home / leiderschapsontwikkeling / modern leiderschap / kernwaarden / gezamenlijk

Gezamenlijk is een kernwaarde

Gezamenlijk kan een belangrijke kernwaarde van jouw organisatie zijn. Is dat ook een waarde die past bij jouw team of organisatie? Dan gaat het om meer dan gewoon veel dingen samen doen. Gezamenlijkheid zegt iets over wat je met elkaar deelt, wat je samen draagt en waar je je gezamenlijk verantwoordelijk voor voelt. Je kunt samen in één ruimte zitten en toch ieder volledig op je eigen eiland werken. Andersom kun je heel zelfstandig werken en toch sterk verbonden zijn met wat je gezamenlijk draagt. Daar zit voor mij de kern.

Gezamenlijk is meer dan samen aanwezig zijn

Je kunt iedere dag gezamenlijk vergaderen en toch weinig gezamenlijkheid ervaren. Je kunt samen aan hetzelfde project werken en ondertussen vooral jouw eigen belang verdedigen. Je kunt in hetzelfde team zitten en precies weten welke taken van jou zijn, maar geen enkele verantwoordelijkheid voelen voor wat er met de rest gebeurt. Dan ben je fysiek of organisatorisch wel bij elkaar, maar daarmee is er nog geen gezamenlijkheid.

Gezamenlijkheid ontstaat wanneer mensen iets als van ons gaan ervaren. Niet alleen mijn probleem, jouw probleem of het probleem van afdeling X. Dit raakt ons. Hier staan we samen voor. Daar begint een ander soort verantwoordelijkheid.

De diepe zin van gezamenlijkheid

Gezamenlijkheid in diepere zin betekent ook dat je elkaar hoort en verstaat. Dat je ergens samen bij hoort en iets gemeenschappelijks ervaart. Daar raakt gezamenlijkheid aan saamhorigheid, maar het is niet precies hetzelfde. Saamhorigheid gaat voor mij sterker over het gevoel dat je bij elkaar hoort. Gezamenlijkheid gaat meer over wat je samen doet, draagt, deelt en waarvoor je samen verantwoordelijkheid neemt.

In teams en organisaties kun je bijvoorbeeld werken aan een gezamenlijke visie en missie, gezamenlijke doelstellingen en gezamenlijke kernwaarden. Dan gaat het niet alleen om drie documenten die voor iedereen hetzelfde zijn. Het gaat om de vraag of mensen daadwerkelijk ervaren: dit is ook van mij, hier lever ik mijn bijdrage aan en hiervoor zijn wij samen verantwoordelijk.

Gezamenlijkheid en eensgezindheid

Gezamenlijkheid raakt ook aan eensgezindheid. Maar ook daar zit verschil tussen. Eensgezindheid gaat veel meer over de gezindheid van binnenuit: één van zinnen zijn, dezelfde bedoeling dragen. Gezamenlijkheid gaat over het gemeenschappelijke en collectieve: iets samen doen, samen bezitten, samen dragen of samen oplossen.

Je kunt dus gezamenlijk ergens aan werken zonder volledig eensgezind te zijn. Misschien verschillen we stevig van mening over de aanpak, maar we erkennen wel dat het probleem van ons samen is en dat we er samen uit moeten komen. Andersom kun je het helemaal eens zijn over een bepaalde waarde en toch ieder afzonderlijk jouw eigen gang gaan. Dan is er wel eensgezindheid maar nog weinig gezamenlijkheid in handelen.

Gezamenlijkheid betekent niet dat iedereen hetzelfde moet worden

Zoals met alle waarden kun je gezamenlijkheid niet afdwingen. Wanneer gezamenlijkheid binnen jouw team heel belangrijk is, moet je samen onderzoeken wat je daar eigenlijk onder verstaat. Maar eenheid creëer je niet door eenheidsworsten aan te schaffen. Gezamenlijkheid ontstaat juist wanneer verschillen mogen blijven bestaan.

De één denkt anders dan de ander. De één werkt snel en intuïtief terwijl de ander eerst alles wil analyseren. De één praat gemakkelijk en de ander denkt liever eerst na. Dat hoeft gezamenlijkheid helemaal niet in de weg te staan. Sterker nog, die verschillen kunnen het gezamenlijke resultaat juist sterker maken. Het gaat fout wanneer verschil wordt vertaald naar: dan zoek jij het maar uit met jouw stukje en ik met het mijne.

Gezamenlijkheid zonder ruimte voor het individu wordt verstikkend

Daar zit meteen een valkuil. Wanneer gezamenlijkheid doorslaat, kan het individu verdwijnen in het collectief. Dan moet alles samen. Iedereen moet overal bij betrokken worden, iedereen moet hetzelfde vinden en wie een eigen grens trekt wordt al snel als niet-collegiaal gezien. Dat is voor mij geen gezonde gezamenlijkheid meer.

