home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / altruisme onbaatzuchtigheid

Altruïsme of onbaatzuchtig

Altruïsme: is dat een van de persoonlijke kernkwaliteiten die bij jou passen, een persoonlijke waarde of zelfs een kernwaarde? Geeft dat richting aan wat je wilt en wellicht zelfs aan jouw loopbaan? Wat betekent dat precies en welke invloed heeft dat op de keuzes die je maakt? In dit artikel leg ik uit wat altruïsme en onbaatzuchtigheid betekenen en welke valkuilen en leerdoelen erbij horen.

Altruïsme betekent niet dat je jezelf moet opofferen

Voor ik verder ga, duik ik toch nog even in de term altruïsme. Wanneer altruïsme als tegenhanger van egoïsme wordt omschreven in de zin van betrokken zijn op anderen, kan ik me daar prima in vinden. Zodra het wordt uitgelegd als voorbijgaan aan eigenbelang of zelfs als morele zelfopoffering, dan haak ik af. Hulp bieden aan anderen ten koste van jezelf heeft weinig continuïteit. Bovendien meen ik dat ieder mens een belang heeft. Dat hoeft geen commercieel of financieel belang te zijn. Zelfs wanneer iemand handelt uit mensenliefde of naastenliefde, kan er nog steeds een eigen belang zijn. Goed doen voor een ander en tegelijkertijd iets ervaren wat voor jezelf van betekenis is, sluiten elkaar voor mij niet uit.

Onbaatzuchtig is niet hetzelfde als belangeloos

Onbaatzuchtig betekent dat je niet handelt vanuit financieel gewin of persoonlijk voordeel ten koste van een ander. Mensen geven bijvoorbeeld hun tijd, kennis of geld ten behoeve van hun medemens. Onbaatzuchtig is voor mij nog wat anders dan belangeloos, want er is altijd een belang. Ook altruïsten vervullen behoeften wanneer ze iets doen of juist iets nalaten. Ze kunnen bijvoorbeeld persoonlijke waardering uit hun daden en handelen halen of voldoening ervaren doordat ze dienstbaar zijn aan hun medemens. Dat doet voor mij niets af aan het altruïstische karakter van hun gedrag. Ik noem wat voorbeelden:

• Je ervaart het gevoel dat je ergens bij hoort, waardoor je eigen verwanten beschermt, bevordert of waarbij de reputatie van de eigen verwanten wordt beschermd.
• Je vervult een behoefte aan waardering door iets voor een ander te betekenen.

Wanneer wordt altruïsme een persoonlijke waarde?

Wanneer altruïsme geheel verweven is met jouw zienswijze en visie op werk en maatschappij, kun je ook zeggen dat het een persoonlijke waarde is. Het is dan nog steeds een kernkwaliteit, maar zo diep verankerd in jouw overtuigingen dat het ook als kernwaarde gezien kan worden. Die waarde kan richting geven aan wat je belangrijk vindt, hoe je met anderen wilt omgaan en welke keuzes je maakt in jouw werk of loopbaan. Misschien zoek je werk waarin je iets voor anderen kunt betekenen of vind je het belangrijk dat jouw bijdrage niet alleen jezelf maar ook andere mensen ten goede komt. Dan raakt altruïsme niet alleen aan wat je van nature doet, maar ook aan wat je werkelijk belangrijk vindt.

Valkuil

Altruïsme heeft een valkuil, zoals iedere kwaliteit valkuilen kent. Denk maar aan:

• Zelfopoffering.
• Overbehulpzaamheid.
• Overzorgzaamheid.

De kans bestaat dat je op de energiebalans te veel uitgaven doet doordat je altijd klaarstaat voor anderen. De kans bestaat ook dat je eens iemand ontmoet die daar misbruik van maakt. Als je voortdurend in deze valkuilen verkeert en alleen maar gericht bent op het welzijn van anderen, wordt zelfverloochening een gewoonte en raak je wellicht het zicht kwijt op jouw eigen behoeften. Zo kun je de regie over je leven verliezen en op een ongezonde manier afhankelijk worden van anderen.

Welke ontwikkeldoelen passen bij altruïsme?

Het leerdoel dat bij altruïsme hoort, is voor mij vooral autonomie. Dat impliceert heel veel en uiteindelijk is het maatwerk om individueel vast te stellen wat jij nodig hebt. Deze ontwikkeldoelen kunnen daarbij passen:

• Meer autonomie ontwikkelen, zodat aandacht voor het welzijn van anderen niet betekent dat je de regie over jouw eigen leven uit handen geeft.
• Jouw grenzen leren bewaken, zodat je hulp kunt bieden waar behoefte aan is zonder voortdurend over jouw eigen grenzen heen te gaan.
• Goed voor jezelf leren zorgen, zodat jouw betrokkenheid bij anderen niet structureel ten koste gaat van jouw eigen behoeften, energie en welzijn.

Allergie

Wat is de irritatie die bij altruïsme hoort? Dat zijn mensen die egoïstisch of zelfzuchtig zijn, mensen die vooral met hun eigen eer en belang bezig zijn of mensen die van anderen profiteren. Dat kan je behoorlijk irriteren wanneer de kwaliteit altruïsme en onbaatzuchtigheid sterk bij je past.

Vragen over altruïsme en onbaatzuchtigheid

Altruïsme roept ook vragen op die net iets verder gaan dan de betekenis, valkuilen en ontwikkeldoelen hierboven. Hieronder ga ik in op vijf aanvullende situaties.

Is het egoïstisch wanneer je waardering krijgt voor wat je voor anderen doet?

Nee, dat hoeft voor mij helemaal niet zo te zijn. Dat jij waardering, voldoening of betekenis ervaart doordat je iets voor een ander doet, maakt jouw gedrag niet ineens egoïstisch. De vraag is vooral of je de ander werkelijk iets wilt geven of helpen en niet uitsluitend handelt om er zelf voordeel uit te halen.

Kun je altruïstisch zijn en toch nee zeggen?

Jazeker. Juist wanneer je wilt blijven geven en iets voor anderen wilt betekenen, moet je ook rekening houden met jouw eigen mogelijkheden. Nee zeggen tegen een verzoek betekent niet automatisch dat je minder betrokken of onbaatzuchtig bent. Soms is het nodig om goed voor jezelf te zorgen zodat je niet voortdurend vanuit uitputting of zelfverloochening handelt.

Kan altruïsme ook een rol spelen in de keuze voor werk?

Dat kan zeker wanneer altruïsme voor jou niet alleen een kwaliteit maar ook een belangrijke persoonlijke waarde is. Dan kan het belangrijk worden dat jouw werk iets bijdraagt aan andere mensen, de samenleving of een doel waar jij achter staat. Hoe zwaar dat meeweegt in jouw loopbaankeuzes verschilt natuurlijk per persoon.

Is altruïsme hetzelfde als naastenliefde?

De begrippen liggen dicht bij elkaar, maar ik zou ze niet helemaal gelijkstellen. Naastenliefde kan een waarde of overtuiging zijn waaruit altruïstisch gedrag voortkomt. Altruïsme beschrijft hier vooral de gerichtheid op het welzijn van anderen en de bereidheid om daar iets voor te doen.

Kun je te veel verantwoordelijkheid voelen voor het welzijn van anderen?

Ja. Wanneer je je voortdurend verantwoordelijk voelt voor hoe het met anderen gaat, kun je gemakkelijk meer op je nemen dan werkelijk van jou is. Dan wordt het moeilijker om te onderscheiden waar jouw verantwoordelijkheid eindigt en die van de ander begint. Juist bij een sterke gerichtheid op anderen is dat onderscheid belangrijk.