home / leiderschapsontwikkeling / modern leiderschap / kernwaarden / eensgezindheid

Eensgezindheid als kernwaarde: we zijn één van zinnen

Eensgezindheid kan een prachtige kernwaarde van een organisatie zijn. Maar dan moeten we wel goed begrijpen wat ermee bedoeld wordt. Eensgezindheid is wat anders dan elkaar napraten. Het is wat anders dan geen eigen mening hebben, kritiekloos zijn of argeloos iemand volgen omdat die toevallig de leiding heeft. Daar geloof ik niet in. Eensgezindheid gaat juist dieper. Let maar eens op het woord: gezindheid. Het gaat over een bepaalde innerlijke gezindheid, over iets waar je van binnenuit mee verbonden bent. Je bent één van zinnen omdat je iets gemeenschappelijks draagt.

Eensgezindheid is geen napraten

Ik wil dat onderscheid maar meteen scherp maken. Eensgezindheid betekent niet dat iedereen braaf hetzelfde zegt omdat de directeur het ook zegt. Het betekent niet dat je bij ieder voorstel collectief ja knikt en daarna op de gang vertelt wat je er werkelijk van vindt. Dat is geen eensgezindheid. Dat is hooguit gehoorzaamheid, sociaal wenselijk gedrag of elkaar na blaffen.

Eensgezindheid vraagt juist dat mensen hun eigen stem mogen houden. Je kunt kritisch zijn en toch eensgezind. Je kunt een andere mening hebben en toch dezelfde bedoeling dienen. Je kunt elkaar stevig tegenspreken en tegelijkertijd diep verbonden zijn met dezelfde waarden. Dat vind ik veel interessanter dan een team dat de neuzen zogenaamd allemaal dezelfde kant op heeft omdat niemand meer durft te zeggen wat hij werkelijk denkt.

Gezindheid komt van binnenuit

Het woord gezindheid vind ik hier belangrijk. Een gezindheid is niet iets wat je even van buiten oplegt. Je kunt iemand niet bevelen om vanaf maandag eensgezind te zijn. Net zoals je verbondenheid niet kunt organiseren door iedereen een sticker op te plakken met dezelfde kernwaarde. Gezindheid gaat over hoe je ergens innerlijk tegenover staat. Wat beweegt je? Waar ben je aan verbonden? Wat draag je mee in jouw denken, voelen en handelen?

Daarom vind ik eensgezindheid ook zo mooi als kernwaarde. Zij zegt niet: wij vinden allemaal hetzelfde. Zij zegt veel eerder: wij zijn met elkaar verbonden in iets wat voor ons van betekenis is. Dat is een heel ander verhaal.

De tegenhanger: tweedracht

De tegenhanger is natuurlijk helder: verdeeldheid, twist en tweedracht. Tweedracht trekt uit elkaar wat bij elkaar hoort. Mensen gaan kampen vormen, informatie achterhouden, elkaar wantrouwen en vooral zoeken naar het eigen gelijk. Daarom zeg ik graag: tweedracht verscheurt en eensgezindheid verbindt.

Dat betekent niet dat ieder conflict gevaarlijk is. Integendeel. Een team dat nooit ergens over botst, kan ook gewoon geleerd hebben om alles onder het tapijt te schuiven. Het verschil zit voor mij ergens anders. Bij tweedracht gaat het conflict de mensen uit elkaar trekken. Bij eensgezindheid kan het conflict juist helpen om scherper te krijgen waar je samen voor staat.

Een koor laat zien wat eensgezindheid is

Vaak wordt eensgezindheid bedoeld als unaniem achter een besluit staan. Die duiding is prima, maar ik zoek graag dieper. De parelduiker vreest de modder immers niet. Ik zoek graag naar de diepere parels. En die vond ik een keer toen ik naar een koor luisterde.

Dat koor zong eensgezind. Maar luister eens goed: daar stonden helemaal geen mensen die allemaal hetzelfde zongen. Ik hoorde sopranen, alten, tenoren en bassen. Er waren meerdere sopranen die dezelfde partij zongen en meerdere alten die met elkaar een andere partij zongen. De bas deed weer wat anders. De tenor ook. Niemand probeerde de ander te overschreeuwen en niemand hoefde zijn eigen stem kwijt te raken.

En toch kwam er één muziekstuk naar buiten.

Verschillende stemmen brengen één muziekstuk voort

Dat vind ik misschien wel het mooiste beeld voor eensgezindheid binnen een team of organisatie. Verschillende stemmen vertolken ieder iets anders en brengen gezamenlijk iets naar buiten wat geen van die stemmen alleen had kunnen voortbrengen. De sopraan hoeft geen bas te worden om samen te kunnen zingen. De bas hoeft niet te doen alsof hij sopraan is. Juist doordat iedereen zijn eigen stem heeft, ontstaat de harmonie.

