Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Schuldgevoelens

Schuldgevoelens: voelt u zich schuldig? Hebt u het gevoel dat u tekort geschoten bent? Waar komen deze schuldgevoelens vandaan, hoe ontstaan ze, wat voor functie hebben ze en wat kunt u eraan doen? In dit artikel gaan we in op vragen als:

Schuldbesef: reële schuld!

Schuldbesef: reële schuld!Schuldbesef is het bewustzijn dat u iets fout hebt gedaan. U hebt gevoelens van spijt omdat u vindt dat u iets hebt gedaan of nagelaten, waardoor u een ander schade hebt toegebracht, benadeeld of tekort gedaan. Gevoelens van schuld gaan in dit geval samen met gevoelens van spijt of berouw. Indien het bijzonder zwaar is kunt u worstelen met gevoelens van wroeging.  Wanneer we dit verwoorden dan gaat het niet over zaken die af te doen met ‘o sorry’.  Er is meer aan de hand.

  • Iemand vertelde: ‘op zijn 30e werd mijn zoon opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Door alle therapieën kwamen er verhalen los o.a. over de opvoeding. Waar ik me nooit bewust van ben geweest is dat mijn gedrag zo’n impact heeft gehad in het leven van mijn zoon dat ik me daarover oprecht schuldig voel’.
  • Iemand anders vertelde: ‘opeens werd mijn vader ernstig ziek en nadat we jarenlang geen contact hebben gehad, kwamen we opeens in gesprek. In de laatste week voor zijn sterven hebben we gelukkig nog van hart tot hart kunnen spreken.  Maar ik heb er spijt van dat ik niet eerder contact met hem heb gezocht’.

 U kunt zich schuldig voelen omdat u vindt dat u gefaald hebt of omdat u niet goed gehandeld hebt in bepaalde situaties. In deze voorbeelden gaat het over reële schuld.

Waarover voelt u zich schuldig? Irreële schuld               

U kunt ook last hebben irreële schuldgevoelens. Dat zijn schuldgevoelens van een andere gradatie dan de reële gevoelens die we hiervoor benoemden.   U kunt zich schuldig voelen:

  • wanneer u de verjaardag vergeet van een goede bekende
  • omdat u kiest voor eigen plezier terwijl uw partner de hele dag thuis zit
  • omdat u vergeten bent een cadeautje voor vaderdag te kopen
  • omdat u niet gevraagd hebt hoe het met uw collega ging, terwijl u wist dat het thuis bij hem niet zo lekker loopt
  • omdat u de planten vergeten hebt water te geven terwijl u beloofd had om die taak op u te nemen

Schuld: waardoor komt het?

Schuldgevoel: voelt u zich schuldig?Schuldgevoel is te verdelen in twee categorieën namelijk:

  • Aangeleerd door anderen

    Schuldgevoel wordt ons al van jongsaf aangepraat. Als je niet beter je best doet op school is het jouw eigen schuld wanneer je blijft zitten. Als kind moest je vooral braaf zijn anders werden jouw ouders boos of verdrietig. De juf op school speelde ook in op jouw schuldgevoel. Schuldgevoel is de basis voor manipulatie. Vanuit opvoeding kunt u te maken hebben gehad met het aankweken van schuldgevoelens. Pappa en mamma hebben dat ingezet om iets gedaan te krijgen bij u. Voorbeelden daarvan zijn:

    • ‘zie je niet dat je moeder de hele dag voor jou klaar staat terwijl jij nog te beroerd bent om de vaatwasser in te pakken?’
    • ‘zoals jij met je huiswerk omgaat, je moest je werkelijk schamen’
    • ‘o je meent dat je tegen mij alles mag zeggen, ik ben je vader maar’

    Schuld heeft in deze voorbeelden alles te maken met manipulatie en emotionele chantage. Er wordt ingespeeld op uw schuldgevoel om u in beweging te krijgen of om ervoor te zorgen dat u dat gedrag gaat vertonen wat gewenst is.

  • Door uzelf opgelegd

    Schuldgevoel dat door uzelf wordt opgelegd heeft aak te maken met uw normen- en waardenpatroon. Iemand zei: ‘ik voel me schuldig dat ik de hele middag in de tuin heb gezeten’. Wat daarachter zit is de overtuiging dat er gewerkt moet worden. U kunt uzelf schuldig voelen over:

    • De wijze waarop u gecommuniceerd hebt naar uw leidinggevende (u was veel te direct)
    • Een tekort aan aandacht dat u voor uw kinderen had toen ze klein waren
    • Een gebrek aan motivatie waardoor u uw schooldiploma’s niet hebt behaald vroeger

    Kortom: schuld heeft met twee zaken te maken. U voldoet niet aan het normen- en waardenpatroon wat u uzelf hebt opgelegd of u beantwoord onvoldoende aan de normen en waarden die uw omgeving u oplegt (of zou willen opleggen).

Wat voor functie heeft het gevoel van schuld?

Schuldgevoel heeft wel een functie anders bestond het niet. Schuldgevoel zorgt ervoor dat u rekening blijft houden met uw omgeving. U kunt die nieuwe auto wel kopen maar u voelt zich bezwaard omdat uw broer amper financieel kan rondkomen. U kunt wel lekker op vakantie gaan naar Griekenland maar uw vader ligt met een ernstige ziekte thuis op bed. Schuldgevoel heeft dus net als schaamte de functie om aansluiting te houden bij uw omgeving of om enigszins rekening met een ander te houden. Bovendien houdt het uw gedragsmaatstaven goed in stand en beschermt het tal van familiebanden, persoonlijke relaties etc.

