home / persoonlijke ontwikkeling / hsp / associatief denken

Associatief: ben jij een associatieve denker?

Ben jij een associatieve denker? Begint jouw geest meteen te associëren als je de juiste triggers krijgt? Dit artikel is onderdeel van een reeks artikelen over hoogsensitiviteit en de verschillende kenmerken die daarbij horen. Op de hoofdpagina over kenmerken van hoogsensitiviteit lees je meer over eigenschappen, kwaliteiten en valkuilen van hoogsensitieve personen. Binnen deze reeks vind je ook artikelen over:

• Hoogsensitief en pleasen
• Denken HSP-ers zwart-wit
• Verplichtingen en HSP
• Dominantie en hooggevoeligheid
• Verslavingsgevoeligheid bij HSP
• Het gevoelsleven van HSP
• Hoogsensitiviteit en kritiek ontvangen
• Observeren hoogsensitieve personen?
• Verwarring over identiteit bij hoogsensitieve personen!
• Welke misverstanden zijn er over HSP?

Ben jij een associatieve denker? Begint jouw geest meteen te associëren als je de juiste triggers krijgt? Wist je dat veel hoogsensitieve personen (door mij afgekort als HSP-ers) associatief denken? En wist je dat hoogbegaafde personen (HB-ers) ook associatief denken? Hoogsensitieve personen herkennen vaak dat bepaalde triggers een hele trein aan gedachten in gang zetten! Overigens is associatief denken niet een domein dat exclusief is toebedeeld aan hoogsensitieve personen. Andere mensen herkennen dat ook. In dit artikel leg ik uit wat associatief denken is en welke valkuilen daarbij horen.

Wat betekent associatief denken?

Wanneer je associatief denkt, kun je snel associëren. Dat betekent dat je de ene gedachte met de andere verbindt. Het woord associëren betekent letterlijk verbinden of koppelen. De ene gedachte roept automatisch een andere gedachte op. Je hoort bijvoorbeeld één woord, denkt aan een gebeurtenis, daarna aan een persoon, daarna aan een gevoel en vervolgens alweer aan een heel ander onderwerp. Zo ontstaat een kettingreactie van gedachten.

Associëren lijkt een beetje op een spoorlijn met allemaal aftakkingen. Eén gedachte roept meteen allerlei andere gedachten, beelden, gevoelens of herinneringen op. Vaak gebeurt dat onbewust:

• Je schakelt snel in jouw hoofd.
• Je ziet en doorziet meteen onderlinge verbanden.
• Je ziet de afzonderlijke delen, maar ook het totaalplaatje.
• Je voegt snel ideeën samen tot één geheel, maar je kunt ze ook net zo gemakkelijk weer loskoppelen.
• Je doorziet betekenissen in een oogopslag (is dat een opslagplaats voor ogen?) terwijl een ander het woordenboek nog aan het doorpluizen is.

Zie je wat er gebeurt? Er is een gedachte die je samenbrengt en verbindt met een andere gedachte. Oftewel: de ene gedachte roept de andere op, of het ene beeld roept het andere beeld op.

Welke triggers versterken of blokkeren associatief denken?

Wanneer jouw geest getriggerd wordt, begin je te associëren. Jouw creativiteit wordt aangesproken. Positieve triggers zijn dat er naar jou geluisterd wordt en dat anderen interesse hebben in jouw verhaal. Jouw associatieve denken wordt aangewakkerd in een omgeving waar jij je vertrouwd voelt en waar jouw kijk op de wereld op prijs wordt gesteld. Je voelt dan verbinding, contact en harmonie.

Daarentegen kunnen negatieve triggers jouw associaties doodslaan. Je kunt zelfs van je apropos raken! Negatieve triggers kunnen zijn:

• Wanneer je steeds onderbroken wordt (‘Ja, ik kan je nu niet meer volgen, wat bedoel je nu precies?’).
• Wanneer mensen naar tal van feitelijkheden vragen terwijl je met de essentie van een vraagstuk bezig bent.
• Wanneer mensen steeds vragen hoe iets moet terwijl je bezig bent met wat- en waaromvragen.
• Wanneer anderen voortdurend naar details vragen, terwijl die er op dat moment het minst toe doen.

