home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / zelfverzekerd / zelftwijfel

Zelftwijfel overwinnen: hoe doe je dat?

Zelftwijfel overwinnen is een proces. Ik schreef in mijn artikel over twijfel al iets over de tweespalt van twijfelen. Twijfelen komt van ‘twee’. Je kunt twijfelen of je die blauwe broek aandoet of dat je toch kiest voor die zwarte broek. Zelftwijfel hangt nauw samen met zelfverzekerd zijn en omgaan met onzekerheid.

In dit artikel ga ik in op de vraag: zelftwijfel overwinnen, hoe doe je dat? De volgende onderwerpen komen aan de orde:

• De definitie van zelftwijfel en diverse aspecten ervan.
• Gezonde zelftwijfel versus ongezonde zelftwijfel.
• De impact van zelftwijfel op je leven en carrière.
• Mogelijke oorzaken van zelftwijfel.
• Tekenen en symptomen van zelftwijfel.
• Zelftwijfel en de relatie met zelfbeeld.
• Praktische tips om zelftwijfel te overwinnen en zelfvertrouwen op te bouwen.

Wat is zelftwijfel?

Wat is dan de definitie van zelftwijfel? Nou, je kunt twijfelen over jezelf. Je twijfelt over:

• Wat je kunt en of je iets wel goed genoeg kunt.
• Wie je werkelijk bent.
• Waar je voor staat en waar je voor gaat.
• De keuzes die je in het verleden hebt gemaakt en de keuzes die je nog moet maken.
• De zin van het leven en van jouw bestaan.
• Je roeping en missie in deze wereld, je doel in het leven.
• Of je wel goed genoeg bent voor die studie of die baan waar je naar streeft.
• Of je in staat bent om persoonlijke relaties te onderhouden.
• Je lichamelijke en uiterlijke verschijning.
• Of je in staat bent om aan de verwachtingen van anderen te voldoen.
• Of je wel de moeite waard bent om liefde en waardering van anderen te ontvangen.
• Of je wel de juiste waarden en overtuigingen hebt.
• Of je het respect en de erkenning van anderen in je vakgebied verdient.

Zelftwijfel heeft vaak een verbinding met onzekerheid. Ik leg het uit als niet weten of, beter gezegd, niet innerlijk overtuigd zijn van...

Welke impact heeft zelftwijfel op je leven?

Ongezonde twijfel is funest en staat je in de weg. Het kan je verlammen, belemmeren om keuzes te maken, je zelfvertrouwen aantasten en ervoor zorgen dat je niet zelfverzekerd en overtuigend overkomt. Ongezonde twijfel kan ervoor zorgen dat je geen ‘ja’ en geen ‘nee’ zegt. Of dat je van alles bedenkt, maar nergens aan begint. Ongezonde twijfel kan ervoor zorgen dat je overal aan begint, maar niets afmaakt. Bovendien, als je ongezonde twijfel voelt, communiceer je dat ook. Je zendt uit wie je bent, je zendt uit wat je voelt. En in dit geval zend je twijfel over jezelf de wereld in. En ik zeg: wie zelftwijfel zaait, zal ongeloofwaardigheid oogsten. Kortom: zelftwijfel heeft impact op jouw leven. En dan doel ik op ongezonde zelftwijfel. Het kan je danig in de weg zitten bij de keuze voor een studie. Maar ook later in jouw carrière is het een obstakel. Je hebt moeite om jezelf goed te positioneren en wellicht zie je anderen die succesvol zijn in hun werkzame leven, terwijl jij achterblijft.

Wat zijn tekenen en symptomen van zelftwijfel?

Clara vertelt: ‘Zelftwijfel, zoals ik het heb ervaren, is als een schaduw die sluipenderwijs in mijn leven is gekropen. Het begon allemaal toen ik mezelf overtuigde dat ik niet zo goed kon leren. Mijn schoolprestaties waren teleurstellend en resulteerden in een mavo-advies, wat voor mij als een harde klap voelde. Ik belandde in een klas waar ik me niet echt op mijn plek voelde en dat was het moment waarop de zelftwijfel zijn intrede deed.

Gedachten zoals “Kan ik dit eigenlijk wel?” en “Wat kan ik nu precies?” bleven me achtervolgen. Deze zelftwijfel ging niet meer weg en hij dook telkens weer op.