Verder kunnen wij weinig positieve functies van schuldgevoel bedenken. Schuldgevoel werkt goed om goedkeuring bij anderen te verkrijgen en is een manier om medelijden op te wekken bij anderen. Maar dat is niet positief. Het is zelfs erg ineffectief. Schuldgevoel belemmert dus om u te richten op uw eigen behoeften. En dat kan de eigen persoonlijke ontwikkeling behoorlijk in de weg staan.

Werkplaats voor sociaal wenselijk gedrag

Schuldgevoelens horen voor een deel thuis in de werkplaats voor sociaal wenselijk gedrag. Het aankweken van schuldgevoelens helpt daar uitstekend bij. Voorbeelden:

  • ‘Door jouw gedrag heb ik altijd last van hyperventilatie’
  • ‘Wat moeten de buren hiervan denken?’
  • ‘je houdt niet van me, anders zou je me dit niet aandoen’
  • ‘je moet je schamen dat jij met zo’n hoog IQ met zulke schoolresultaten thuiskomt’

Gevoel van falen

Een zwaarder gevoel van schuld duiden wij als het gevoel van falen en mislukking. Falen is de zwaardere gradatie en leidt tot een groter schuldgevoel. U vindt dat u het helemaal verkeerd gedaan hebt en dat u het geheel anders had moeten aanpakken.

Negatieve gevoelens wijzen u de weg

Schuldgevoel komt vaak voort uit het gevoel dat ik iets fout doe. Echter: wat is fout en wat is goed? Als iemand zegt: het gaat goed met me dan wordt vaak bedoeld: het gaat zoals ik verwacht had. En als het niet goed gaat dan bedoelt men doorgaans: het gaat anders dan ik had verwacht of gedacht. Fouten maken ligt in dezelfde range. Ik heb namelijk zelf een beeld ontwikkeld over wat goed is en wat fout. En wanneer ik vind dat ik iets fout doe, voel ik me schuldig.

Een kenmerk van negatieve gevoelens is dat ze u de weg wijzen. Dat geldt ook voor schuldgevoel. Ze brengen u bij uw drijfveren en behoeften. Ze vertellen iets over uw verlangens en helpen u bij uw persoonlijke ontwikkeling. Blijft u er vooral niet in hangen maar benut ze. De Steven is specialist in persoonlijke ontwikkeling. Vooral door een individuele aanpak en maatwerk kunnen wij u verder helpen.

Verwante informatie

Persoonlijke eigenschappen en waarden

Uw persoonlijke waarden en eigenschappen kunnen een rol vervullen bij het versterken of aanwakkeren van uw schuldgevoelens. We duiden dit met een paar voorbeelden:

  • Hoog verantwoordelijkheidsgevoel

    Een hoog verantwoordelijkheidsgevoel (gevoel van oververantwoordelijkheid) kan ervoor zorgen dat u zich sneller aangesproken voelt wanneer er iets verkeerd gaat. Kortom: u kunt zich schuldig gaan voelen wanneer het anders loopt dan u had bedacht.

  • Perfectionisme

    Perfectionisme is erop gericht om geen fouten te maken. Wanneer dat dan toch gebeurt kunt u dat als heel vervelend ervaren.

Kortom: een hoge arbeidsethos, een gevoel van oververantwoordelijkheid, overbetrokkenheid kan uw schuldgevoel versterken.

Gevolgen voor gedrag

Een overmatig schuldgevoel kan leiden tot allerlei zaken waar u in uw leven tegenaan loopt. Schuldgevoel is desastreus in dat opzicht. We noemen enkele voorbeelden:

  • Een poging om aan de normen en waarden van de ander te voldoen is pleasegedrag
  • Moeilijk kunnen genieten en u schuldig voelen omdat u voor uzelf kiest
  • Wanneer u zich laat leiden door uw schuldgevoel om uw behoefte aan erkenning of waardering of om uw behoefte om ergens bij te horen te vervullen, kan dat leiden tot een enorme prestatiedrang of ander gedrag waar u zelf in principe last van heb. Altijd ligt er een relatie tussen uw behoeften en gevoelens.

Leermoment

Schuldgevoel is ook een manier van leren. Waarover voelt u zich schuldig? Komt dat voort uit uw eigen waardensysteem of uit het waardensysteem van anderen? Besef dat schuldgevoel niets toevoegt aan uw leven. Schuldgevoel gaat altijd over het verleden. En zoals u weet: het verleden is voorbij. Een paar tips:

  • neem verantwoordelijkheid voor uw handelen en wanneer u iets gedaan hebt wat u zelf liever anders had gezien (achteraf)
  • uzelf aanvaarden betekent dat u ook fouten mag maken

Gevoelens en emoties

Dit artikel is geschreven in de serie gevoelens en emoties. Bekijk onze persoonlijke leerdoelen voor training en coaching.

Gevoelens en emoties

Training en coaching

Bekijk alle trainingen gericht op persoonlijke ontwikkeling! Wij bieden training en coaching  opmaat waarbij uw vraag en uw situatie centraal staat!

Training autonomie

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens.

Coach Jan Stevens