Hoe kun je associatief denken beter benutten?

HSP-ers vergeten nogal eens waar hun kracht ligt. Ze hebben jarenlang de negatieve aspecten van HSP ervaren, of ze zijn jarenlang afgewezen op dat stuk waar juist hun kracht ligt. Maar wie associatief is en goed kan schrijven, heeft een uniek talent dat anderen niet altijd hebben. Dat talent kun je misschien nog veel beter benutten dan je nu doet. Je kunt jouw geest namelijk ook stimuleren. Hoe?

• Zorgen dat je een goede balans hebt in jouw leven (goed eten, drinken, bewegen, slapen).
• Een rustige omgeving creëren waar je niet te veel gestoord wordt.
• Vermijden dat je te veel uitvoerend bezig bent.
• Voorkomen dat je te veel routinematige werkzaamheden moet uitvoeren of te beheersmatig bezig moet zijn.

Waarom brainstormsessies goed werken voor associatieve denkers

HSP-ers sparren en brainstormen graag, mits je ‘ja maar’ thuislaat. Ook in brainstormsessies gaat hun geest associëren en komen soms de mooiste gedachten en ideeën naar voren. Dat kan een waardevolle functie hebben in managementteams die werken aan innovatie of nieuwe strategieën. Voorwaarde is wel dat er geen druk op wordt gezet. Waarom? Er is een verschil tussen een parkeerautomaat en een hoogsensitief persoon. Anders gezegd: het is niet vanzelfsprekend dat een HSP-er begint te associëren zodra je er een euro in stopt.

Waarom associatieve denkers vaak onbegrip ervaren

De omgeving kan vol onbegrip reageren op associatieve denkers.

• Je wilt veel te veel.
• Ik begrijp niet waar je het over hebt, of ik begrijp niet waar je nu precies heen wilt.
• Loop je niet veel te hard van stapel?
• Vraag je niet te veel van jezelf?
• Droom maar lekker verder.
• Hoe wil je dat dan doen?
• Ik ben er moe van geworden.
• Denk je wel aan jouw energiebalans?

Hoe beïnvloedt associatief denken de communicatie?

Associatief denken heeft wel invloed op de wijze van communicatie. Je hoort een HSP-er soms woorden zeggen als ‘zoiets’ of ‘in die geest’. Of ze hebben stopwoordjes als ‘dinges’, ‘in die richting’, ‘zeg maar’. Dat komt (‘zeg maar’) omdat ze niet altijd woorden hebben voor wat ze voelen (snap je? Zoiets!). Soms hebben ze een woordspeling of een beeldspeling die anderen niet zo snel oppakken. Ook hun humor wordt niet door de hele wereld begrepen, namelijk.

Welke valkuilen horen bij associatief denken?

Associatief denken is een kracht, maar het heeft ook valkuilen. Wanneer jouw geest voortdurend verbanden legt, ideeën oproept en gedachten met elkaar verbindt, kan dat veel energie kosten. Sommige associatieve denkers ervaren een voortdurende mentale drukte. Het hoofd blijft als het ware doorgaan.

Een veelvoorkomende valkuil is dat je sneller denkt dan jouw omgeving. Daardoor kun je het gevoel krijgen dat anderen jou niet begrijpen of dat je jezelf steeds opnieuw moet uitleggen. Dat kan frustratie geven. Soms raak je zelfs de draad kwijt omdat jouw gedachten alweer drie stappen verder zijn.

Ook structuur kan lastig zijn voor associatieve denkers. Je begint ergens aan en onderweg ontstaan alweer nieuwe ideeën, invalshoeken of zijpaden. Daardoor kan het moeilijk zijn om zaken af te ronden of overzicht te houden.

Daarnaast ligt overbelasting op de loer. Wanneer jouw hoofd voortdurend actief is, kost dat energie. Zeker wanneer je weinig rustmomenten neemt of jezelf onvoldoende herstelt.