Meerstemmigheid staat eensgezindheid dus helemaal niet in de weg. Sterker nog: juist de meerstemmigheid kan de eensgezindheid hoorbaar maken. Diversiteit en eensgezindheid zijn helemaal geen tegenpolen. Het wordt pas lastig wanneer iedereen een ander muziekstuk probeert uit te voeren.

Eensgezindheid vraagt afstemming

Voor iedere uitvoering stemt een koor eerst af. Letterlijk zelfs. Dat vind ik een prachtig woord in dit verband: afstemmen. Welke toonhoogte hebben we? Welk tempo? Wat bedoelt de dirigent? Waar begint mijn partij? Wanneer moet ik juist zacht zingen zodat een andere stem naar voren kan komen?

Dat geldt binnen een team net zo goed. Afstemming betekent niet dat je allemaal hetzelfde moet denken. Het betekent dat je weet waar je elkaar moet vinden om gezamenlijk iets goeds neer te zetten.

• Wat verwachten we van elkaar?
• Waar staan we gezamenlijk voor?
• Wat bedoelen we wanneer we bepaalde woorden gebruiken?
• Welke ruimte heeft iedere stem?
• Wanneer moet iemand naar voren en wanneer juist ruimte geven?
• Op welke toonhoogte spreken we eigenlijk met elkaar?

Geen sociaal wenselijke eenheidsworst

Ik denk dat we te vaak eensgezindheid proberen te creëren door een sociaal wenselijke eenheidsworst bij de slager te halen. Afstemmen wordt dan napraten. De neuzen moeten dezelfde kant op. Tijdens een teamsessie worden wat kreten bedacht, iedereen plakt een gekleurde sticker op de muur en de teamcoach constateert aan het einde tevreden dat er draagvlak is.

En dan moet het klaar zijn.

Maar eensgezindheid die van buitenaf in elkaar gezet wordt, is geen eensgezindheid. Wanneer mensen van binnen iets anders denken dan ze gezamenlijk uitspreken, heb je hooguit een nette buitenkant. De echte vraag is wat er onder die buitenkant leeft.

We zijn één van zinnen

Voor mij zit het woord eensgezindheid heel mooi in de uitdrukking: we zijn één van zinnen. Niet: we hebben allemaal precies dezelfde zin. Niet: we spreken dezelfde tekst na. Maar: we zijn één van zinnen in wat ons gezamenlijk beweegt.

We kunnen één van zinnen zijn over wat zin geeft. Over waar we samen zin in hebben. Over wat wij zinvol vinden. Over waarom dit werk ertoe doet. Over welke bijdrage we willen leveren. Dan ontstaat er iets wat veel steviger is dan alleen overeenstemming over een doelstelling.

• Wat geeft ons gezamenlijk zin?
• Wat vinden wij zinvol werk?
• Waar zijn we voor?
• Waar staan we voor?
• Wat vinden we werkelijk van waarde?
• Welke bedoeling willen we gezamenlijk dienen?
• Wat is ons morele kompas?

Gelijke doelen zijn nog geen gelijke bedoelingen

Eenheid bereik je niet alleen door gelijke doelen te stellen. Je kunt met tien mensen precies hetzelfde target hebben en ondertussen ieder vanuit een totaal andere bedoeling werken. De één wil vooral zijn bonus halen, de ander wil de klant werkelijk helpen, een derde wil vooral laten zien dat zijn afdeling de beste is. Op papier zijn de doelen hetzelfde. Van binnen hoeft er helemaal geen eensgezindheid te zijn.

Daarom zeg ik liever: zoek eerst naar gelijke bedoelingen. Waar willen we eigenlijk aan bijdragen? Waarom vinden we dit belangrijk? Waar willen we voor staan? Daarna worden we het over doelstellingen waarschijnlijk ook wel eens. En als we daarover verschillen, kunnen we ten minste vanuit dezelfde bedoeling het gesprek voeren.

Eensgezindheid betekent niet unaniem zijn over alles

Ook dat onderscheid vind ik belangrijk. Een team kan eensgezind zijn en tóch een besluit nemen waar niet iedereen voor gestemd heeft. Misschien waren er drie mogelijkheden en kreeg één voorstel uiteindelijk de voorkeur. Iemand kan zeggen: het was niet mijn eerste keuze, maar ik begrijp waarom we dit doen en ik kan mij verbinden aan de bedoeling erachter. Dat kan voor mij nog steeds eensgezindheid zijn.

