home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / hoofd hart handen / hier nu leven

In het hier en nu leven

Leven in het hier en nu: wat is dat en wat betekent dat? De term wordt veel gebruikt, maar wordt ook vaak niet begrepen of afgedaan als vaag. Het betekent dat je met jouw aandacht aanwezig bent bij wat je nu denkt, voelt, ervaart en doet. Dit artikel schreef ik in de serie over in je hoofd leven en denkpatronen. Specifiek behandel ik wat leven in het hier en nu betekent, waarom jouw ervaring zich altijd nu afspeelt en hoe je plannen kunt maken zonder het heden te vergeten.

Waar komt de aandacht voor het hier en nu vandaan?

Jarenlang zijn we opgevoed in plannen maken, aan de toekomst denken en vooruitdenken. Er is ons geleerd om ontwikkelplannen te maken met vragen als: waar wil je staan over drie of vijf jaar? Blijkbaar zijn we doorgeschoten in plannen maken, begroten, prognosticeren en SMART-doelen formuleren, omdat het louter een rationele bezigheid was. Gevolg was dat mensen gingen piekeren over de toekomst of zich zorgen maakten over later. Een ander gevolg was dat mensen in hun hoofd gingen leven. Hierdoor is een beweging ontstaan die zich richt op mindfulness, namelijk leven met aandacht in het hier en nu.

Waar bevindt de toekomst zich?

Het klopt zeker dat de toekomst over één seconde al begint. De toekomst is het moment dat aanstonds aanbreekt, zodra het heden voorbij is. In feite is het een gigantisch containerbegrip. De toekomst is ook over tien jaar of over twintig jaar. Dus wie zich zorgen maakt over de toekomst moet zich afvragen over welke toekomst het precies gaat.

Waarom maken we ons zorgen over morgen?

Veel mensen maken zich zorgen voor morgen. Iemand schreef: ‘Vandaag maak ik me zorgen over morgen en morgen over overmorgen, terwijl mijn zorgen van overmorgen gaan over volgende week. Achteraf zeg ik vaak: het viel me gisteren nogal mee.’ Je zorgen over morgen maken betekent doorgaans: bezig zijn met wat er morgen kan gebeuren of wat er morgen kan misgaan. Maar weet je? Morgen ligt niet binnen jouw bereik.

Waarom blijven mensen in het verleden leven?

De andere kant is er ook: mensen die in het verleden leven of in het verleden blijven hangen. Het verleden definiëren wij als het voorbijgegane heden. Soms blijven mensen maar doorgaan in wat zich vroeger heeft afgespeeld. Maar het echte leven is niet vroeger. Het voltrekt zich nu. Op dit moment. Wat er vroeger was, is voorbij. Bovendien komen veel gevoelens voort uit vroeger: schuldgevoelens over onze tekorten en tekortkomingen, een nostalgisch gevoel, spijt, berouw, weemoed en verlangen naar wat voorbij is. Maar feitelijk brengt het ons niet zoveel wanneer we alleen maar in dat verleden blijven hangen.

Waarom kun je alleen in het heden ervaren en voelen?

Nu. Hier. Op dit moment. Met name jouw gevoelsleven voltrekt zich nu. Bewust leven in de zin van gevoelsmatig weten kan alleen nu. Je kunt je vandaag niet gevoelsmatig bewust zijn van gisteren of overmorgen. Je kunt jouw gevoelens van dit moment alleen maar beleven. In het hier en nu staat jouw ervaring centraal.

• We kunnen het weer wel voorspellen, maar je kunt het weer pas ervaren op dit moment. Je kunt het weer niet een dag van tevoren al ervaren.
• Emotionele pijn ervaar je op dit moment en niet met terugwerkende kracht.
• Een rouwproces kun je niet ondergaan door proactief te zijn.
• Je kunt je verzadigd voelen doordat je een voortreffelijke maaltijd hebt genuttigd. Volgende week heb je daar niets meer aan.
• Ook blij zijn of gelukkig zijn is een ervaring van dit moment.

Kortom: jouw gevoel, jouw beleving en jouw emotionele ervaringen kun je niet verankeren. De kunst is om ze steeds opnieuw te beleven en te doen herleven. Het verleden en de toekomst zijn alleen maar relevant voor zover ze invloed hebben op wat je nu, op dit moment, voelt en ervaart.

Wat houdt je weg uit het hier en nu?

Wat je weg kan houden uit het hier en nu, is dat je voortdurend bezig bent met wat voorbij is of wat nog moet komen. Je vult jouw heden met herinneringen, zorgen, verwachtingen en projecties. Daardoor merk je steeds minder wat zich op dit moment werkelijk afspeelt. Bij piekeren gaat jouw aandacht vooral naar wat er mogelijk mis kan gaan. Wanneer je vastloopt in je hoofd, blijf je analyseren en scenario’s bedenken zonder dat je dichter bij richting of rust komt. Ook mijmeren kan jouw aandacht meenemen naar herinneringen, verlangens en fantasieën. Dat hoeft niet verkeerd te zijn. Het verschil is of je bewust ruimte geeft aan jouw gedachten of dat je nauwelijks nog aanwezig bent bij wat er nu gebeurt.

