home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / grenzen / eigen grenzen

Eigen grenzen herkennen: ga je er regelmatig overheen?

Eigen grenzen geven aan wat je lichamelijk, emotioneel en mentaal wel en niet aankunt. Ze hebben ook te maken met wat je wel en niet wilt, hoeveel tijd en energie je beschikbaar hebt en wat jij nodig hebt om goed te functioneren. Misschien voel je jouw grenzen pas wanneer je er al overheen bent. Je bent moe, geïrriteerd of uitgeput, maar toch ga je door. Of je merkt achteraf dat je opnieuw voorbij bent gegaan aan jouw behoeften en gevoelens.

In dit artikel lees je wat eigen grenzen zijn, hoe je ze herkent, wanneer je eroverheen gaat en waarom dat steeds opnieuw kan gebeuren. Wil je meer lezen over grenzen aangeven, anderen begrenzen en voor jezelf opkomen? Lees dan verder bij grenzen aangeven en stellen.

Wanneer ga je over je eigen grenzen heen?

Je gaat over je eigen grenzen heen wanneer je onvoldoende rekening houdt met wat jouw lichaam en geest nodig hebben. Je negeert signalen, stelt jouw behoeften uit of vraagt structureel meer van jezelf dan je aankunt. Ik noem een aantal situaties waarbij je jouw eigen grens passeert:

• Je bent moe en toch ga je nog een poosje door, omdat het werk af moet.
• Je voelt je vol en toch neem je nog een bord eten.
• Je hebt behoefte aan rust, maar je gaat niet naar bed en kijkt toch nog even televisie.
• Je hebt dorst, maar je neemt niets te drinken.
• Je gunt jezelf geen tijd, terwijl je die tijd wel nodig hebt.
• Je hebt ontspanning nodig, maar je maakt er geen ruimte voor.
• Je hebt behoefte aan duidelijkheid, maar je vraagt er niet om.
• Je hebt behoefte aan tijd voor jezelf, maar je zegt opnieuw ja tegen visite.
• Je hebt behoefte aan overzicht, maar je neemt geen tijd om orde op zaken te stellen.
• Je hebt behoefte om jouw gevoelens te delen, maar je kropt ze op.

Vaak weet je ergens wel dat je een grens passeert. Toch ga je door. Je vindt dat je niet moet zeuren, je wilt niemand teleurstellen of je denkt dat het nog wel even kan.

Hoe herken je dat je jouw grens passeert?

Eigen grenzen herken je niet alleen door na te denken. Je merkt ze vooral aan signalen van jouw lichaam, gevoelens en gedrag. Lichamelijke signalen kunnen zijn:

• Vermoeidheid.
• Hoofdpijn.
• Spierspanning.
• Onrust.
• Slecht slapen.
• Een hoge ademhaling.
• Een opgejaagd gevoel.
• Gebrek aan energie.

Emotionele signalen kunnen zijn:

• Irritatie.
• Boosheid.
• Verdriet.
• Machteloosheid.
• Frustratie.
• Weerstand.
• Onvrede.
• Leegte.

Ook jouw gedrag kan laten zien dat je over een grens gaat:

• Je stelt rust steeds uit.
• Je zegt ja terwijl je nee voelt.
• Je blijft doorgaan terwijl je moe bent.
• Je reageert kortaf of geïrriteerd.
• Je trekt je terug.
• Je hebt nergens meer zin in.
• Je bent vooral bezig met wat moet.

Deze signalen betekenen niet automatisch dat er altijd iets ernstigs aan de hand is. Ze kunnen je wel waarschuwen dat je onvoldoende rekening houdt met jouw behoeften en mogelijkheden.

Eigen grenzen ervaren: behoeften en gevoelens

Grenzen hebben altijd te maken met gevoelens en behoeften. Wanneer je jouw behoeften onvoldoende of overmatig vervult, passeer je een grens. Je hebt bijvoorbeeld behoefte aan beweging. Wanneer je daar te weinig aan tegemoetkomt, kun je stijve en stramme spieren krijgen. Vervul je de behoefte aan beweging overmatig, dan kun je blessures oplopen.

Behoeften gaan kort gezegd over twee zaken: inspanning en ontspanning. Jouw geest en lichaam hebben beide nodig. Je gaat over jouw eigen grens wanneer:

• Je jouw geest te veel of te weinig inspanning geeft.
• Je jouw geest te veel of te weinig ontspanning geeft.
• Je jouw lichaam te veel of te weinig inspanning geeft.
• Je jouw lichaam te veel of te weinig ontspanning geeft.

Je gaat dus over jouw eigen grenzen heen wanneer je niet geeft wat jouw lichaam en geest nodig hebben. Dat gebeurt ook wanneer je er juist te veel van geeft. In beide gevallen is de grens gepasseerd.