Je blijft ook individu. Je hebt jouw eigen verantwoordelijkheid, jouw talent, jouw grenzen en jouw manier van werken. Gezamenlijkheid betekent niet dat je jezelf oplost in de groep. Het betekent dat je weet waar jouw individuele verantwoordelijkheid ophoudt en waar de gezamenlijke verantwoordelijkheid begint.

Gezamenlijkheid is samen verantwoordelijkheid dragen

Dat vind ik misschien wel één van de sterkste betekenissen van deze waarde. Sommige verantwoordelijkheden zijn niet van één persoon. Wanneer het ontzettend druk is binnen een team en één collega verzuipt, kun je natuurlijk zeggen dat zijn planning niet op orde is. Misschien is dat zelfs waar. Maar wanneer gezamenlijkheid belangrijk is, stel je ook de vraag: wat vraagt dit nu van ons?

Hetzelfde geldt voor problemen die tussen afdelingen vallen. In bureaucratische organisaties hoor je gemakkelijk: daar zijn wij niet van. Gezamenlijkheid vraagt soms precies het tegenovergestelde: van wie het probleem formeel is, interesseert me nu even minder; hoe zorgen we samen dat het opgelost wordt?

Normen die bij gezamenlijkheid horen

Bij iedere waarde horen normen. Als gezamenlijkheid werkelijk belangrijk is, moet je daar iets van terugzien in het dagelijkse gedrag. Niet als dikke gedragscode, maar wel in de manier waarop mensen met elkaar omgaan en taken verdelen.

• Als het druk is, sta je samen voor de taak en help je elkaar.
• Je laat niet één persoon voortdurend voor de weekenddiensten opdraaien als je het samen kunt oplossen.
• Je deelt lusten en lasten.
• Je zet samen de schouders eronder wanneer dat nodig is.
• Je houdt relevante informatie niet voor jezelf wanneer anderen die nodig hebben.
• Je schuift gezamenlijke problemen niet automatisch af op een ander.
• Je vraagt niet alleen wat jij nodig hebt, maar ook wat het geheel nodig heeft.

Samen de lasten dragen

"We moeten het samen oplossen" wordt gemakkelijk gezegd wanneer het gezellig is. Interessanter wordt het wanneer er lasten verdeeld moeten worden. Wie pakt de vervelende dienst? Wie doet het werk waar niemand op zit te wachten? Wie springt bij wanneer een ander uitvalt? Wie levert capaciteit in wanneer een andere afdeling in de problemen zit?

Daar wordt gezamenlijkheid concreet. Het gezamenlijke belang klinkt prachtig zolang het niets kost. De waarde krijgt pas inhoud wanneer je soms bereid bent jouw eigen gemak, voorkeur of belang even niet bovenaan te zetten.

Maar gezamenlijkheid betekent niet dat de sterkste altijd alles opvangt

Ook daar moet je voor oppassen. In sommige teams betekent "we doen het samen" uiteindelijk dat dezelfde drie mensen voortdurend de gaten dichtlopen. Zij zijn betrouwbaar, zeggen gemakkelijk ja en kunnen veel aan. Voor je het weet wordt gezamenlijkheid dan misbruikt om verantwoordelijkheid van anderen af te dekken.

Samen dragen betekent dus niet dat de meest behulpzame medewerker automatisch alles draagt. Iedereen moet naar vermogen bijdragen. Anders ontstaat geen gezamenlijkheid maar afhankelijkheid en irritatie.

Gezamenlijke belangen en individuele belangen

Mensen hebben individuele belangen en dat is volstrekt normaal. Jij wilt misschien doorgroeien. Een collega wil meer vrije tijd. Een afdeling wil haar budget behouden en een andere afdeling heeft juist extra mensen nodig. Gezamenlijkheid betekent niet dat die belangen niet meer mogen bestaan.

De kunst zit in het bespreekbaar maken ervan. Wat heb jij nodig? Wat heb ik nodig? En wat hebben wij gezamenlijk nodig? Soms kan alles naast elkaar bestaan. Soms moet er gekozen worden en krijgt het gezamenlijke belang voorrang. Ook dan vind ik het belangrijk dat individuele belangen niet worden weggepoetst alsof ze onfatsoenlijk zijn.

Gezamenlijk betekent ook gemeenschappelijk eigenaarschap

Er wordt tegenwoordig veel gesproken over eigenaarschap. Vaak wordt dat heel individueel uitgelegd: jij bent eigenaar van jouw taak, jouw ontwikkeling en jouw resultaat. Prima. Maar er bestaat ook gezamenlijk eigenaarschap. Sommige vraagstukken kun je niet in losse vakjes verdelen.

