home / leiderschapsontwikkeling / modern leiderschap / inspirerend leiderschap

Inspirerend leiderschap: wat is dat?

Inspirerend leiderschap betekent dat je iets bij mensen in beweging brengt zonder dat je het hoeft af te dwingen. Je bezielt, prikkelt, moedigt aan en weet mensen mee te nemen in een richting. Bij het thema modern leiderschap vind ik dat een belangrijke vorm van leidinggeven. Niet omdat iedere leidinggevende voortdurend inspirerend moet zijn, maar omdat mensen niet alleen willen weten wat ze moeten doen. Ze willen ook voelen waar ze het voor doen en waarom iets de moeite waard is. Voor mij begint inspirerend leiderschap bovendien niet bij een mooie speech. Een leider moet zelf geïnspireerd zijn voordat hij anderen werkelijk kan inspireren. Er moet iets in jou leven, anders valt er weinig over te dragen.

Inspireren is als het ware leven inblazen

Dat beeld van adem, geest en bezieling is oud. Je hoeft daar wat mij betreft geen hele Bijbelstudie van te maken om te begrijpen waar het woord naar verwijst. Adem staat symbool voor leven. Waar geen adem meer is, is het leven eruit. Zo kun je ook naar organisaties en teams kijken. Je kent vast teams waar formeel alles geregeld is, maar waar de geest er een beetje uit is. De procedures kloppen, de vergaderingen staan in de agenda en de KPI's worden bijgehouden, maar er zit weinig leven in de brouwerij. Een inspirerend leider kan daar iets tegenover zetten. Niet door de hele dag enthousiast te doen, maar door betekenis te geven, perspectief te bieden en zelf ergens voor te staan. Soms kan één gedachte, één vraag of één overtuiging meer losmaken dan een heel beleidsstuk.

Enthousiasme en inspiratie liggen dicht bij elkaar

Ook enthousiasme ligt dicht tegen inspiratie aan. Het woord enthousiasme heeft van oorsprong eveneens met bezield of begeesterd zijn te maken. Dat vind ik interessant, omdat we enthousiasme tegenwoordig nogal eens verwarren met druk, luidruchtig en uitbundig gedrag. Maar je hoeft helemaal niet met je armen te zwaaien of voortdurend opgewonden te praten om enthousiast te zijn. Echt enthousiasme komt van binnenuit. Het kan uitbundig zichtbaar zijn, maar ook rustig en diep. Iemand kan je met drie welgekozen zinnen enthousiasmeren terwijl een ander na twintig minuten peptalk nog steeds niets bij je losmaakt. Wie specifiek wil kijken naar het in beweging krijgen van medewerkers vindt daar meer over bij enthousiasmeren.

Charisma is niet hetzelfde als inspirerend leiderschap

Ook charisma wordt nogal eens in één adem genoemd met inspirerend leiderschap. Daar zit zeker een relatie, maar het is niet hetzelfde. Een charismatisch persoon heeft een bepaalde uitstraling en kan daardoor gemakkelijk aandacht krijgen of mensen naar zich toe trekken. Dat zegt nog niet automatisch dat hij anderen ook werkelijk inspireert. Voor mij zit daar een interessant verschil. Charisma kan ervoor zorgen dat mensen naar de leider kijken. Inspiratie zorgt ervoor dat er iets bij de ander zelf gebeurt. De vraag bij inspirerend leiderschap is dus niet alleen: hoeveel indruk maak jij? Veel interessanter is: wat komt er door jouw leiderschap bij anderen tot leven?

Verlokken is wat anders dan dicteren

Verlokken en verleiden is wat anders dan dicteren, opleggen en afdwingen. Een inspirerend leider neemt mensen mee doordat hij iets zichtbaar maakt waar zij zelf voor willen gaan. Hij geeft richting, maar probeert niet alles met macht, controle of druk voor elkaar te krijgen. Dat betekent overigens niet dat inspiratie altijd zacht of vrijblijvend is. Een inspirerend leider kan behoorlijk duidelijk zijn. Hij kan mensen uitdagen, een ongemakkelijke waarheid benoemen of verlangen dat iemand uit zijn comfortzone komt. Maar er zit verschil tussen iemand uitnodigen om te bewegen en iemand tegen zijn wil vooruitduwen.

Inspirerend leiderschap is geen peptalk

Een van de grootste misverstanden is dat inspirerend leiderschap vooral betekent dat je goed bent in een enthousiast praatje. Alsof je naar een managementtraining gaat, leert hoe je stemgebruik werkt en vervolgens de cursus "peptalk opvoeren voor medewerkers" met goed gevolg afsluit. Zo werkt het volgens mij niet. Natuurlijk kun je leren presenteren. Je kunt leren een verhaal beter op te bouwen en je kunt leren duidelijker te communiceren. Maar daarmee ben je nog geen geïnspireerd leider. Medewerkers voelen het meestal behoorlijk goed wanneer jouw enthousiasme gespeeld is of wanneer jij vooral een techniek staat uit te voeren die je ergens hebt geleerd.

