home / persoonlijke ontwikkeling / hsp / hsp onder druk

Hoogsensitief en druk ervaren: hoe ga je om met prestatiedruk als HSP?

Ben je hoogsensitief en ervaar je het wel eens als vervelend wanneer je onder druk moet presteren? Zit daar een deel van jouw worsteling? Dit artikel gaat over ‘hooggevoelig en druk’. Maar dan in brede zin. Ik hoop dat je herkenning vindt. In het hoofdartikel over overprikkeling lees je hoe spanning zich opbouwt en wanneer het te veel wordt. In dit artikel zoom ik specifiek in op hoe druk daarbij een rol speelt en waarom dit voor jou als HSP zo intens kan zijn.

Waarom lijkt druk bij HSP tegenstrijdig te werken?

Voor een buitenstaander is het soms ook wel lastig. Veel hoogsensitieve personen zoeken uitdaging. Ze willen uitgedaagd worden en de grens verleggen. En toch gaat het soms mis als er druk ontstaat, als er druk opgelegd wordt, als anderen jou op de vingers kijken, wanneer je aangesproken wordt op resultaat, wanneer je geobserveerd wordt door anderen. Dan ontstaat er een bepaalde spanning en nervositeit.

Wanneer ervaar je als HSP druk en prestatiedruk?

Wanneer heb je hier last van? Ik noem een reeks aan voorbeelden zonder de pretentie te hebben om compleet te zijn. Zit er iets bij wat jij herkent? Dat is namelijk het belangrijkste:

• Optredens waarbij jij in het middelpunt staat, zoals spreekbeurten, presentaties in de groep en vergaderingen.
• Wanneer er iets van afhangt: een examen, tentamen, een presentatie waar een order aan vast zit of een sollicitatiegesprek of assessment.
• Wanneer er van buitenaf gepusht wordt, zoals bij targets, doelstellingen of competitief en drammerig gedrag van anderen.
• Wanneer anderen je voortdurend op de vingers kijken, vooral wanneer dat gebeurt met een kritische blik.

Waarom ervaar je als HSP druk intenser dan anderen?

Hoe ontstaat het? Hoe komt het dat HSP’ers soms moeite hebben met druk? Heel eenvoudig: doordat ze zaken subtiel waarnemen heeft ook ‘druk’ een extra dimensie. Druk ervaart men daarom intenser dan andere mensen.

Wat gebeurt er in je lichaam bij druk als HSP?

Op het moment dat je druk ervaart, gebeurt er van alles in je lichaam. Je zenuwstelsel gaat aan. Je maakt stresshormonen aan en je lichaam bereidt zich voor op actie. Dat is op zich niet erg. Maar bij jou als HSP komt die reactie vaak sterker binnen. Je neemt meer signalen waar, zowel van buiten als van binnen. Je voelt de spanning in je lijf, je merkt de verwachtingen van anderen en je denkt vooruit naar wat er mis kan gaan.

Daardoor kan je systeem overbelast raken. Je merkt het bijvoorbeeld doordat je minder helder kunt nadenken. Je hoofd raakt vol. Je concentratie neemt af. En soms gebeurt precies wat je niet wilt: je klapt dicht. Woorden komen niet meer, je blokkeert of raakt in paniek.

Niet omdat je het niet kunt. Maar omdat je systeem te veel tegelijk moet verwerken.

Waarom is omgaan met druk voor HSP zo lastig?

Zie je het vraagstuk? Enerzijds uitdaging nodig hebben (en uitgedaagd willen worden), anderzijds moeite hebben met de druk die dan ontstaat. Enerzijds enige druk nodig hebben om te presteren, anderzijds tegen druk aanhangen. En soms je ook nog druk maken over tal van zaken. Of je onder druk gezet voelen, waar je niet tegen kunt. Ik ken hoogsensitieve personen die de capaciteiten hebben om op hoog niveau binnen een organisatie te functioneren, maar die afhaken omdat ze moeilijk met druk kunnen omgaan. Je hebt dus een leidinggevende nodig die je inspireert, motiveert en aanmoedigt: dan gaat het met jou goed. Maar zodra je iemand krijgt die pusht en dramt, je onder druk probeert te zetten dan gaat het mis.

Wat is de rol van overprikkeling bij druk?

Druk staat zelden op zichzelf. In veel gevallen speelt er al iets onder: overprikkeling. Wanneer je al veel prikkels hebt verwerkt gedurende de dag, is er minder ruimte over om met extra spanning om te gaan. Je systeem zit al voller. De rek is er deels uit. Op dat moment kan druk net het laatste zetje zijn. Wat normaal nog te hanteren is, wordt dan te veel. Je reageert sterker, raakt sneller overbelast of klapt dicht. Niet omdat de situatie op zichzelf extreem is, maar omdat jouw systeem al vol zat.

Daarom is het herkennen van overprikkeling zo belangrijk. Hoe eerder je ziet dat je systeem volloopt, hoe beter je kunt voorkomen dat druk doorslaat en je blokkeert.

Wat doet prestatiedruk met een hoogsensitief persoon?

Ik denk even aan Ruud. Hij is commercieel manager. Verantwoordelijk voor 1 miljoen euro omzet. Ruud heeft alle talenten om die omzet te behalen. Hij is commercieel vaardig en zeer competent. Hij kent zijn vak, weet hoe hij moet schakelen en heeft in de basis alles in huis om succesvol te zijn. En toch achtervolgde die target hem altijd.

