kritiek geven heeft ook te maken met jouw karakter en persoonlijke eigenschappen. Ben je van nature kritisch, alert en waakzaam? Dan zul je je niet zomaar wat laten aanpraten en zie je snel waar risico’s, fouten of verbeterpunten liggen. Kritisch zijn kan een kwaliteit zijn. De valkuil is dat je overkritisch wordt en vooral ziet wat niet goed is. Te weinig kritisch zijn kan er juist toe leiden dat je belangrijke signalen mist of te goed van vertrouwen bent. Kritisch zijn is echter niet hetzelfde als voortdurend kritiek geven. De kwaliteit zit in zorgvuldig waarnemen en onderzoeken, niet in het voortdurend beoordelen of corrigeren van andere mensen.

Wat hebben kritiek en autonomie met elkaar te maken?

Veelgestelde vragen over kritiek en autonomie

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over kritiek geven, kritiek ontvangen, gelijkwaardigheid en persoonlijk leiderschap.

Wat heeft kritiek met autonomie te maken?

Autonomie blijkt uit de manier waarop je met verschil en spanning omgaat. Je kunt kritiek geven zonder de ander te domineren en kritiek ontvangen zonder jezelf te onderwerpen of jouw eigen oordeel kwijt te raken.

Waarom vind ik kritiek ontvangen moeilijk?

Kritiek kan voelen als afwijzing, schaamte oproepen of oude overtuigingen raken. Daardoor kun je dichtklappen, jezelf kleiner maken of direct in de verdediging schieten terwijl je de inhoud nauwelijks nog hoort.

Hoe blijf je gelijkwaardig wanneer je kritiek geeft?

Blijf bij wat je waarneemt en wat voor jou belangrijk is. Maak de ander niet kleiner, schrijf niet voor wie de ander moet zijn en laat ruimte voor een andere visie of reactie.

Hoe voorkom je dat je jezelf kleiner maakt bij kritiek?

Maak onderscheid tussen kritiek op een handeling en een oordeel over jou als persoon. Onderzoek wat bruikbaar is, stel vragen en behoud jouw recht om het gedeeltelijk of volledig anders te zien.

Wat is het verschil tussen kritiek en feedback?

Kritiek wijst vaak op een gebrek of gewenste verandering. Feedback geeft terug welk effect gedrag of communicatie heeft. Advies vertelt wat iemand volgens jou zou kunnen doen.