Wie unanimiteit over ieder detail verlangt, maakt samenwerking bijna onmogelijk. Dan wordt het recht op verschil langzaam een bedreiging. Eensgezindheid zit voor mij dus niet in volledige overeenstemming over ieder middel, maar veel meer in verbondenheid met de bedoeling.

Je mag stevig van mening verschillen

Sterker nog: soms heb je verschil van mening nodig om tot echte eensgezindheid te komen. Wanneer iedereen te snel zegt dat hij het eens is, weet je soms nog helemaal niet wat mensen werkelijk vinden. Een ander perspectief kan je dwingen om scherper te formuleren waar het je eigenlijk om gaat.

Daarom moet er binnen eensgezindheid ruimte zijn voor kritiek. Kritiekloosheid maakt een team niet sterker. Een medewerker die een leidinggevende durft tegen te spreken omdat hij dezelfde waarden serieus neemt, kan veel eensgezinder zijn dan iemand die alles gehoorzaam napraat.

Gehoorzaamheid is iets anders dan eensgezindheid

Dat onderscheid wordt in organisaties gemakkelijk vergeten. Wanneer medewerkers zonder veel protest doen wat de leiding zegt, kan de leiding denken dat er een fantastische eensgezindheid bestaat. Maar misschien zijn mensen gewoon voorzichtig geworden. Misschien denken ze: laat maar, ze luisteren toch niet. Misschien hebben ze geleerd dat tegenspraak ongewenst is.

Dan heb je rust, maar nog geen eensgezindheid. Echte eensgezindheid heeft geen angst nodig. Mensen mogen verschillend klinken omdat de onderlinge verbinding sterk genoeg is om die verschillen te verdragen.

Eensgezindheid en gezamenlijkheid

Eensgezindheid raakt natuurlijk aan gezamenlijkheid. Maar voor mij zit er een verschil in accent. Gezamenlijkheid gaat sterk over het samen doen, samen dragen en samen optrekken. Eensgezindheid gaat dieper naar de gezindheid waaronder dat gebeurt. Je kunt heel veel gezamenlijk doen zonder werkelijk één van zinnen te zijn.

Een team kan iedere maandag gezamenlijk vergaderen, samen projecten uitvoeren en zelfs dezelfde doelen hebben. Maar wanneer iedereen vanuit zijn eigen eiland redeneert, blijft die gezamenlijkheid vooral organisatorisch. Eensgezindheid gaat over wat mensen van binnen met elkaar verbindt.

Eensgezindheid en saamhorigheid

Ook saamhorigheid ligt dichtbij. Saamhorigheid zegt voor mij veel over het gevoel dat je bij elkaar hoort. Eensgezindheid voegt daar iets aan toe: niet alleen bij elkaar horen, maar ook iets gezamenlijk bedoelen en ergens gezamenlijk voor staan.

Je kunt je enorm verbonden voelen met collega's en toch fundamenteel van mening verschillen over waar de organisatie naartoe moet. Dat kan een hecht team opleveren, maar nog geen eensgezind team. De woorden liggen dicht bij elkaar, maar vertellen niet precies hetzelfde verhaal.

Eensgezindheid en het morele kompas

Wanneer eensgezindheid echt diep gaat, raakt zij ook aan het morele kompas. Waar trekken we gezamenlijk een grens? Wat willen we wel en wat willen we niet? Welke keuze zouden we ook bij financieel voordeel niet maken? Waar willen we later op terug kunnen kijken en zeggen: daar stonden we voor?

Daar wordt eensgezindheid interessant. Niet alleen samen feestvieren wanneer het goed gaat, maar ook gezamenlijk ergens voor staan wanneer dat iets kost.

Wat als eensgezindheid een kernwaarde van de organisatie is?

Wanneer eensgezindheid werkelijk een kernwaarde van jouw organisatie is, moet je dat kunnen merken. Dan wordt verschil van mening niet automatisch als lastig beschouwd. Mensen zoeken naar de bedoeling achter een discussie. Afdelingen proberen niet voortdurend hun eigen gelijk te halen. De leiding hoeft mensen niet met leuzen dezelfde kant op te duwen, omdat er voldoende gedeelde overtuiging onder zit.

Je ziet het ook wanneer het spannend wordt. Bij tegenvallende resultaten, reorganisaties, lastige keuzes of botsende belangen. Dan blijkt of mensen alleen eensgezind waren zolang iedereen kreeg wat hij wilde, of dat er werkelijk iets onder lag wat hen verbond.