Waarom associatief denken waardevol is op het werk en bij creativiteit

Associatief denken is niet alleen een uitdaging, het is ook een enorme kwaliteit. Veel creatieve denkers beschikken over het vermogen om snel verbanden te leggen tussen situaties, ideeën, mensen en ervaringen. Dat zie je bijvoorbeeld bij schrijvers, coaches, ontwerpers, trainers, strategen en ondernemers. Zij combineren verschillende informatiebronnen tot nieuwe inzichten. Juist doordat hun geest snel schakelt, ontstaan vaak originele ideeën.

In organisaties kan associatief denken waardevol zijn tijdens innovatieprocessen of brainstormsessies. Associatieve denkers zien soms mogelijkheden die anderen over het hoofd zien. Ze denken niet alleen vanuit procedures of vaste patronen maar leggen onverwachte verbindingen. Tegelijkertijd past routinematig werk vaak minder goed bij mensen die sterk associatief denken. Wanneer werkzaamheden te voorspelbaar of te beheersmatig worden, kan dat energie kosten en mentale onrust geven. Lees ook de artikelen over HSP en werk. 

Waarom associatief denken kan leiden tot overprikkeling

Veel associatieve denkers ervaren een vorm van mentale drukte. Hun hoofd blijft informatie verwerken, combineren en verbinden. Dat kan waardevol zijn, maar ook vermoeiend. Vooral hoogsensitieve personen kunnen diepgaande verwerking ervaren. Een gesprek, gebeurtenis of sfeerindruk kan nog uren of zelfs dagen doorwerken in het hoofd. De geest blijft associëren.

Daardoor kan het lastig zijn om echt rust te vinden. Sommige mensen hebben moeite met ontspannen of slapen omdat hun gedachten blijven doorgaan. Herstelmomenten zijn daarom belangrijk. Rust, stilte, natuur, bewegen of creativiteit kunnen helpen om opnieuw balans te ervaren. Wanneer je voortdurend ‘aan’ staat, raakt de energiebalans verstoord.

Hoe ga je beter om met associatief denken?

Associatief denken hoeft geen probleem te zijn wanneer je leert omgaan met jouw manier van denken. Juist bewustwording helpt. Voor veel mensen helpt het om gedachten op te schrijven. Door ideeën uit jouw hoofd op papier te zetten, ontstaat meer overzicht en rust.

Ook structuur kan helpen. Niet om jouw creativiteit af te remmen, maar juist om ruimte te geven aan jouw ideeën zonder overspoeld te raken. Daarnaast is het belangrijk om voldoende herstelmomenten te nemen. Een associatieve geest verbruikt energie. Rust, beweging, slaap en ontspanning zijn daarom essentieel. Verder helpt het wanneer je werkt of leeft in een omgeving waar ruimte is voor jouw manier van denken. Wanneer je voortdurend afgeremd wordt of jezelf moet aanpassen, kost dat veel energie.

Veelgestelde vragen over associatief denken

Associatief denken roept bij veel mensen vragen op. Hieronder beantwoord ik een aantal veelgestelde vragen.

Is associatief denken hetzelfde als hoogbegaafd zijn?

Nee, associatief denken is niet hetzelfde als hoogbegaafdheid. Wel zie je dat veel hoogbegaafde personen associatief denken omdat zij snel verbanden leggen tussen verschillende vormen van informatie.

Is associatief denken een kenmerk van hoogsensitiviteit?

Veel hoogsensitieve personen herkennen associatief denken. Hun diepgaande verwerking en gevoeligheid zorgen ervoor dat gedachten, indrukken en gevoelens snel met elkaar verbonden worden.

Waarom begrijpen andere mensen associatieve denkers soms niet?

Associatieve denkers denken vaak sneller dan hun omgeving. Daardoor slaan ze soms denkstappen over in gesprekken. Voor anderen lijkt het dan alsof ze van de hak op de tak springen.

Kun je associatief denken trainen of ontwikkelen?

Creativiteit en verbanden leggen kun je stimuleren, maar sommige mensen beschikken van nature sterker over associatief denkvermogen dan anderen.

Is associatief denken een kwaliteit of juist een valkuil?

Het is allebei. Associatief denken kan leiden tot creativiteit, innovatie en diep inzicht, maar ook tot mentale drukte, vermoeidheid en overprikkeling.