home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / anders voelen / uit de toon vallen

Hoogbegaafd en uit de toon vallen: waarom voel je je anders?

Val jij als hoogbegaafde vaak uit de toon en vraag je je af waarom je je anders voelt dan de mensen om je heen? Misschien denk je anders, zoek je meer diepgang, heb je andere interesses of reageer je gevoeliger op wat er gebeurt. Daardoor kun je het gevoel krijgen dat je niet goed past, terwijl er niets mis met je hoeft te zijn. Deze pagina hoort bij het thema hoogbegaafd en anders voelen en gaat specifiek over de vraag waarom je als hoogbegaafde uit de toon kunt vallen en wat dat met je doet. Ik laat zien hoe verschillen in denken, voelen en beleven invloed kunnen hebben op je zelfbeeld, hoe je jezelf kunt terugtrekken en hoe anderen daardoor soms een verkeerd beeld van jou krijgen.

Uit de toon vallen betekent dat je anders bent dan anderen. Iemand vroeg pas aan mij: ‘Wat deed ik verkeerd?’ Ik nam haar mee in de gedachtegang van de toon, hoe je eruit valt, out of place, en wat dit met je kan doen.

Waarom val je als hoogbegaafde uit de toon?

Je kunt als hoogbegaafde uit de toon vallen omdat je anders denkt, andere verbanden legt of belangstelling hebt voor onderwerpen waar mensen in jouw omgeving weinig mee hebben. Misschien zoek jij in een gesprek naar de betekenis achter de woorden, terwijl de ander tevreden is met wat er aan de oppervlakte gebeurt. Misschien stel je vragen die anderen niet stellen of denk je al verder terwijl de rest van de groep nog bezig is met de eerste stap.

Ook jouw belevingswereld kan maken dat jij een situatie anders ervaart. Je kunt woorden, sfeer of afwijzing intens waarnemen en daar langer over nadenken. Dat maakt jou niet beter of slechter dan een ander, maar het kan wel maken dat je zichtbaar afwijkt van wat in een groep gewoon wordt gevonden. Uit de toon vallen betekent daarom niet automatisch dat je iets verkeerd doet. Het kan betekenen dat jouw tempo, belangstelling, gevoeligheid of manier van denken niet vanzelfsprekend aansluit bij de omgeving waarin je verkeert.

Hoe kun je als kind al uit de toon vallen?

Ik zie het beeld voor me van een schoolklas van achtjarigen. Ze zaten in een kring en meester vroeg hun: ‘Wat hebben jullie dit weekend gedaan?’ Diverse kinderen staken van wal. Ze hadden gevoetbald of ze waren eropuit geweest met papa en mama. De grootste verhalen kwamen los. Betsy zat ook in deze klas. Ze was een beetje teruggetrokken, stil en beschroomd. Ze voelde zich ongemakkelijk. Haar ouders hadden namelijk weinig geld te besteden, maar ook weinig tijd, omdat ze een eigen bedrijf hadden en hun hoofd met hard werken boven water moesten houden. Betsy was bang dat zij een beurt zou krijgen en ja hoor, waar ze bang voor was, gebeurde. Meester vroeg: ‘En jij, Betsy, wat heb jij gedaan?’ Betsy stotterde en hakkelde. Ze kwam er niet uit. In de klas begonnen een paar jongens zachtjes te giechelen. Betsy klapte dicht. Ze schaamde zich. Het giechelen kwam binnen als een mokerslag in haar binnenste. Ze voelde zich dom, achtergesteld en haar zelfvertrouwen kreeg een enorme dreun.

Een kind onthoudt niet alleen dat er gelachen werd. Zo’n ervaring kan zich vanbinnen vastzetten als een boodschap: laat jezelf maar niet te veel zien, vertel maar niet wat jou bezighoudt en zorg dat je niet opnieuw opvalt. Wat begint als één pijnlijk moment, kan uitgroeien tot een patroon van stil worden, aanpassen en jezelf beschermen.

De invloed van de buitenwereld kan daardoor groot worden. Je gaat niet alleen reageren op wat er op dat moment gebeurt, maar ook op wat je eerder hebt meegemaakt. Een blik, een vraag of een lach kan dan opnieuw hetzelfde gevoel oproepen.

