Horizontale of verticale loopbaan?
In onze cultuur wordt het begrip carrière maken snel uitgelegd als ‘promotie maken’ en ‘een hogere functie krijgen’. En wat er ook in zit is: eigenlijk moet je wel zo ambitieus zijn om dat te willen. Toch is dat niet voor iedereen weggelegd. En om het stellig te zeggen: ik vind het ook grote onzin. Bij vragen over jouw loopbaan en de richting die bij je past gaat het namelijk niet alleen over hogerop komen. Je kunt jezelf ook in de breedte ontwikkelen of juist verder verdiepen in jouw vak. Daarom schrijf ik dit artikel over horizontale en verticale loopbaanpaden.
Wat is verticale loopbaanontwikkeling?
Verticale loopbaanontwikkeling kent iedereen. Je komt binnen als stagiair en je wordt in dienst genomen. Je werkt vijf jaar bij het bedrijf en wordt gevraagd als coördinator van het team. Je krijgt er wat salaris bij. Na drie jaar word je leidinggevende van de afdeling. En zo groei je door. Je krijgt er weer wat salaris bij. De auto die je mag uitkiezen wordt ook wat groter. Wellicht kom je op den duur in het management of word je directeur.
Daar is op zichzelf niets mis mee. Als je dat wilt, als je het kunt en als het bij je past, moet je het vooral doen. Maar ik zei al: het is niet voor iedereen weggelegd. Niet iedereen wil leidinggeven en niet iedereen wordt er gelukkig van. Vraag jezelf dus eerst af of een leidinggevende functie werkelijk bij je past. Zo niet, begin er niet aan. Je wordt er niet gelukkig van en de mensen aan wie je leidinggeeft waarschijnlijk ook niet.
Wat is horizontale loopbaanontwikkeling?
Horizontale loopbaanpaden gaan anders. Je gaat niet omhoog. Je gaat in de breedte of juist in de verdieping. Je ontwikkelt je tot specialist op een bepaald terrein. Of je ontwikkelt je tot generalist, die ook specialist is trouwens. Voor de helderheid: de KNO-arts is net als de longarts specialist. Maar de huisarts is generalist. Die weet overal iets vanaf. En let wel: daarom is de huisarts ook specialist, maar dan in de breedte.
Horizontale loopbaanontwikkeling is dus van belang wanneer je jouw carrière wilt vormgeven, maar niet wilt doorgroeien naar een managementfunctie. Je kunt meer verantwoordelijkheid krijgen zonder leidinggevende te worden. Je kunt vakinhoudelijk sterker worden, nieuwe rollen oppakken, anderen begeleiden of je specialiseren in een onderwerp waar jouw interesse ligt.
Is horizontale ontwikkeling minder ambitieus?
Nee. En daar zit volgens mij precies een denkfout. Alsof ambitie alleen zichtbaar wordt wanneer er iedere paar jaar een hogere functietitel op jouw visitekaartje staat. Je kunt ook ontzettend ambitieus zijn in jouw vak. Misschien wil je de beste adviseur worden die je kunt zijn. Of een buitengewoon goede verpleegkundige, technicus, docent, accountant of specialist.
In mijn webinar over loopbaanontwikkeling zeg ik dat doorgroei niet altijd een opwaartse carrière hoeft te zijn. Je kunt je verdiepen in jouw vak en jezelf persoonlijk verder ontwikkelen. Een adviseur hoeft geen manager te worden om zich te ontwikkelen. Hij kan ook een betere adviseur worden en steviger in zijn schoenen komen te staan. :contentReference[oaicite:1]{index=1}
Kun je groeien zonder leidinggevende te worden?
Zeker. In mijn e-book geef ik het voorbeeld van Catharina. Zij werkt al jaren als docent op een basisschool. Ze merkt dat ze niet meer zoveel energie uit het lesgeven haalt, maar wel uit het begeleiden van leerlingen en collega’s. Ze wil niet naar de schoolleiding. Ze wordt intern begeleider en kan haar kennis en ervaring daardoor op een andere manier inzetten.
Dat vind ik een mooi voorbeeld van loopbaanontwikkeling. Er is wel degelijk beweging en ontwikkeling, maar niet volgens het klassieke plaatje van steeds een trede hoger. Soms zit groei juist in een andere rol waarin je beter gebruikmaakt van wat bij je past. :contentReference[oaicite:2]{index=2}
Welke vragen helpen bij de keuze tussen horizontaal en verticaal?
Ook hier spelen gewone loopbaanvragen een rol. Ga niet beginnen bij het organogram en kijken welke functie er boven jou hangt. Begin bij jezelf.
- Wie ben je en wat past bij je?
- Wat wil je en wat is jouw eigen ambitie?
- Waar liggen jouw interesses?
- Waar krijg je energie van?
- Wil je mensen leidinggeven of wil je vooral jouw vak verder ontwikkelen?
- Wil je meer verantwoordelijkheid, meer verdieping of juist meer afwisseling?
En vooral: probeer te ontdekken wat jouw ambitie wel is in plaats van alleen te constateren wat je niet wilt. ‘Ik wil geen manager worden’ zegt nog niet waar je dan wel naartoe wilt.
Moet je carrière maken op de ladder van een ander?
