home / carriere / loopbaan / persoonlijke drijfveren / persoonlijke waarden / wederkerig

Wederkerigheid als persoonlijke waarde

Wederkerigheid is een kernwaarde. Op de pagina over persoonlijke waarden en wat jij belangrijk vindt heb ik wederkerigheid ingedeeld bij de waarden die gaan over jouw relatie met andere mensen. Dat past omdat wederkerigheid gaat over elkaar en samen, over geven en ontvangen en over de wisselwerking tussen mensen. Je kunt het wederzijdsheid noemen, maar dat vind ik toch wat te mager uitgedrukt. Wederkerigheid gaat voor mij dieper.

Waarom gaat wederkerigheid over geven en ontvangen?

Het gaat om over en weer, om heen en weer. Het gaat om zenden en ontvangen. Maar dat geldt voor jou en ook voor de ander. Jij kunt geven en de ander kan geven. Jij kunt ontvangen en de ander kan ontvangen. Het is een wisselwerking. Juist daarin zit voor mij het verschil tussen wederkerigheid en een relatie waarin één persoon voortdurend geeft en de ander vooral ontvangt.

Maar er is nog iets. Wederkerigheid betekent niet dat jij voortdurend beschikbaar moet zijn. Het betekent ook niet dat je altijd moet aanstaan, altijd moet reageren, altijd moet afstemmen of altijd moet uitleggen wat er in jou omgaat. Dan wordt wederkerigheid geen vrije beweging meer, maar een emotionele verplichting.

Wederkerigheid vraagt ook vrijheid

Volwassen wederkerigheid kan alleen bestaan waar ook vrijheid is. Zonder vrijheid wordt wederkerigheid al snel een claim. Je mag iets vragen, maar niet opeisen. Je mag zeggen dat je iemand mist, maar niet eisen dat de ander jouw gemis onmiddellijk oplost. Je mag behoefte hebben aan contact, maar de ander blijft vrij om zijn eigen tempo te volgen.

Je mag geraakt zijn door stilte, maar stilte is niet automatisch afwijzing. Iemand kan even stil zijn omdat hij moe is, veel aan zijn hoofd heeft, eerst zelf wil nadenken of simpelweg niet voortdurend op de app wil leven. Wanneer die stilte meteen zwaar wordt gemaakt, ontstaat er spanning. Dan wordt de vraag niet meer: hoe gaan wij met elkaar om? Dan wordt de ondertoon: jij moet mij geruststellen, want jouw stilte ontregelt mij.

En dat is geen volwassen wederkerigheid.

Onvolwassen wederkerigheid

Bij onvolwassen wederkerigheid wordt het gevoel van de één ongemerkt een opdracht aan de ander. Dat klinkt bijvoorbeeld zo:

• Ik voel afstand en daarom moet jij mij meer geruststellen.
• Ik voel mij buitengesloten en daarom moet jij meer delen.
• Ik ervaar radiostilte en daarom moet jij je beter afstemmen.
• Ik voel geen verbinding en daarom doe jij iets verkeerd.

Op het eerste gezicht lijkt dat misschien eerlijk en kwetsbaar. Iemand benoemt immers wat hij of zij voelt. Maar onder die kwetsbaarheid kan ook een claim zitten. De ander wordt verantwoordelijk gemaakt voor jouw gevoel van veiligheid, verbinding of rust. Dan gaat het niet meer over wederkerigheid, maar over emotionele aanspraak.

Volwassen wederkerigheid

Bij volwassen wederkerigheid klinkt het anders:

• Ik merkte dat ik je miste.
• Ik voelde onzekerheid toen ik niets hoorde.
• Dat gevoel is van mij.
• Ik wil graag weten hoe jij ons contact ervaart.
• Tegelijk respecteer ik jouw behoefte aan ruimte.

Dat is een wezenlijk verschil. In het eerste geval wordt de ander verantwoordelijk gemaakt. In het tweede geval neemt iemand verantwoordelijkheid voor zijn eigen gevoel, terwijl hij tegelijk contact zoekt. Volwassen wederkerigheid betekent dus niet dat je niets mag voelen. Het betekent ook niet dat je alles alleen moet oplossen. Het betekent wel dat je jouw gevoel niet zonder meer bij de ander neerlegt.

Dat raakt ook aan autonomie. Autonomie betekent niet dat je niemand nodig hebt of dat je alles alleen doet. Het betekent wel dat je bij jezelf blijft, ook wanneer je contact zoekt met de ander. Je kunt verbonden zijn zonder jezelf kwijt te raken. Je kunt nabijheid zoeken zonder de vrijheid van de ander in te nemen.

Wederkerigheid zonder vrijheid is geen wederkerigheid

Wederkerigheid zonder vrijheid is geen volwassen wederkerigheid. Dan wordt het afhankelijkheid, controle of emotionele aanspraak. Dat kan heel subtiel gaan. Iemand zegt bijvoorbeeld: 'Ik wil je niets verwijten, maar ik was helemaal ontregeld.' Of: 'Ik voelde wat jij niet zei.' Of: 'Ik kan de verbinding niet voelen als jij niet opener bent.' Zulke zinnen kunnen betrokken klinken, maar ze kunnen ook veel druk leggen op de ander.