Kun je goed presteren en je toch nergens thuis voelen?

Betsy’s schoolprestaties waren goed. Maar ze voelde zich vaak zo ongelukkig, omdat er voor haar geen thuis was op deze aarde. Voor Betsy was er geen thuis waar zij haar boeken mocht lezen, waar ze haar gedachten mocht denken en haar gevoelens mocht voelen. Want altijd was wat zij dacht anders dan de rest. Altijd was zij anders dan de rest, hoe zij naar het leven keek, de zaken aanvoelde, waar zij belangstelling voor had en hoe zij dacht.

Betsy trok zich terug. Ze kroop naar binnen. Ze sloot zich af. En haar kwaliteiten deed ze in de vriezer. Goede cijfers zeggen niet automatisch dat je je ook thuis voelt. Je kunt cognitief uitstekend meekomen, opdrachten snel begrijpen en naar buiten toe succesvol lijken, terwijl je vanbinnen de aansluiting mist.

Juist doordat je goed presteert, kan jouw innerlijke worsteling onzichtbaar blijven. Mensen zien wat je kunt, maar niet altijd hoeveel moeite het kost om je steeds aan te passen. Ze zien het resultaat, maar niet het gevoel dat je nergens volledig kunt landen met jouw gedachten, interesses en gevoelens.

Waarom kunnen anderen een verkeerd beeld van jou krijgen?

Toen ze een baan vond, kwam er uit een assessment dat ze koud en afstandelijk overkwam, dat ze niet verbindend was, dat ze enigszins koel en berekend was. Betsy moest een coachingstraject doen. Ze kwam bij mij aan tafel. Het rapport had ze me toegestuurd. Ze ging zitten en keek me aan. In haar ogen lag een vraag. Zo van: ‘Zeg het maar!’ Alsof ik het laatste oordeel moest uitspreken over haar. Alsof ze bij de slager op bezoek was, die haar zou fileren. Ik voelde haar onrust, haar ongemakkelijkheid. Ik voelde haar ongelukkigheid.

Ik keek haar aan en zei: ‘Ik geloof hier helemaal niets van’, en ik begon tegen haar te praten. Ondertussen merkte ik dat ze eens ging verzitten. En ze pinkte een traan weg.

Mensen zien meestal eerst het gedrag dat jij laat zien. Ze zien jouw stilte, terughoudendheid of afstand, maar ze weten niet altijd wat daaronder ligt. Bescherming kan worden uitgelegd als kilte. Voorzichtigheid kan worden gezien als gebrek aan spontaniteit. Stilte kan worden gelezen als desinteresse.

Zo kan iemand het etiket sociaal onhandig krijgen, terwijl er iets heel anders aan de hand is. Misschien voel je juist veel, neem je veel waar en ben je bang om opnieuw verkeerd begrepen of afgewezen te worden.

De labels en hokjes die anderen gebruiken, kunnen vervolgens invloed krijgen op jouw zelfbeeld. Wanneer je vaak genoeg hoort dat je koud, afstandelijk of niet verbindend bent, kun je gaan geloven dat dit werkelijk is wie je bent.

 

Hoe raak je jezelf kwijt door steeds uit de toon te vallen?

Wanneer je vaak genoeg ervaart dat jouw manier van denken, voelen of reageren niet wordt begrepen, kun je delen van jezelf gaan wegstoppen. Je laat minder zien, spreekt minder uit en past je steeds verder aan om geen negatieve aandacht te trekken.

Op den duur kun je zo gewend raken aan dat aangepaste gedrag dat je niet meer goed weet wat werkelijk bij jou hoort. Ben je echt afstandelijk of heb je geleerd afstand te bewaren? Ben je werkelijk stil of heb je ontdekt dat spreken risico’s met zich meebrengt? Ben je niet betrokken of durf je jouw betrokkenheid niet meer te laten zien?

Zo kun je de verbinding met jouw eigen kwaliteiten verliezen. Ze zijn er nog wel, maar ze raken bedekt onder gedrag dat ooit nodig was om jezelf te beschermen.

Wat helpt om jezelf weer te laten zien?