Dat zou ik niet doen. Wanneer in jouw organisatie alleen managementfuncties worden gezien als echte doorgroei, kan gemakkelijk het idee ontstaan dat jij stilstaat wanneer je daar niet voor kiest. Maar misschien ontwikkel jij jezelf ondertussen veel verder dan iemand die uitsluitend vanwege de volgende salarisschaal manager wordt.
Een loopbaan is wat mij betreft ook geen wedstrijd waarin degene met de hoogste functietitel uiteindelijk gewonnen heeft. Het gaat erom dat jij werk vindt waarin je jouw mogelijkheden kunt benutten, je kunt blijven ontwikkelen en voldoende voldoening ervaart. Dat kan omhoog zijn, maar net zo goed opzij of de diepte in.
Wat kunnen organisaties doen met horizontale loopbaanpaden?
Organisaties kunnen zelf veel doen aan horizontale loopbaanontwikkeling. Niet iedereen kan leidinggevende worden, toch? En daarom is het van belang dat medewerkers zich kunnen doorontwikkelen in wat ze kunnen en wat bij ze past. Anders ontstaat de vreemde situatie dat iemand alleen meer waardering, status of salaris kan krijgen wanneer hij zijn vak verlaat en manager wordt.
Ik denk dat daar ook een passende beloningsstrategie bij hoort. Maak het mogelijk dat iemand die zich inhoudelijk sterk ontwikkelt, specialist wordt of veel meer waarde toevoegt in zijn vak daar ook erkenning voor krijgt. Dan hoeft promotie niet automatisch te betekenen dat iemand voortaan leiding moet geven.
Welke loopbaan past uiteindelijk bij jou?
Misschien past verticale ontwikkeling uitstekend bij je. Prima. Misschien wil je juist horizontaal ontwikkelen, verdiepen of verbreden. Ook prima. Het punt is dat je niet automatisch moet meegaan in het idee dat er maar een goede richting bestaat.
Jouw loopbaan is niet in beton gegoten. Je kunt onderweg andere keuzes maken en opnieuw kijken wat bij je past. Soms betekent ontwikkeling dat je omhooggaat. Soms dat je een stap opzij zet. En soms blijkt juist de verdieping in jouw vak de mooiste stap uit jouw hele loopbaan.
Online training loopbaanontwikkeling
Wil je onderzoeken welke loopbaanrichting bij je past? Met de online training en het werkboek werk je stap voor stap aan jouw eigen keuzes.
Loopbaantest
Wil je weten wat je belangrijk vindt in jouw werk? De loopbaantest helpt je om jouw persoonlijke waarden en drijfveren beter te herkennen.
E-book Je loopbaan is geen zitbaan
In mijn e-book lees je meer over horizontale en verticale ontwikkeling, passend werk en mijn kijk op het vormgeven van jouw loopbaan.
Veelgestelde vragen over horizontale en verticale loopbaanontwikkeling
Horizontale en verticale ontwikkeling zijn allebei vormen van carrièreontwikkeling. Welke vorm bij jou past, hangt vooral af van jouw eigen ambitie en van het soort werk dat je wilt doen.
Wat is verticale loopbaanontwikkeling?
Bij verticale loopbaanontwikkeling groei je door naar functies met een hoger niveau, meer verantwoordelijkheid en vaak ook een hoger salaris. Denk aan de stap van medewerker naar coördinator, leidinggevende of manager.
Wat is horizontale loopbaanontwikkeling?
Bij horizontale loopbaanontwikkeling ontwikkel je jezelf in de breedte of verdieping zonder dat je noodzakelijk naar een hogere leidinggevende functie doorgroeit.
Is horizontale ontwikkeling ook carrière maken?
Ja. Carrièreontwikkeling hoeft niet alleen omhoog te gaan. Je kunt je vak verdiepen, specialist worden, verbreden of andere verantwoordelijkheden oppakken zonder manager te worden.
Moet je leidinggevende worden om verder te groeien?
Nee. Wanneer leidinggeven niet bij je past, zijn er genoeg andere manieren om jezelf professioneel te ontwikkelen. Kies niet voor management alleen omdat het volgens de organisatie de volgende logische stap zou zijn.
Hoe weet je welk loopbaanpad bij je past?
Kijk naar wat je wilt, waar je goed in bent, waar je energie van krijgt en welke werkzaamheden en verantwoordelijkheden werkelijk bij je passen. Laat jouw keuze niet alleen bepalen door status of functieniveau.
Moet je eigenlijk altijd hogerop willen?
Dat is ook een onderwerp waarover generaties verschillend kunnen denken. In deze podcast hoor je een gesprek tussen mijn dochter Aniek en mij over loopbaanontwikkeling, werk en de keuzes die je onderweg maakt. We praten over de vraag hoeveel je vooraf kunt plannen, wat een succesvolle loopbaan eigenlijk is en of je altijd moet blijven doorgroeien volgens het bekende plaatje. Juist in het gesprek tussen mijn dochter Aniek en mij merk je dat verwachtingen rond werk en carrière veranderen. Wat de ene generatie vanzelfsprekend vindt, hoeft voor de andere helemaal niet logisch te zijn. Voor mij blijft de belangrijkste vraag daarom niet hoe hoog je komt, maar of jouw werk en ontwikkeling bij je passen. Misschien is jouw volgende stap omhoog. Misschien opzij. Misschien moet je juist de diepte in. Wil je daar verder over nadenken, luister dan eens naar ons gesprek.
Auteur en publicatiegegevens
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 02-10-2022
Update: 20 augustus 2026.