Een goede teamsfeer is niet alleen verantwoordelijkheid van de teamleider. Samenwerking is niet alleen het probleem van HR. De kwaliteit die een klant ervaart ontstaat misschien door vijf afdelingen achter elkaar. Dan kun je allemaal jouw eigen onderdeel uitstekend uitvoeren en toch gezamenlijk een waardeloos resultaat neerzetten. Gezamenlijk eigenaarschap betekent dat je ook naar het geheel durft te kijken.

Gezamenlijkheid en samenwerken

Gezamenlijkheid en samenwerken liggen natuurlijk dicht bij elkaar, maar ook die twee zijn niet identiek. Samenwerken gaat sterker over de manier waarop mensen met elkaar werken. Gezamenlijkheid gaat over het besef dat bepaalde belangen, doelen of verantwoordelijkheden werkelijk gemeenschappelijk zijn. Dat besef kan samenwerking veel gemakkelijker maken.

Wanneer iedereen alleen vanuit zijn eigen taak redeneert, moet samenwerking steeds georganiseerd worden. Wanneer mensen ervaren dat ze iets gezamenlijk dragen, ontstaat samenwerking vaak veel natuurlijker. Dan hoef je niet voor iedere stap uit te leggen waarom afdeling A rekening moet houden met afdeling B.

Diversiteit maakt gezamenlijkheid niet zwakker

Gezamenlijkheid ontstaat niet doordat je diversiteit wegwerkt. Integendeel. Het interessante van een gezamenlijk geheel is juist dat verschillende mensen daar iets aan bijdragen. Wanneer iedereen precies hetzelfde denkt, hetzelfde kan en dezelfde achtergrond heeft, mis je misschien precies wat een team sterker kan maken.

Het gezamenlijke zit dus niet in gelijkvormigheid. Het zit in de verbinding tussen verschillende bijdragen. Zoals in een goed elftal ook niet iedereen keeper hoeft te zijn om hetzelfde team te vormen.

Wanneer gezamenlijkheid een kernwaarde is

Wanneer gezamenlijkheid werkelijk een kernwaarde van jouw organisatie is, moet je dat terugzien in keuzes. Dan kun je niet aan de ene kant voortdurend spreken over samen en tegelijkertijd systemen bouwen waarin iedereen alleen op zijn eigen resultaat wordt afgerekend. Je kunt niet zeggen dat we samen verantwoordelijk zijn en bij iedere fout meteen zoeken wie we persoonlijk de schuld kunnen geven.

Ook de leiding heeft daarin een voorbeeldfunctie. Denkt het management vanuit één organisatie of verdedigt iedere manager vooral zijn eigen toko? Worden successen gezamenlijk gezien of vooral gebruikt om één afdeling in het zonnetje te zetten? Worden lasten werkelijk gedeeld? Daar wordt zichtbaar wat het woord gezamenlijk waard is.

Niet zoveel ruimte voor de egotripper

Wanneer gezamenlijkheid een belangrijke kernwaarde is, is er inderdaad niet zoveel ruimte voor de egotripper, de egoïst, de einzelgänger of iemand die zich structureel buiten het geheel plaatst. Ik heb het dan niet over iemand die graag zelfstandig werkt. Daar is niets mis mee. Het gaat over iemand die alleen maar geïnteresseerd is in zijn eigen belang en zich niets gelegen laat liggen aan wat zijn handelen voor anderen betekent.

Een einzelgänger kan prima onderdeel zijn van een gezamenlijk geheel wanneer hij bereid is zijn bijdrage te leveren en verantwoordelijkheid te nemen voor wat hij met anderen deelt. Zelfstandig zijn is iets heel anders dan: zoek het samen maar uit, zolang ik er geen last van heb.

Gezamenlijkheid kun je niet verplichten

Je kunt mensen wel verplichten bij een vergadering te zitten. Je kunt ze op één afdeling plaatsen, gezamenlijke doelstellingen geven of teams samenvoegen. Maar daarmee heb je nog geen gezamenlijkheid gecreëerd. Die moet groeien in de ervaring dat mensen werkelijk iets met elkaar delen en elkaar ook nodig hebben.

Daarom helpt het om het gesprek te voeren over wat daadwerkelijk gezamenlijk is. Wat is van ons allemaal? Waar voelen we ons samen verantwoordelijk voor? Wat mogen we van elkaar verwachten? Waar ligt juist individuele verantwoordelijkheid? Hoe duidelijker dat wordt, hoe minder "samen" een lege kreet blijft.

