home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / profileren / onderscheidend vermogen

Onderscheidend vermogen

Onderscheidend vermogen is het vermogen waarin jij je onderscheidt van iemand anders of waarin een merk, dienst of product zich onderscheidt van andere aanbieders. In dit artikel ga ik niet in op het onderscheidend vermogen van producten of merken. Dat laat ik graag aan de marketeer over. Het gaat mij om jouw onderscheidend vermogen als persoon in jouw leven, levenslooppad of loopbaanpad. Wanneer je in de dienstverlening zit, kun je de koppeling maken naar de diensten die je aanbiedt. Die staan of vallen immers ook met de persoon. Jouw onderscheidend vermogen heeft daarom alles te maken met jezelf leren profileren: zichtbaar maken wie je bent, wat je kunt en waar je voor staat. Overigens voor de duidelijkheid: onderscheidend vermogen is iets anders dan onderscheidingsvermogen.

Waarom moet je niet met anderen beginnen?

Als eerste wil ik zeggen: ga nou niet met anderen bezig. Begin bij jezelf. Zodra je jouw onderscheidend vermogen alleen onderzoekt door naar anderen te kijken, ben je voortdurend aan het vergelijken. Dan vraag je: wat doet hij wat ik niet doe? Waar is zij beter in? Hoe kan ik opvallen tussen al die anderen? Ik zou de vraag liever omdraaien. Niet: hoe onderscheid ik mij van hen? Maar:

• Wie ben jij?
• Wat zijn belangrijke waarden voor jou?
• Wat zijn jouw kwaliteiten?
• Voor welke overtuigingen sta jij en waar ga je voor?
• Wat zijn jouw drijfveren?
• Waarvan raak jij in vuur en vlam?
• Waar ligt jouw talent?
• Wat kan jou positief raken?
• Waar krijg je nooit genoeg van?

Wanneer je die vragen werkelijk kunt beantwoorden, ontstaat het onderscheid vaak vanzelf. Niet omdat je zo hard probeert anders te zijn, maar omdat jouw combinatie van eigenschappen, ervaringen, waarden, talenten en drijfveren niet exact dezelfde is als die van iemand anders.

Kun je je onderscheiden in wat je kunt?

Sommige mensen kunnen iets uitzonderlijk goed. Ze kunnen bijvoorbeeld heel goed voetballen en dat onderscheidt hen. Daarom komen ze in de top. Op dat moment onderscheid je je duidelijk in wat je kunt. Ik noem een ander voorbeeld. Iemand kan uitzonderlijk goed pianospelen. Ook dan onderscheid je je door wat je kunt. Toch is dit soort onderscheid voor de meeste mensen niet weggelegd.

Wanneer je installateur bent, zal het meestal niet zo zijn dat jij als enige de beste cv-ketels kunt plaatsen. Natuurlijk kan er verschil in vakmanschap zijn. De ene installateur krijgt een 9,5 en de ander misschien een 6. Er is dus onderscheid, maar dat verschil zit niet alleen in het vak zelf. Ook jouw opleiding onderscheidt je meestal maar beperkt. Er zijn doorgaans veel mensen met een vergelijkbare opleiding, kennis en vakbekwaamheid.

Waar zit jouw diepste onderscheid?

Ik denk dat het diepste onderscheid zit in wie je bent en wat je wilt. Dan kom je uit bij jouw persoonlijke identiteit. Twee mensen kunnen dezelfde studie hebben gevolgd, dezelfde functie vervullen en ongeveer dezelfde vakkennis hebben. Toch kunnen ze totaal verschillend overkomen en totaal verschillend werken.

Het onderscheid zit bijvoorbeeld in:

• Hoe jij in het leven staat.
• Hoe jij verbinding maakt met anderen.
• Hoe jij communiceert.
• Hoe jij op situaties reageert.
• Wat jou drijft en wat jou in beweging zet.
• Hoe jij anderen meeneemt en laat aanhaken.

Dat zijn niet zomaar kunstjes die je voor een sollicitatiegesprek of presentatie kunt aanleren. Ze hebben te maken met wie jij bent en hoe jij jouw kwaliteiten, waarden en overtuigingen in de praktijk laat zien.

Wat heeft onderscheidend vermogen met jouw loopbaan te maken?

Ook in jouw loopbaan ontstaat onderscheid meestal niet door één los diploma, één competentie of één functie. Juist de combinatie zegt iets. Welke werkzaamheden kwamen steeds terug? Welke rollen lagen jou goed? Waar kreeg je energie van? Welke kwaliteiten gebruikte je steeds opnieuw? En welke onderwerpen bleven jou gedurende verschillende functies bezighouden? Het kan daarom helpen om te zoeken naar de rode draad in jouw loopbaan. Daarin kan zichtbaar worden wat anderen juist bij jou herkennen en waarvoor ze jou steeds opnieuw weten te vinden.

Waarom heeft authentiek profileren meer kracht?

Wanneer je weet wat jou kenmerkt, hoef je jezelf niet groter te maken. Je hoeft niet interessanter te klinken dan je bent en je hoeft geen eigenschappen te claimen omdat je denkt dat een werkgever, opdrachtgever of klant die graag wil horen. Je kunt gewoon vertellen hoe het is. Dat is voor mij profileren.