Het duurde een tijdje voordat ik besefte dat er meer aan de hand was. Uiteindelijk ontdekte ik dat ik hoogbegaafd was en dat inzicht bracht helderheid over waarom ik me altijd anders had gevoeld.’ Ik noem wat tekenen van zelftwijfel:

• Altijd maar blijven afwegen bij een beslissing.
• Soms uitstelgedrag vertonen als het moeilijk is om keuzes te maken.
• Wakker liggen van nieuwe kansen of veranderingen.
• Druk voelen bij de noodzaak om te presteren.

Hoe herken je ongezonde zelftwijfel?

Zelftwijfel hoeft niet altijd ongezond te zijn. Het kan verstandig zijn om jezelf vragen te stellen voordat je een belangrijke keuze maakt. Het wordt anders wanneer je blijft twijfelen, geen besluit meer durft te nemen of jouw eigen oordeel voortdurend wantrouwt.

Ongezonde zelftwijfel herken je bijvoorbeeld hieraan:

• Je blijft eindeloos voor- en nadelen afwegen.
• Je durft geen beslissing te nemen omdat je bang bent voor een verkeerde keuze.
• Je vraagt anderen steeds wat zij zouden doen.
• Je zoekt voortdurend bevestiging voordat je verdergaat.
• Je stelt belangrijke stappen uit.
• Je begint ergens aan, maar stopt zodra je gaat twijfelen.
• Je maakt iets niet af omdat je denkt dat het toch niet goed genoeg wordt.
• Je vergelijkt jezelf steeds met anderen.
• Je trekt jouw keuze opnieuw in twijfel zodra iemand kritiek heeft.
• Je vertrouwt jouw eigen kennis, ervaring of gevoel niet.
• Je past jouw keuzes aan om afwijzing of fouten te voorkomen.
• Je blijft nadenken, terwijl je eigenlijk al weet welke stap je wilt zetten.

Het belangrijkste signaal is dat jouw twijfel je niet meer helpt om zorgvuldig te kiezen. De twijfel houdt je juist tegen om te handelen, ervaring op te doen en vertrouwen in jezelf te ontwikkelen.

Wat is het verschil tussen twijfelen en jezelf afwijzen?

Twijfelen gaat in eerste instantie over een keuze, een situatie of iets wat je wilt doen. Je vraagt je bijvoorbeeld af of een nieuwe functie bij je past, of je voldoende ervaring hebt of welke keuze het beste aansluit bij wat jij belangrijk vindt. Jezelf afwijzen gaat veel verder. Je twijfelt dan niet alleen aan een keuze, maar trekt conclusies over wie jij bent. Je denkt bijvoorbeeld niet: ‘Ik weet nog niet of deze functie bij mij past’, maar: ‘Ik ben hier vast niet geschikt voor.’ Daarmee verandert een normale vraag in een negatief oordeel over jezelf. Je maakt van twijfel over een situatie een bewijs dat jij niet goed genoeg, slim genoeg of geschikt genoeg bent.

Dat merk je ook aan de woorden die je gebruikt:

• Gezonde twijfel zegt: ‘Ik wil onderzoeken of dit bij mij past.’
• Ongezonde zelftwijfel zegt: ‘Ik kan dit waarschijnlijk toch niet.’
• Gezonde twijfel zegt: ‘Ik heb nog niet alle informatie.’
• Ongezonde zelftwijfel zegt: ‘Ik neem altijd de verkeerde beslissing.’
• Gezonde twijfel zegt: ‘Ik vind dit spannend.’
• Ongezonde zelftwijfel zegt: ‘Ik ben hier te onzeker voor.’

Wanneer zelftwijfel overgaat in negatieve zelfpraat, wijs je niet alleen jouw keuze af, maar ook jezelf. Juist dat maakt ongezonde zelftwijfel zo ondermijnend.

Hoe kun je zelftwijfel praktisch doorbreken?

Zelftwijfel doorbreken betekent niet dat je nooit meer twijfelt. Het betekent dat je voorkomt dat jouw twijfel eindeloos de leiding neemt. Je leert zorgvuldig nadenken, een keuze maken en daarna ook daadwerkelijk handelen.

Benoem waarover je precies twijfelt

Zeg niet alleen: ‘Ik twijfel aan mezelf.’ Maak de twijfel concreet. Twijfel je aan jouw kennis, jouw ervaring, de keuze die voor je ligt of aan de reactie van anderen?

Hoe preciezer je de twijfel benoemt, hoe beter je kunt beoordelen wat je ermee moet doen.