Tegenwoordig praten we over confronteren in de coaching. Maar weet je dat een warme blik, een positieve benadering en een hartverwarmende benadering confronterend kunnen zijn? En weet je dat dit soms alle scrupules doet smelten? Ontdooien doe je vooral wanneer er een warme, veilige benadering is.

Hoe kun je jezelf weer laten zien zonder opnieuw uit de toon te vallen?

Jezelf weer laten zien betekent niet dat je voortaan alles moet vertellen of dat je jezelf zonder bescherming in iedere situatie moet openstellen. Het begint met een omgeving waarin je je veilig genoeg voelt om stap voor stap iets van jezelf te laten zien.

Dat kan een gesprek zijn met iemand die niet meteen oordeelt, een groep waarin jouw interesses worden herkend of een relatie waarin vragen en verschillen mogen bestaan. Je hoeft niet overal volledig te passen. Maar het helpt wanneer er plaatsen en mensen zijn bij wie je jezelf niet voortdurend hoeft te verkleinen.

Herstel betekent ook dat je opnieuw leert onderscheiden wie je bent en hoe je je bent gaan gedragen. De kwaliteiten van Betsy hoefden niet aangeleerd te worden. Ze waren al aanwezig. Ze moest opnieuw ervaren dat zorgzaamheid, betrokkenheid, inlevingsvermogen en intuïtie werkelijk bij haar hoorden.

Binnen het bredere thema hoogbegaafd en anders voelen gaat het daarom niet alleen over leren omgaan met verschil. Het gaat ook over de ruimte die je jezelf geeft om weer te vertrouwen op wie je bent.

Je hoeft niet te voorkomen dat je ooit uit de toon valt. Je mag wel leren dat uit de toon vallen niet hetzelfde is als tekortschieten. Je kunt anders zijn en tegelijk verbonden blijven met jezelf en met mensen die jou werkelijk willen leren kennen.

Veelgestelde vragen - FAQ

Uit de toon vallen kan veel vragen oproepen, zeker wanneer je niet goed begrijpt waarom je in de ene omgeving volledig vastloopt en je in een andere omgeving juist vrij voelt. Hieronder beantwoord ik vijf vragen die daar vaak bij spelen.

Kun je uit de toon vallen zonder dat anderen dat merken?

Ja. Je kunt aan de buitenkant rustig meedoen, goede resultaten behalen en sociaal aangepast overkomen, terwijl je vanbinnen voortdurend bezig bent om jezelf bij te sturen. Dat kost vaak veel energie. Juist omdat anderen niets bijzonders zien, kan jouw gevoel van anders-zijn lang onopgemerkt blijven.

Waarom word ik in de ene groep wel geaccepteerd en in de andere niet?

Dat zegt vaak iets over de combinatie tussen jou en de omgeving. In een groep waar weinig ruimte is voor verschil, diepgang of gevoeligheid kun je snel opvallen. In een andere omgeving worden jouw manier van denken, humor of belangstelling juist herkend en gewaardeerd. Uit de toon vallen is daarom niet alleen een eigenschap van jou, maar ook een ervaring die ontstaat in contact met anderen.

Kan uit de toon vallen leiden tot perfectionisme?

Ja, dat kan. Wanneer je bang bent om opnieuw negatief op te vallen, kun je proberen alles foutloos te doen. Je bereidt je extra goed voor, controleert jezelf voortdurend of zegt liever niets zolang je niet zeker weet dat het goed overkomt. Perfectionisme kan dan een manier worden om afwijzing te voorkomen.

Hoe weet ik of ik mezelf bescherm of werkelijk afstandelijk ben?

Kijk vooral naar het verschil tussen situaties. Ben je bij veilige mensen warm, betrokken en open, maar klap je dicht in groepen waar je je beoordeeld voelt? Dan is afstand waarschijnlijk eerder bescherming dan jouw werkelijke aard. Het gedrag dat zichtbaar is, hoeft niet hetzelfde te zijn als wie je bent.

Moet ik leren om minder uit de toon te vallen?

Niet per se. Het is nuttig om te leren afstemmen en rekening te houden met anderen, maar je hoeft jouw persoonlijkheid niet weg te werken. De vraag is niet alleen hoe jij beter in een groep past. De vraag is ook of die groep voldoende ruimte biedt aan jouw manier van denken, voelen en beleven.