Eigen grenzen bewaken en jezelf iets toestaan

Eigen grenzen bewaken betekent dat je serieus neemt wat je voelt en nodig hebt. Je merkt een grens niet alleen op, maar doet er ook iets mee. Dat kan betekenen dat je:

• Op tijd stopt.
• Rust neemt voordat je volledig uitgeput bent.
• Om duidelijkheid vraagt.
• Tijd voor jezelf reserveert.
• Jouw gevoelens met iemand deelt.
• Een afspraak afzegt wanneer het te veel is.
• Niet automatisch ja zegt.
• Realistische eisen aan jezelf stelt.
• Accepteert dat je niet alles kunt.

Eigen grenzen bewaken vraagt ook dat je jezelf iets toestaat. Veel mensen weten wel wat ze nodig hebben, maar vinden dat ze daar geen ruimte voor mogen maken. Je mag rust nemen. Je mag tijd nodig hebben. Je mag iets niet aankunnen. Je mag jouw mening veranderen. Je mag een keuze maken die een ander niet prettig vindt. Dat is niet hetzelfde als egoïstisch zijn. Het betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor jouw eigen welzijn.

Ben je te streng voor jezelf?

Ben je te streng voor jezelf? Wat betekent het wanneer je te streng voor jezelf bent? Wanneer je te streng bent voor jezelf, leg je jezelf te veel op. Je zet jezelf onder druk, stelt overdreven eisen, hebt onrealistische verwachtingen en vindt dat je aan een bepaald beeld moet voldoen.

Kortom: je regeert jezelf met harde hand. Je gunt jezelf weinig ruimte of ontzegt jezelf te veel.

Je moet van alles van jezelf

Je kunt jezelf van alles opleggen. Je legt jezelf druk en verwachtingen op die onrealistisch zijn. Ook kun je jezelf voortdurend prestatiedruk opleggen. Hoe dat komt? Omdat het jouw persoonlijke normen zijn. Je moet hard werken. Je moet presteren. Je moet iets bereiken in jouw leven.

Dat is de ene kant. 

Anderzijds moet je ook plezier hebben, je ontspannen, er goed uitzien en vitaal zijn. Het zijn normen die je jezelf oplegt, aanpraat of die je vanuit jouw opvoeding hebt meegekregen. Het probleem zit niet altijd in de norm zelf. Het probleem ontstaat wanneer je geen rekening meer houdt met jouw mogelijkheden, gevoelens en behoeften.

Je mag weinig van jezelf

Een andere vorm van streng zijn, is dat je bepaalde dingen niet van jezelf mag. Je mag niet falen. Je mag niet huilen, want dat zie je als een teken van zwakte. Je mag niet opgeven. Je kunt het niet maken om niet naar die bruiloft te gaan. Je mag geen fouten maken. Je mag een ander niet laten opdraaien voor het werk. Daardoor:

• Gun je jezelf te weinig rust of ontspanning.
• Gun je jezelf te weinig vakantie.
• Gun je jezelf te weinig leuke dingen of fijne momenten.
• Sta je jezelf niet toe om hulp te vragen.
• Sta je jezelf niet toe om een grens aan te geven.

Je ontzegt jezelf te veel

Jezelf te veel ontzeggen heeft te maken met jouw behoeften. Je verhindert jezelf om jouw behoeften daadwerkelijk te vervullen. Je laat je leiden door normen over wat niet mag en wat je moet, maar raakt uit het oog wat je graag wilt. Sterker nog: misschien ben je uit het oog verloren wat je werkelijk nodig hebt. Je kunt bijvoorbeeld behoefte hebben aan rust, aandacht, contact, ontspanning, waardering of tijd voor jezelf. Wanneer je vindt dat die behoeften er niet mogen zijn, ga je structureel aan jezelf voorbij.

Kun je ook te lief zijn voor jezelf?

Te lief voor jezelf, kan dat ook? Ja, dat kan. Wanneer je te weinig van jezelf vraagt of verwacht, kun je ook over jouw eigen grenzen gaan. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer je afspraken met jezelf maakt en je daar steeds niet aan houdt. In feite ga je dan over grenzen heen die je zelf hebt gesteld. Je verwacht te weinig van jezelf en ervaart daardoor dat je niet op jezelf kunt vertrouwen. Voorbeelden:

• Je hebt beweging nodig, maar neemt genoegen met een wandeling van 500 meter en vindt dat je al een grote prestatie hebt geleverd.
• Jouw lichaam heeft ontspanning nodig, maar wanneer je daar drie avonden per week even aan denkt, vind je dat al voldoende.
• Je wilt eerder naar bed, maar stelt dat iedere avond opnieuw uit.
• Je wilt gezonder eten, maar maakt steeds een uitzondering.
• Je hebt afgesproken om tijd voor jezelf te reserveren, maar geeft die tijd telkens weer weg.

Eigen grenzen respecteren betekent dus niet dat je altijd minder van jezelf moet vragen. Soms moet je juist doen wat je met jezelf hebt afgesproken.

Waarom ga je over jouw eigen grenzen heen?