Je hoeft niet extravert of welbespraakt te zijn

Ook het idee dat een inspirerend leider extravert moet zijn klopt niet. Zowel introverte als extraverte mensen kunnen inspireren. De een doet dat met zichtbare energie, spontaniteit en woorden. De ander met rust, diepgang, een rake observatie of de manier waarop hij ergens standvastig voor staat. Je hoeft evenmin uitzonderlijk welbespraakt te zijn. Veel woorden produceren is geen bewijs van inspiratie. Soms blijft één eenvoudige zin jarenlang hangen. Inspiratie zit niet in de hoeveelheid woorden, maar in wat die woorden bij iemand raken.

Inspirerend leiderschap overtuigt vaak zonder te duwen

Je hoeft een ander ook niet voortdurend met argumenten over de streep te trekken. Het bijzondere van inspirerend leiderschap is dat het vaak op zichzelf overtuigt. Mensen merken dat jij werkelijk gelooft in wat je zegt, dat je ergens voor staat en dat jouw gedrag aansluit bij jouw boodschap. Daar zit voor mij een belangrijk verschil tussen rationeel overtuigen en inspireren. Je kunt iemand met argumenten zover krijgen dat hij toegeeft dat jouw plan logisch is. Maar daarmee loopt hij er nog niet warm voor. Inspiratie raakt ook iets anders dan alleen het verstand.

Het komt van binnenuit

Inspiratie komt net als bezieling en passie van binnenuit. Ik zei al: je leert het niet even op een training. Maar het komt je ook niet zomaar aanwaaien. Geïnspireerd zijn vraagt dat je zelf inspiratie blijft opdoen. Waardoor word jij geïnspireerd? Wie inspireert jou? Welke mensen, boeken, ervaringen of gedachten maken iets bij jou wakker? Waar word je zelf enthousiast van? Inspiratie vraagt soms juist tijd, stilte, afzondering en bezinning. Je moet wezenlijk contact met jezelf houden. Hoofd en hart moeten op elkaar aangesloten blijven. Wanneer alles alleen nog uit ratio, cijfers en beleidsstukken bestaat, ontstaat gemakkelijk bureaucratie waar de geest niet in woont.

Je kunt niet uitdelen wat je zelf niet hebt

Dat vind ik misschien wel een van de belangrijkste punten bij inspirerend leiderschap. Wanneer jij zelf nergens meer warm voor loopt, wordt het lastig om anderen te inspireren. Als jouw werk alleen nog bestaat uit vergaderingen, brandjes blussen, begrotingen en Excelbestanden, merkt jouw omgeving dat waarschijnlijk ook. Een geïnspireerd leider blijft zichzelf daarom voeden. Hij leest, onderzoekt, ontmoet mensen, denkt na en stelt vragen. Hij laat zich nog ergens door verwonderen of raken. Niet iedere inspiratiebron hoeft direct iets met management te maken te hebben. Misschien ligt jouw inspiratie juist in muziek, natuur, geschiedenis, ondernemerschap, geloof, sport of gesprekken met mensen die heel anders naar de wereld kijken.

Inspiratie is verbindend

Inspiratie kan mensen rond een gedachte, doel of ideaal samenbrengen. Daarom raakt inspirerend leiderschap ook aan verbindend leiderschap. Mensen voelen dat zij onderdeel zijn van iets wat groter is dan alleen hun eigen taak of functie. Inspirerend leiderschap is daarmee stimulerend, motiverend, aanmoedigend en steunend. Het brengt beweging zonder voortdurend te hoeven duwen. Dat is toch iets anders dan saaie protocollen ontwerpen, een nieuwe procedure invoeren of nog een managementrapportage maken terwijl niemand meer weet waar we het eigenlijk voor doen.

Inspiratie vraagt betekenis en richting

Alleen enthousiasme zonder richting is onvoldoende. Je kunt een enorm inspirerende persoonlijkheid zijn, maar wanneer niemand begrijpt waar de organisatie naartoe gaat, wordt het al snel veel energie zonder bestemming. Inspirerend leiderschap betekent daarom ook dat je betekenis kunt geven aan een doel of richting. Mensen hoeven niet ieder besluit fantastisch te vinden. Ze willen wel kunnen begrijpen waar het over gaat, waarom een bepaalde keuze wordt gemaakt en welke bijdrage zij daaraan kunnen leveren. Inspiratie is dus niet alleen vuur. Er moet ook richting in dat vuur zitten.