Kun je dan geen plannen meer maken?

Dat is een prachtige vraag. Kan iemand die in het hier en nu leeft geen plannen meer maken voor de toekomst? Natuurlijk kan dat. Plannen maken voor de toekomst doe je met jouw kennis, ervaring en gevoelens van het heden. Je kunt inschatten hoe je je zult voelen in de toekomst, maar je zult het nooit weten. Het enige wat we kunnen ervaren is het heden. Als ik terugdenk aan verdriet uit het verleden, kan ik alleen maar het verdriet voelen dat ik nu ervaar als ik eraan terugdenk. Zelfs mijn herinneringen doen zich voor in het heden. Als we denken aan het verleden of aan de toekomst, dan lijken we ons wel te verplaatsen naar een andere plaats en tijd, alsof we dan en daar leven. Maar dat is onmogelijk. Gedachten aan verleden en toekomst heb je nu, in het heden. De gevoelens die verleden en toekomst bij je oproepen, heb je nu, in het heden. Het leven is nu, hier. En het heden is het enige leven dat we hebben.

Waar het om gaat is: vul je jouw heden op met herinneringen of projecties en vergeet je jouw ervaring van het nu? Of sta je bewust in het heden en baseer je jouw keuzes op de zaken die je nu weet en ervaart? Misschien moeten we leren om op een andere manier plannen te maken. Of wellicht moeten we afleren om plannen te maken in de zin van: als ik dit en dit ga doen de komende jaren, dan voel ik mij daarna gelukkig. Want dat daarna komt niet. Je voelt je nu gelukkig of je voelt je nu niet gelukkig. Hoe jij je morgen gaat voelen, weet je morgen pas.

Hoe kom je terug in het hier en nu?

Terugkomen in het hier en nu begint met aandacht voor wat er op dit moment werkelijk gebeurt. Niet voor wat er gisteren gebeurde en ook niet voor wat er morgen misschien zal gebeuren. Je staat stil bij wat je waarneemt, voelt, denkt en nodig hebt. Je kunt jezelf daarbij een paar eenvoudige vragen stellen:

• Wat gebeurt er op dit moment?
• Wat voel ik nu?
• Wat merk ik in mijn lichaam?
• Waar is mijn aandacht nu?
• Wat heb ik op dit moment nodig?
• Welke kleine stap kan ik nu zetten?

Leven in het hier en nu betekent niet dat je nergens meer over nadenkt. Het betekent dat je merkt wanneer jouw gedachten afdwalen en dat je jouw aandacht weer terugbrengt naar wat zich nu aandient.

Hoe helpt leven in het hier en nu bij stress?

Mindfulness is gericht op het voorkomen van stress. Stress gaat vaak over wat er niet is, wat we wel bedacht hebben om te moeten bereiken maar wat niet lukt, of wat we bedacht hebben om te moeten doen maar wat we niet klaar krijgen. Stress is een conflict met dit moment en bezig zijn met morgen. Wanneer je voortdurend vergelijkt wat er nu is met wat er volgens jou al had moeten zijn, ontstaat spanning. Je bent niet alleen bezig met de werkelijkheid, maar ook met jouw verwachtingen van die werkelijkheid. Leven in het hier en nu helpt je om eerst waar te nemen wat er werkelijk is en van daaruit te bepalen wat nu nodig en mogelijk is.

Veelgestelde vragen over leven in het hier en nu

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over aanwezig zijn in het huidige moment.

Wat betekent leven in het hier en nu?

Leven in het hier en nu betekent dat je met jouw aandacht aanwezig bent bij wat je op dit moment denkt, voelt, waarneemt en doet. Je blijft niet voortdurend hangen in het verleden of in zorgen over de toekomst.

Waarom is leven in het hier en nu zo moeilijk?

Het is moeilijk omdat jouw hoofd gewend is om vooruit te denken, terug te kijken, problemen te analyseren en scenario’s te maken. Daardoor kan jouw aandacht gemakkelijk weggaan van wat er op dit moment gebeurt.

Kun je plannen maken en toch in het nu leven?

Ja. Je kunt plannen maken met de kennis en ervaring die je nu hebt. Het verschil is dat je niet doet alsof je de toekomst al kunt ervaren of volledig kunt beheersen.

Hoe kom je terug in het huidige moment?

Je komt terug in het huidige moment door aandacht te geven aan jouw ademhaling, lichaam, gevoelens, omgeving en aan wat er nu werkelijk nodig is. Een kleine concrete handeling kan helpen om jouw aandacht uit gedachten en terug naar het moment te brengen.

Helpt leven in het hier en nu tegen stress?

Leven in het hier en nu kan helpen om stress te verminderen, omdat je minder bezig bent met alles wat nog moet, anders had moeten gaan of mogelijk mis kan gaan. Je richt jouw aandacht op wat er nu is en wat je nu kunt doen.