Er kunnen tal van oorzaken en redenen zijn waarom je over jouw eigen grenzen gaat. Ik noem er een paar:

• Je neemt jezelf, jouw behoeften en gevoelens niet serieus.
• Je merkt jouw grenzen te laat op.
• Je overschat jezelf in meerdere opzichten.
• Je hebt de hele wereld op jouw nek, maar vergeet jezelf.
• Je vertoont pleasegedrag.
• Je offert jezelf gemakkelijk op.
• Je wilt het iedereen naar de zin maken.
• Je staat altijd voor iedereen klaar.
• Je hebt onvoldoende zelfrespect.
• Je hebt onvoldoende zelfwaardering.
• Je hebt van huis uit niet geleerd om met grenzen om te gaan.
• Jouw grenzen deden er vroeger niet zoveel toe.
• Je overvraagt jezelf vanuit bewijsdrang.
• Je hebt een onrealistische prestatiedrang.
• Je bent bang om anderen teleur te stellen.
• Je vindt dat je sterk moet zijn.
• Je voelt je snel verantwoordelijk.

Vaak is het geen bewuste keuze om over jouw grenzen heen te gaan. Het is een patroon dat in de loop van de tijd is ontstaan. Je hebt geleerd om door te zetten, jezelf aan te passen of jouw behoeften uit te stellen. Wat ooit behulpzaam was, kan later tegen je gaan werken.

Wat zijn de gevolgen als je structureel over jouw grenzen gaat?

Wie structureel over eigen grenzen heen gaat, kan in de gevarenzone terechtkomen. Mogelijke gevolgen zijn:

• Uitputting.
• Oververmoeidheid.
• Futloosheid.
• Lusteloosheid.
• Prikkelbaarheid.
• Spanningsklachten.
• Slecht slapen.
• Concentratieproblemen.
• Verminderde motivatie.
• Lichamelijke klachten.
• Emotionele uitputting.

Wanneer je lange tijd jouw grenzen negeert, kan een burn-out dreigen. Je lichaam en geest worden dan steeds minder in staat om te herstellen. Het lastige is dat je soms pas merkt hoe ver je over jouw grenzen bent gegaan wanneer je niet meer verder kunt.

Hoe kun je jouw eigen grenzen beter bewaken?

Eigen grenzen beter bewaken begint met eerder opmerken wat er bij jou gebeurt. De volgende stappen kunnen helpen:

1. Sta regelmatig stil bij wat je voelt.
2. Onderzoek wat jouw lichaam aangeeft.
3. Vraag jezelf af wat je nodig hebt.
4. Maak onderscheid tussen wat je wilt en wat je vindt dat je moet.
5. Neem signalen van vermoeidheid, irritatie en spanning serieus.
6. Stel realistische eisen aan jezelf.
7. Plan rust en ontspanning voordat je uitgeput bent.
8. Houd afspraken met jezelf serieus.
9. Accepteer dat jouw mogelijkheden niet onbeperkt zijn.
10. Bespreek jouw grens wanneer anderen daar rekening mee moeten houden.

Je hoeft niet te wachten tot je volledig bent vastgelopen. Juist door kleine signalen eerder serieus te nemen, voorkom je dat je structureel aan jezelf voorbijgaat.

Lees ook over andere vormen van grenzen aangeven

Eigen grenzen herkennen en respecteren is één onderdeel van omgaan met grenzen. Soms ligt jouw vraag niet bij het herkennen van je eigen grens, maar bij het duidelijk maken van die grens aan een ander.

Lees dan verder over:

• Anderen begrenzen wanneer zij over jouw grens gaan.
• De grenzen van een ander leren respecteren. .

Veelgestelde vragen – FAQ

Hier tref je enkele veelgestelde vragen.

Wat zijn eigen grenzen?

Eigen grenzen geven aan wat je lichamelijk, emotioneel en mentaal wel en niet aankunt. Ze hebben ook te maken met wat je wel en niet wilt, hoeveel tijd en energie je beschikbaar hebt en wat jij nodig hebt om goed te functioneren.

Hoe herken je jouw eigen grenzen?

Je herkent jouw grenzen vaak aan lichamelijke en emotionele signalen. Denk aan vermoeidheid, irritatie, spanning, weerstand, onrust of het gevoel dat iets te veel wordt. Ook jouw gedrag kan een signaal zijn, bijvoorbeeld wanneer je blijft doorgaan terwijl je rust nodig hebt.

Waarom voel ik mijn grenzen pas te laat?

Dat kan gebeuren wanneer je gewend bent om signalen te negeren, veel van jezelf vraagt of jouw aandacht vooral op anderen richt. Je merkt jouw grens dan pas wanneer je al vermoeid, overprikkeld of uitgeput bent.

Wat gebeurt er als je structureel over jouw grenzen gaat?

Wanneer je structureel over jouw grenzen gaat, kun je last krijgen van uitputting, spanningsklachten, slecht slapen, prikkelbaarheid en concentratieproblemen. Wanneer dit lang doorgaat, kan een burn-out dreigen.

Hoe leer je jouw eigen grenzen beter bewaken?

Dat begint met eerder opmerken wat je voelt en nodig hebt. Neem signalen van vermoeidheid, irritatie en spanning serieus, stel realistische eisen aan jezelf en plan rust voordat je volledig uitgeput bent.