Het moet wel bij je passen

Inspirerend leiderschap moet bovendien bij jouw natuurlijke kwaliteiten passen. Wanneer inspireren jou gemakkelijk afgaat, ligt daar waarschijnlijk een kracht. Misschien ben je van nature enthousiast, bezield, optimistisch, stimulerend of iemand die anderen gemakkelijk in beweging krijgt. Gebruik die kwaliteiten dan vooral. Maar probeer niet geforceerd de inspirerende leider uit te hangen omdat iemand heeft verteld dat modern leiderschap zo hoort te zijn. Dan wordt het alweer een kunstje. De een inspireert met energie, de ander met visie, een derde met rust en overtuiging. De vorm mag verschillen zolang het echt bij jou hoort.

De valkuil van te veel enthousiasme

Ook inspirerend leiderschap heeft een schaduwzijde. Wie heel enthousiast en gedreven is kan anderen gemakkelijk meenemen, maar kan ook over mensen heen walsen. Jouw vuur kan voor jou fantastisch voelen terwijl een ander nauwelijks gelegenheid krijgt om zelf na te denken of op eigen tempo aan te sluiten. Daarom moet inspiratie uitnodigend blijven. Zodra jij vindt dat iedereen net zo enthousiast moet worden als jij, ontstaat druk. Enthousiasme kan doorschieten in overweldigend of onstuimig gedrag. Inspirerend leiderschap vraagt dus ook dat je kunt zien wat jouw energie bij anderen doet.

Van geïnspireerd zijn naar inspirerend leidinggeven

Voor mij zit daar uiteindelijk de volgorde. Eerst geïnspireerd zijn en dan inspireren. Niet eerst bedenken hoe jij inspirerend op anderen kunt overkomen. Dat verschil is wezenlijk. Wie zelf bezield is door een gedachte, doel of ideaal hoeft vaak veel minder moeite te doen om daar iets van over te brengen.Inspirerend leiderschap gaat daarom niet over een rol spelen. Het gaat om iets van jouw eigen enthousiasme, bezieling en overtuiging delen op een manier waardoor anderen hun eigen beweging kunnen vinden. Misschien komt dat nog het dichtst bij de oorspronkelijke betekenis van het woord: iets inblazen waardoor er leven ontstaat.

Veelgestelde vragen over inspirerend leiderschap

De betekenis van inspiratie, bezieling, enthousiasme, charisma en het verschil met een aangeleerde peptalk zijn hierboven besproken. De volgende vragen pakken daarom vijf andere kanten van inspirerend leiderschap die in de praktijk kunnen spelen.

Kun je inspirerend leidinggeven wanneer je zelf twijfelt aan de koers van de organisatie?

Dat wordt lastig wanneer je structureel een verhaal moet uitdragen waar je zelf niet achter staat. Je hoeft als leidinggevende niet ieder besluit geweldig te vinden, maar er moet voldoende verbinding zijn met de richting om er geloofwaardig over te kunnen spreken. Wanneer die verbinding ontbreekt, is het beter om jouw twijfel serieus te onderzoeken dan om enthousiasme na te spelen.

Kan inspirerend leiderschap samengaan met harde prestatie-eisen?

Ja. Inspiratie en resultaatgerichtheid sluiten elkaar niet uit. Een leider kan duidelijke doelen en hoge verwachtingen hebben en tegelijkertijd betekenis geven aan wat er bereikt moet worden. Het verschil zit erin of mensen alleen druk ervaren om een target te halen of ook begrijpen waarom het resultaat belangrijk is en welke bijdrage zij zelf leveren.

Hoe inspireer je een team dat cynisch is geworden?

Met nog meer enthousiasme kom je dan meestal niet ver. Cynisme heeft vaak een geschiedenis. Misschien zijn er eerder mooie woorden gebruikt zonder dat er iets veranderde of zijn beloftes niet nagekomen. Dan begint inspiratie niet met een groot verhaal, maar met geloofwaardigheid herstellen. Eerst doen wat je zegt en zichtbaar maken dat verandering werkelijk mogelijk is.

Kan een organisatie te afhankelijk worden van één inspirerende leider?

Ja. Wanneer alle energie, richting en bezieling voortdurend uit één persoon moeten komen, ontstaat kwetsbaarheid. Vertrekt die leider, dan kan de beweging snel wegvallen. Sterk inspirerend leiderschap helpt mensen daarom om niet alleen de inspiratie van de leider te volgen, maar ook eigen verantwoordelijkheid, ideeën en inspiratiebronnen te ontwikkelen.

Welke rol spelen verhalen bij inspirerend leiderschap?

Verhalen kunnen abstracte doelen betekenis geven. Een percentage, missie of strategisch plan is soms moeilijk te voelen, terwijl een concreet verhaal zichtbaar maakt wat het werk voor klanten, medewerkers of de samenleving betekent. Het verhaal moet dan wel echt zijn. Een gelikt managementverhaal dat vooral is bedacht om mensen mee te krijgen, wordt snel doorzien en heeft eerder het tegenovergestelde effect.