De boodschap wordt dan:

• Omdat ik iets voel, moet jij iets doen.
• Omdat ik onzeker word, moet jij mij geruststellen.
• Omdat ik verbinding nodig heb, moet jij meer beschikbaar zijn.

Daarmee raakt de verhouding uit balans. Niet omdat gevoelens verkeerd zijn, maar omdat gevoelens dan een middel worden waarmee de ander in beweging moet komen.

Wat is de allergie van wederkerigheid?

Als wederkerigheid voor jou een kernwaarde is, dan kan egoïsme een flinke allergie zijn. En wees eerlijk: er is een categorie mensen die alleen maar komt halen. Als ze in nood zitten, halen ze bij jou een luisterend oor. Als ze bevestiging nodig hebben, halen ze bij jou bevestiging. En als ze gaan verhuizen, roepen ze jouw hulp in als verhuizer. Maar o wee als jij een luisterend oor zoekt of een verhuizer nodig hebt. Dan zijn ze er niet. Dan is er sprake van een eenzijdige relatie.

Maar er is ook een andere allergie. Dat is de relatie waarin iemand voortdurend emotionele beschikbaarheid vraagt. Niet hard of openlijk misschien, maar subtiel. Via teleurstelling. Via ontregeling. Via de boodschap dat jij niet genoeg afstemt. Via de suggestie dat jouw behoefte aan ruimte eigenlijk afstandelijkheid is. Ook dan is er geen gezonde wederkerigheid.

Wat zegt wederkerigheid over jouw eigen grenzen?

Wanneer we wat verder afdalen, komt er nog een andere vraag. Als jij steeds geeft, te veel geeft en nauwelijks ontvangt, waarom doe je dat dan? Waarom moet jij het iedereen naar de zin maken? Waarom moet jij altijd aanstaan voor de ander? Waarom moet jij voor iedereen klaarstaan?

Wederkerigheid vraagt dus niet alleen dat je kunt geven. Het vraagt ook dat je kunt ontvangen en dat je ruimte maakt voor jouw eigen behoeften en grenzen. Wanneer jij jezelf voortdurend wegcijfert, is de verhouding net zo goed uit balans.

Daarom hoort vrijheid bij wederkerigheid. Jij hoeft niet altijd bereikbaar te zijn. Je hoeft niet altijd direct te reageren. Je hoeft niet altijd te verklaren waarom je even stil bent. Je hoeft niet iemands onzekerheid op te lossen door voortdurend beschikbaar te zijn.

Een grens kan zijn:

• Ik wil contact, maar niet voortdurend contact.
• Ik ben betrokken, maar ik ben niet altijd beschikbaar.
• Ik wil afstemmen, maar niet onder druk.
• Ik wil nabijheid, maar niet ten koste van mijn vrijheid.

Wie dat lastig vindt, komt al snel uit bij grenzen aangeven. Niet als hardheid, maar als voorwaarde voor gezonde verbinding. Zonder grens wordt geven gemakkelijk grenzeloos. En zonder vrijheid wordt wederkerigheid een verplichting.

Is wederkerigheid hetzelfde als ruilhandel?

Nee. Wederkerigheid is geen ruilhandel: als ik dit voor jou doe, dan moet jij dat voor mij doen. Het gaat ook dieper dan het zoeken naar een win-winsituatie. Zodra je precies gaat bijhouden wat jij hebt gegeven en wat de ander daarvoor terug moet doen, wordt het een berekend verhaal. Dan is het eerder een strategie dan een kernwaarde. Kernwaarden zitten in jouw hart en een strategische aanpak zit in jouw hoofd. Dat is voor mij het verschil.

Maar ook emotioneel kan wederkerigheid ruilhandel worden. Dan klinkt het niet als geld of prestatie, maar als gevoel.

• Ik stel mij open, dus jij moet je ook openstellen.
• Ik deel veel, dus jij moet ook veel delen.
• Ik voel verbinding, dus jij moet die verbinding bevestigen.
• Ik ben ontregeld, dus jij moet mij geruststellen.

Ook dat is geen vrije wederkerigheid. Het lijkt relationeel, maar het wordt voorwaardelijk.

Wat heeft wederkerigheid met vriendschap en liefde te maken?

Juist in vriendschap als persoonlijke waarde en liefde wordt wederkerigheid goed zichtbaar. Een relatie hoeft niet voortdurend exact in evenwicht te zijn. Soms heeft de één meer nodig en soms de ander. Soms is de één stil en de ander spraakzaam. Soms zoekt de één nabijheid en heeft de ander ruimte nodig.

Dat hoeft geen probleem te zijn. Het wordt pas een probleem wanneer de behoefte van de één voortdurend de norm wordt voor de ander. Dan moet de ander meer appen, meer uitleggen, meer delen, meer bevestigen of meer geruststellen om de verbinding veilig te houden.