Gezamenlijkheid ontstaat wanneer het ook werkelijk van ons is

Dat geldt ook voor visie, missie, doelstellingen en kernwaarden. Je kunt iets "onze gezamenlijke visie" noemen omdat het woord onze in het document staat. Maar als vijf directieleden de visie hebben bedacht en daarna aan driehonderd medewerkers vertellen dat dit vanaf vandaag onze gezamenlijke visie is, dan mag je jezelf afvragen hoeveel gezamenlijkheid daar werkelijk in zit.

Gezamenlijk betekent dat mensen zich ergens toe kunnen verhouden en er daadwerkelijk iets van zichzelf in herkennen. Niet dat iedereen ieder woord heeft mogen schrijven, maar wel dat het niet van buitenaf op hen wordt geplakt.

Gezamenlijkheid is niet: iedereen overal bij betrekken

Ook dat zou ik niet doen. Wanneer gezamenlijkheid belangrijk is, hoef je niet bij ieder besluit zestig mensen aan tafel te zetten. Sommige besluiten horen nu eenmaal bij een bepaalde functie of verantwoordelijkheid. Alles gezamenlijk beslissen kan uiteindelijk leiden tot besluiteloosheid en eindeloze vergaderingen.

De vraag is veel meer: welke onderwerpen zijn werkelijk gezamenlijk en welke niet? Waar moeten mensen samen verantwoordelijkheid voor dragen? Waar is inspraak nodig en waar moet iemand gewoon een besluit nemen? Gezamenlijkheid wordt sterker wanneer je daar helder over bent.

De kracht van gezamenlijkheid

Wanneer gezamenlijkheid werkelijk leeft, ontstaat er iets krachtigs. Mensen hoeven niet voortdurend gevraagd te worden om elkaar te helpen omdat dat vanzelfsprekender wordt. Problemen verdwijnen minder snel tussen afdelingen. Mensen voelen zich medeverantwoordelijk voor het geheel en niet alleen voor hun eigen stukje. En wanneer het tegenzit, ontstaat eerder de houding: hoe lossen wij dit op?

Dat is voor mij gezamenlijkheid. Niet alles samen doen, niet hetzelfde worden en zeker geen eenheidsworst. Wel weten wat van ons samen is en bereid zijn daar gezamenlijk voor te staan.

Veelgestelde vragen over gezamenlijkheid

Gezamenlijkheid wordt vooral interessant wanneer belangen verschillen en niet iedereen vanzelf dezelfde bijdrage levert. Dan blijkt wat samen werkelijk betekent.

Kan een team gezamenlijk zijn als iedereen grotendeels zelfstandig werkt?

Jazeker. Gezamenlijkheid vraagt niet dat iedereen de hele dag samenwerkt. Mensen kunnen zeer zelfstandig functioneren en toch sterk verbonden zijn met gezamenlijke doelen, belangen en verantwoordelijkheden. Het wordt pas een probleem wanneer zelfstandigheid verandert in onverschilligheid voor het geheel.

Wat doe je als sommige medewerkers altijd meer bijdragen aan het gezamenlijke?

Dan moet je dat bespreekbaar maken. Gezamenlijkheid betekent niet dat betrouwbare mensen automatisch alle extra taken krijgen. Juist wanneer je samen verantwoordelijkheid draagt, mag je ook verwachten dat iedereen naar vermogen bijdraagt.

Kan gezamenlijkheid botsen met persoonlijke ambitie?

Dat kan. Persoonlijke ambitie is niet verkeerd, maar kan gaan schuren wanneer iemand het gezamenlijke belang structureel ondergeschikt maakt aan zijn eigen positie of succes. De kunst is om persoonlijke ontwikkeling mogelijk te maken zonder dat het geheel alleen nog een podium wordt voor individuele carrière.

Wat doe je wanneer twee afdelingen ieder een ander gezamenlijk belang zien?

Dan moet je een niveau hoger kijken. Wat is het gezamenlijke belang van de organisatie of van de klant waarvoor beide afdelingen uiteindelijk werken? Soms blijkt dat afdelingsdoelen zo sterk zijn geworden dat het grotere geheel uit beeld is geraakt.

Kun je gezamenlijkheid verliezen?

Zeker. Wanneer mensen herhaaldelijk ervaren dat lasten niet eerlijk verdeeld worden, informatie wordt achtergehouden of bepaalde groepen vooral voor zichzelf zorgen, kan het gevoel van gezamenlijkheid verdwijnen. Dan ontstaat snel: als zij alleen aan zichzelf denken, doe ik dat voortaan ook. Juist daarom vraagt gezamenlijkheid onderhoud.