De valkuil: groepsdenken

Juist omdat eensgezindheid zo'n aantrekkelijke waarde is, zit er ook een valkuil in. Het kan doorslaan in groepsdenken. Dan wordt verschil ineens bedreigend. Kritische mensen worden lastig gevonden en de groep bevestigt vooral zichzelf. "Zo doen wij dat hier" wordt dan geen uitdrukking van verbondenheid maar een slot op de deur.

Dat is voor mij het tegenovergestelde van gezonde eensgezindheid. Een sterk koor heeft verschillende stemmen nodig. Wanneer iedereen alleen nog maar dezelfde noot mag zingen omdat harmonie anders te spannend wordt, kun je net zo goed stoppen met het muziekstuk.

Het leerdoel: verbonden blijven mét verschil

Het leerdoel zit daarom in het verdragen van verschil zonder de verbinding kwijt te raken. Je hoeft niet bang te zijn voor een ander geluid. Misschien wordt het gezamenlijke daardoor juist scherper. De vraag is niet: hoe krijg ik iedereen zover dat hij hetzelfde zegt? De vraag is: wat verbindt ons zó sterk dat we ook verschillend kunnen spreken?

Daar hoort volwassen communicatie bij. Luisteren zonder onmiddellijk te overtuigen. Tegenspraak verdragen. Onderzoeken wat iemand bedoelt. En soms ontdekken dat achter twee verschillende standpunten precies dezelfde waarde schuilgaat.

Wanneer is eensgezindheid werkelijk aanwezig?

Je ontdekt eensgezindheid niet door aan medewerkers te vragen of ze het eens zijn met de kernwaardenposter in de kantine. Kijk naar wat er werkelijk gebeurt. Waar komen mensen vanzelf bij elkaar? Waar voelen ze trots? Welke verhalen vertellen ze steeds opnieuw? Waar gaan ze gezamenlijk voor staan wanneer het moeilijk wordt?

En luister vooral naar de verschillende stemmen. Wanneer ze verschillend klinken maar toch hetzelfde muziekstuk vertolken, dan kom je wat mij betreft dicht bij de kern van eensgezindheid.

Eensgezindheid is één van zinnen

Daar kom ik uiteindelijk weer uit. Eensgezindheid is niet elkaar nabouwen, napraten of na blaffen. Het is geen argeloos volgen en geen kritiekloos ja zeggen tegen degene die vooraan staat. Het is een gezindheid die van binnenuit komt. Een verbondenheid rondom iets wat je werkelijk samen draagt.

Zoals in dat koor. Sopraan, alt, tenor en bas. Verschillende stemmen, verschillende partijen en toch één muziekstuk. Dat is voor mij eensgezindheid. We hoeven niet allemaal hetzelfde te zingen om één van zinnen te zijn.

Veelgestelde vragen over eensgezindheid

Eensgezindheid wordt vooral interessant wanneer er verschil ontstaat. Dan blijkt of de verbondenheid werkelijk diep genoeg zit of alleen bestaat zolang iedereen hetzelfde wil.

Kan een team eensgezind zijn als er vaak discussie is?

Jazeker. Veel discussie hoeft helemaal geen teken van verdeeldheid te zijn. Wanneer mensen dezelfde bedoeling dienen en elkaar voldoende vertrouwen, kunnen ze stevig botsen over de beste manier om daar te komen. Soms is dat zelfs gezonder dan een team waarin iedereen voortdurend ja zegt.

Wat doe je als één persoon voortdurend een ander geluid laat horen?

Luister eerst eens goed. Misschien bewaakt die persoon precies iets wat de rest uit het oog dreigt te verliezen. Pas wanneer iemand zich structureel aan iedere gezamenlijke bedoeling onttrekt, ontstaat een andere vraag. Anders denken is nog geen gebrek aan eensgezindheid.

Kan eensgezindheid tussen afdelingen bestaan?

Zeker. Afdelingen kunnen heel verschillende verantwoordelijkheden en belangen hebben en toch verbonden zijn met dezelfde bedoeling van de organisatie. Juist dan helpt eensgezindheid om te voorkomen dat ieder onderdeel alleen nog zijn eigen winkel probeert te beschermen.

Hoe merk je dat eensgezindheid is veranderd in groepsdenken?

Wanneer tegenspraak verdacht wordt, kritische vragen niet meer welkom zijn en iedereen vooral bevestigt wat de groep al denkt. Dan is de harmonie te duur gekocht. Gezonde eensgezindheid kan verschil verdragen.

Kun je eensgezindheid afdwingen?

Nee. Je kunt afspraken afdwingen, besluiten nemen en bepaald gedrag begrenzen. Maar gezindheid komt van binnenuit. Je kunt omstandigheden creëren waarin verbondenheid kan groeien, maar mensen bevelen om eensgezind te zijn levert hooguit gehoorzaamheid aan de buitenkant op.