Niet omdat hij het niet kon. Maar omdat er continu druk op zat. Verwachtingen van bovenaf. Resultaten die gehaald moesten worden. De lat die steeds weer opnieuw werd gelegd. En Ruud? Die voelde dat allemaal haarfijn aan. Wat er gebeurde, was niet zichtbaar aan de buitenkant. Daar zag je een professional die zijn werk deed. Maar van binnen bouwde de spanning zich op. Elke maand opnieuw. Elke deadline weer. Geen ruimte om even los te laten.

En wel zodanig dat hij er ziek van werd. De druk ging niet meer over werk. Het ging in zijn lijf zitten. In zijn hoofd. In zijn energie. Hij sliep slechter, piekerde meer en verloor langzaam het plezier in zijn werk. Wat eerst een uitdaging was, werd een belasting.

Ruud kwam uiteindelijk in een burn-out. En dat is geen kleine stap. Dat is het moment waarop je systeem zegt: tot hier en niet verder. Vandaag de dag is Ruud ZZP’er. Niet omdat hij zijn vak niet aankon, maar omdat hij een andere keuze heeft gemaakt. Een keuze voor gezondheid. Voor rust. Voor een manier van werken die beter past bij wie hij is.

Waarom lukt presteren onder druk soms niet bij HSP?

Marianne is al 11 keer gezakt voor het rijexamen. Nee, ze is niet dom. En ja, ze is heel rijvaardig. In de lessen gaat het goed. Toch iedere keer weer een nul op het rekest. Hoe kan dat? Op het moment dat het examen begint, loopt de spanning op. Er hangt iets vanaf. Iemand kijkt mee. En juist dat maakt het verschil. Onder druk presteren lukt haar niet. Niet omdat ze het niet kan, maar omdat de druk te hoog wordt. Wat eerst vanzelf ging, blokkeert. En dan gaat er iets mis.

Waarom klap je als HSP dicht tijdens een assessment of gesprek?

Het assessment Jacqueline vertelde mij over het assessment dat ze voor de functie als leidinggevende moest doorlopen. De gesprekken waren positief verlopen. De werkgever was al voor 90% overtuigd dat zij de juiste kandidaat zou zijn. En toen kwam het assessment er nog aan. Jacqueline zei: ‘alle opdrachten gingen goed totdat ik een oefening met acteur moest doen. Ik klapte dicht, wist niet meer wat ik zeggen moest, kon niet goed meer nadenken en reed naar huis totaal gedesillusioneerd en in paniek. Ik had het gevoel dat ik mijn eigen glazen ingegooid had door dit te verpesten’.

Wat gebeurt er als een HSP onder druk wordt gezet?

Onder druk gezet Nou is er ook nog een ander aspect. Zet een hoogsensitief persoon ook niet te veel onder druk want dan gaat hij/zij steigeren. Hoe dat komt? Hij/zij voelt feilloos aan dat hij/zij in een bepaalde hoek gedrukt wordt en dat zijn vrijheid om te kiezen ingeperkt wordt. En zodra je aan zijn/haar rechtvaardigheidsknobbel komt, gaat er iets mis. Hij/zij steigert en weigert mee te werken aan de voorgestelde constructie. Herkenning? Lees dan mijn artikel over rechtvaardigheidsgevoel.

Waarom leggen HSP’ers zichzelf zoveel druk op?

Jezelf druk opleggen Toch leggen veel hooggevoelige mensen zichzelf druk op. Ze leggen de lat hoog voor zichzelf. Ja, soms ook voor anderen. Maar zeker voor zichzelf. Ze nemen snel te veel hooi op de vork. Iemand zei: ‘voortdurend zoek ik de grens op tussen mezelf uitdagen en het net niet meer aankunnen van deze uitdaging’. Maar de valkuil is: jezelf druk opleggen die je toch niet goed aankunt. Of waar je niet goed mee kunt omgaan. Dat is een vorm van prestatiedruk die HSP’ers zichzelf soms opleggen.

Wat kun je doen als je als HSP moeite hebt met druk?

Is er wat aan te doen? Natuurlijk is er wat aan te doen. Maar dit ga je niet redden met wat vaardigheidstrainingen. Het gaat niet zozeer om vaardigheden namelijk! In een vertrouwde omgeving waar rust is, kun je prima functioneren en had je het assessment of het rijexamen goed doorlopen. Waarschijnlijk bouwde je spanning op voor het assessment en het examen (er hing wat vanaf immers). Je wilde zo graag of die baan was zo noodzakelijk voor jou. Je moet dus leren anders met spanningen om te gaan.

Veelgestelde vragen – FAQ

Misschien herken je jezelf in wat je hebt gelezen, maar heb je nog vragen. Hieronder beantwoord ik een aantal veelgestelde vragen over hoogsensitiviteit en druk.

Waarom heb ik als HSP moeite met druk?

Omdat je meer signalen waarneemt en dieper verwerkt. Druk komt daardoor intenser binnen en vraagt meer van je systeem.

Waarom klap ik dicht onder druk?

Op het moment dat de spanning te hoog oploopt, raakt je systeem overbelast. Je hoofd wordt vol en je kunt minder goed nadenken, waardoor je blokkeert.

Is druk hetzelfde als stress?

Niet helemaal. Druk gaat vaak over verwachtingen en prestatie, terwijl stress een bredere lichamelijke reactie is. Druk kan wel stress veroorzaken.

Heeft omgaan met druk te maken met overprikkeling?

Ja, vaak wel. Als je al overprikkeld bent, heb je minder ruimte om met druk om te gaan. Daardoor ervaar je het sneller als te veel.

Kan ik beter leren omgaan met druk?

Ja, maar dat begint niet bij harder je best doen. Het begint bij inzicht in hoe jouw systeem werkt en het herkennen van je grenzen.