Daarom is het tegenovergestelde ook zo interessant. Wanneer je een beeld van jezelf creëert dat mooier, succesvoller of indrukwekkender is dan de werkelijkheid, ben je niet meer jouw onderscheidend vermogen aan het laten zien. Je bent dan een beeld aan het bouwen. In het artikel over onjuiste profilering en beeldvorming laat ik zien hoe gemakkelijk dat bijvoorbeeld op social media gebeurt.

Waarom hoef je niet koste wat kost uniek te zijn?

Uniek zijn wordt soms bijna een opdracht. Alsof je tekortschiet wanneer je niet onmiddellijk kunt vertellen waarom jij totaal anders bent dan iedereen om je heen. Dat vind ik een vreemde gedachte. Je hoeft niet geforceerd uniek te worden. De combinatie van jouw geschiedenis, eigenschappen, waarden, talenten, ervaringen en drijfveren bestaat al.

De kunst is veel meer om woorden te vinden voor die combinatie. Misschien is één kwaliteit helemaal niet bijzonder. Misschien hebben duizenden mensen dezelfde opleiding. Misschien zijn jouw waarden ook niet exclusief van jou. Maar hoe alles bij jou samenkomt en zichtbaar wordt in jouw manier van werken, kiezen, communiceren en leven, kan wel degelijk onderscheidend zijn.

Kun je jouw onderscheidend vermogen zelf benoemen?

Dat blijkt vaak moeilijker dan gedacht. Vraag iemand naar zijn kwaliteiten en je krijgt soms een standaardrijtje: betrouwbaar, enthousiast, betrokken en flexibel. Allemaal prima woorden, maar ze vertellen nog weinig. Waar blijkt jouw betrouwbaarheid uit? Waar word jij enthousiast van? Waar ben je precies bij betrokken? Wanneer ben jij flexibel en wanneer juist helemaal niet?

Onderscheidend vermogen wordt duidelijker wanneer je niet alleen een eigenschap noemt, maar ook kunt vertellen hoe die eigenschap bij jou zichtbaar wordt. Dan wordt het persoonlijk. Je vertelt niet wat iemand met jouw functie ongeveer zou moeten zijn, maar wat mensen in werkelijkheid bij jou zien en ervaren.

Is onderscheidend vermogen hetzelfde als jezelf verkopen?

Nee. Die woorden worden wel gemakkelijk aan elkaar gekoppeld, maar voor mij zit er een wezenlijk verschil tussen. Jezelf verkopen klinkt alsof je een product bent dat aantrekkelijk verpakt moet worden. Jezelf profileren gaat over zichtbaar maken wat er werkelijk is. Natuurlijk moet je soms woorden geven aan jouw kwaliteiten en toegevoegde waarde. Maar dat hoeft geen verkooppraatje te worden.

Wanneer je jezelf kent, wordt profileren juist eenvoudiger. Dan hoef je minder te bedenken wat je zou moeten zeggen en kun je beter vertellen wat jij meebrengt, waar jouw grenzen liggen, waar je goed in bent en waar je niet goed in bent. Ook dat laatste hoort bij een geloofwaardig profiel.

Wat is onderscheidend vermogen dus eigenlijk?

Je hoeft je niet te onderscheiden, je bent al onderscheidend. Het gaat erom dat je de woorden vindt om te benoemen wat jou onderscheidt. Dat noem ik jezelf profileren. Vertellen hoe het is. Nee, niet hoe het moet zijn. Ook niet hoe je per se wilt zijn. Gewoon hoe je bent. Zo eenvoudig is het. En daarom is het soms zo moeilijk.

Veelgestelde vragen over onderscheidend vermogen

Onderstaande vragen helpen je om onderscheidend vermogen niet als marketingkunstje te bekijken, maar als onderdeel van zelfkennis en profilering.

Wat is persoonlijk onderscheidend vermogen?

Persoonlijk onderscheidend vermogen is de combinatie van eigenschappen, kwaliteiten, waarden, drijfveren, ervaringen en gedrag waardoor jij op jouw eigen manier zichtbaar wordt.

Moet je uniek zijn om onderscheidend te zijn?

Nee. Je hoeft niet één unieke kwaliteit te bezitten die niemand anders heeft. Juist de combinatie van verschillende kenmerken en de manier waarop jij die in de praktijk laat zien, maakt het persoonlijk.

Kun je jouw onderscheidend vermogen ontwikkelen?

Je kunt vooral leren om jouw onderscheidend vermogen beter te herkennen, te benoemen en zichtbaar te maken. Daarnaast kun je natuurlijk kennis, vaardigheden en kwaliteiten verder ontwikkelen.

Waarom vinden mensen het moeilijk om zichzelf te profileren?

Omdat het zelfkennis vraagt. Wanneer je vooral vertelt wat hoort, wat gevraagd wordt of wat goed klinkt, blijft jouw profiel algemeen. Profileren wordt persoonlijk wanneer je werkelijk kunt benoemen wat bij jou past.

Wat is het verschil tussen profileren en jezelf beter voordoen?

Bij profileren laat je zien wat er werkelijk is. Wanneer je jezelf beter, groter of succesvoller voordoet dan de werkelijkheid, creëer je een beeld dat niet meer aansluit bij wie je bent.