Maak onderscheid tussen feiten en aannames

Vraag jezelf af wat je werkelijk weet en wat je alleen maar vreest of veronderstelt.

Misschien denk je dat je niet geschikt bent voor een functie. Maar is dat een feit? Of baseer je dat op de angst dat je niet meteen alles kunt?

Schrijf desnoods op:

• Wat weet ik zeker?
• Wat neem ik aan?
• Waar ben ik bang voor?
• Welke informatie ontbreekt nog?

Neem een kleine beslissing

Je hoeft niet altijd meteen de grootste keuze te maken. Soms helpt het om één kleine stap te zetten waarmee je meer duidelijkheid krijgt.

Je kunt bijvoorbeeld:

• Een gesprek aanvragen.
• Meer informatie verzamelen.
• Een proefdag meelopen.
• Een eerste taak oppakken.
• Jouw mening in een overleg uitspreken.
• Een keuze maken die je later nog kunt bijstellen.

Een kleine beslissing helpt je om uit jouw hoofd en in de ervaring te komen.

Stop met eindeloos vergelijken

Wanneer je jezelf voortdurend met anderen vergelijkt, vind je altijd iemand die verder, zekerder of succesvoller lijkt. Dat zegt echter weinig over jouw mogelijkheden.

Vergelijk jouw begin niet met het eindresultaat van een ander. Kijk liever naar wat jij al hebt geleerd, welke stappen je hebt gezet en wat je nog wilt ontwikkelen.

Vraag gericht om feedback

Bevestiging zoeken is iets anders dan gerichte feedback vragen. Bij bevestiging wil je vooral horen dat je het goed doet. Bij feedback vraag je om concrete informatie waarmee je verder kunt.

Vraag bijvoorbeeld:

• Wat ging goed?
• Waar kan ik mij nog in ontwikkelen?
• Welke kwaliteiten zie jij bij mij?
• Wat zou een logische volgende stap zijn?

Neem een besluit niet steeds opnieuw

Wanneer je een keuze hebt gemaakt, geef die keuze dan ook een eerlijke kans. Als je haar iedere dag opnieuw beoordeelt, blijf je in dezelfde twijfel rondcirkelen.

Spreek met jezelf af wanneer je een beslissing opnieuw evalueert. Niet ieder onzeker gevoel is een reden om direct terug te komen op jouw keuze.

Doe ervaring op

Zelftwijfel verdwijnt meestal niet door nog langer na te denken. Vertrouwen groeit doordat je handelt, oefent, fouten maakt en ontdekt dat je met de gevolgen kunt omgaan.

Je hoeft niet eerst volledig overtuigd te zijn voordat je een stap zet. Soms ontstaat die overtuiging pas nadat je begonnen bent.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over zelftwijfel.

Is zelftwijfel normaal?

Ja. Iedereen twijfelt weleens aan zichzelf, vooral bij belangrijke keuzes, nieuwe situaties of veranderingen. Zelftwijfel wordt vooral een probleem wanneer je erdoor blijft uitstellen, vermijden of jezelf afwijzen.

Wanneer wordt zelftwijfel ongezond?

Zelftwijfel wordt ongezond wanneer zij jou niet meer helpt om zorgvuldig na te denken, maar voorkomt dat je een keuze maakt of een stap zet. Je blijft dan malen, zoekt voortdurend bevestiging of vertrouwt jouw eigen oordeel niet meer.

Waarom blijf ik aan mijn keuzes twijfelen?

Dat kan komen doordat je bang bent om fouten te maken, spijt te krijgen of kritiek te ontvangen. Misschien zoek je naar volledige zekerheid, terwijl die bij veel keuzes niet bestaat.

Wat doet zelftwijfel met mijn zelfvertrouwen?

Wanneer je voortdurend aan jouw eigen keuzes, kwaliteiten en mogelijkheden twijfelt, kan jouw zelfvertrouwen afnemen. Je doet minder ervaringen op waaruit blijkt dat je iets wel kunt en ziet jouw aarzeling vervolgens als bewijs dat je niet geschikt bent.

Hoe stop ik met voortdurend aan mezelf twijfelen?

Benoem waarover je precies twijfelt, maak onderscheid tussen feiten en aannames en neem vervolgens een kleine, concrete beslissing. Geef die keuze daarna de kans om ervaring op te leveren, zonder haar telkens opnieuw ter discussie te stellen.