Echte wederkerigheid laat ruimte voor beide mensen. Voor nabijheid en vrijheid. Voor contact en stilte. Voor openheid en begrenzing. Voor betrokkenheid en eigenheid.

Welke normen kunnen bij wederkerigheid horen?

Een norm die bij wederkerigheid kan horen is: 'De liefde kan niet van één kant komen.' Die lijkt me duidelijk. Andere normen kunnen zijn:

• Wanneer je alleen maar komt om hier te halen, zijn we klaar.
• Wanneer je alleen maar oog hebt voor jouw eigen belang, is er geen sprake van wederkerigheid.
• Wanneer jouw gevoel steeds mijn opdracht wordt, raakt de verhouding uit balans.
• Wanneer jouw behoefte aan verbinding mijn vrijheid verdringt, is er geen gezonde wederkerigheid.

Maar ook de andere kant hoort erbij. Wanneer je alleen maar oog hebt voor de ander, overbetrokken bent en jouw eigen grenzen of die van de ander niet respecteert, is er evenmin sprake van wederkerigheid. Geven en ontvangen moeten allebei mogelijk zijn.

Wat betekent wederkerigheid in jouw werk?

Ook in jouw werk kan wederkerigheid belangrijk voor je zijn. Misschien vind je het vanzelfsprekend dat collega's elkaar helpen, dat belangstelling niet van één kant hoeft te komen en dat samenwerking meer is dan alleen iets bij een ander halen. Wanneer jij voortdurend geeft, inspringt en ondersteunt terwijl er nauwelijks iets terugkomt, kan dat op den duur gaan wringen. Wederkerigheid zegt dan iets over de manier waarop jij met andere mensen wilt samenwerken.

Maar ook op het werk geldt: wederkerigheid is niet hetzelfde als altijd beschikbaar zijn. Je hoeft niet elke vraag direct te beantwoorden. Je hoeft niet elk probleem van een ander over te nemen. Je hoeft niet voortdurend emotioneel, praktisch of mentaal aan te staan. Gezonde samenwerking vraagt afstemming, maar ook begrenzing.

Veelgestelde vragen over wederkerigheid

Wederkerigheid gaat over de wisselwerking tussen geven en ontvangen. Het is geen rekensom en ook geen ruilhandel, maar wel een manier van omgaan met elkaar waarin beide mensen ruimte krijgen. Hieronder beantwoord ik veelgestelde vragen over wederkerigheid als persoonlijke waarde.

Wat betekent wederkerigheid?

Wederkerigheid betekent dat er over en weer ruimte is om te geven en te ontvangen. Jij hebt oog voor de ander en de ander heeft ook oog voor jou.

Is wederkerigheid hetzelfde als geven en nemen?

Voor mij niet helemaal. Ik spreek liever over geven en ontvangen. Bij nemen kan het idee ontstaan dat je iets geeft om vervolgens iets terug te eisen. Wederkerigheid is geen ruilhandel.

Wat is onvolwassen wederkerigheid?

Onvolwassen wederkerigheid ontstaat wanneer iemand zijn eigen gevoel bij de ander neerlegt. Bijvoorbeeld: ik voel afstand, dus jij moet mij geruststellen. Of: ik voel geen verbinding, dus jij moet meer openheid geven. Dan wordt een gevoel een opdracht aan de ander.

Wat is volwassen wederkerigheid?

Volwassen wederkerigheid betekent dat je jouw gevoel kunt benoemen zonder de ander verantwoordelijk te maken voor dat gevoel. Je kunt zeggen: ik miste je, ik voelde onzekerheid of ik had behoefte aan contact. Maar je respecteert tegelijk dat de ander ruimte, stilte of een eigen tempo nodig kan hebben.

Wat is emotionele aanspraak?

Emotionele aanspraak ontstaat wanneer jouw gevoel ongemerkt een opdracht wordt aan de ander. Jij voelt je onzeker, ontregeld of buitengesloten en de ander moet dat oplossen door meer te reageren, meer te delen of meer gerust te stellen.

Waarom hoort vrijheid bij wederkerigheid?

Omdat wederkerigheid alleen gezond is wanneer beide mensen vrij blijven. Vrij om contact te zoeken, maar ook vrij om even stil te zijn. Vrij om iets te delen, maar ook vrij om iets nog niet te delen. Vrij om nabij te zijn, maar ook vrij om bij zichzelf te blijven. Zonder vrijheid wordt wederkerigheid geen verbinding, maar verplichting.

Wat is het tegenovergestelde van wederkerigheid?

Een eenzijdige relatie staat haaks op wederkerigheid. Dat kan een relatie zijn waarin iemand alleen maar komt halen, maar ook een relatie waarin jij jezelf voortdurend wegcijfert en alleen maar geeft.

Waarom zijn grenzen belangrijk bij wederkerigheid?

Omdat wederkerigheid alleen mogelijk is wanneer ook jij ruimte inneemt. Als jij altijd geeft, altijd beschikbaar bent en nooit iets ontvangt, raakt de verhouding uit balans. Maar ook wanneer de ander jouw grenzen niet verdraagt, is de verhouding niet vrij.