home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / charismatisch

Charismatisch: ben jij dat?

Charismatisch noem ik een talent, eigenschap of kernkwaliteit. Het woord komt uit het Grieks, heb ik me laten vertellen, en het heeft iets met genadegave te maken. Voor mij past charisma daarom ook bij spirit, bezieling en wat van binnenuit komt. Je kunt iemand leren beter te spreken, zich krachtiger te presenteren of duidelijker te communiceren. Maar daarmee is die persoon nog niet charismatisch. Charisma zit voor mij veel dieper. Het heeft te maken met wie je bent, wat je uitstraalt en of wat je vertelt werkelijk doorleefd is.

Wat voelen mensen wanneer iemand charisma heeft?

Dat vind ik interessanter dan de vraag welke kunstjes een charismatisch persoon beheerst. Je merkt namelijk iets. Er is aantrekkingskracht, levendigheid, warmte of overtuiging. Iemand kan je meenemen in een verhaal omdat je voelt dat hij er zelf in gelooft. Er zit als het ware vuur achter de woorden. De persoon vertelt niet alleen iets, hij staat ervoor.

Daarmee bedoel ik niet dat iedereen een charismatisch persoon automatisch aardig vindt. Dat hoeft helemaal niet. Aantrekkingskracht is ook niet hetzelfde als populair zijn. Voor mij heeft charisma vooral te maken met de manier waarop binnenkant en buitenkant bij elkaar komen. Wat iemand zegt, hoe iemand erbij staat en wat iemand uitstraalt vormen een geheel. Je voelt: dit komt ergens vandaan.

Je bent charismatisch: of je bent het niet!

Charismatisch ben je wel of niet. Je bent niet een beetje charismatisch, net zomin als je een beetje zwanger kunt zijn. Je bent zwanger of je bent het niet. Je bent authentiek of je bent het niet.

Ik las in een nieuwsbrief van een opleidingsinstituut dat je charismatisch kunt worden en dat je, hoewel het een natuurlijke gave is, charisma zou kunnen leren door bij hen een communicatietraining te volgen. Ik merk dat we daarover van mening verschillen. Wat mij betreft is er dan een vorm van zelfoverschatting aanwezig. Je krijgt geen talenknobbel op school. Je wordt wel taalvaardiger op school en wanneer je een talenknobbel hebt, gaat dat een stuk gemakkelijker. Je wordt niet muzikaal op het conservatorium, maar je muzikaliteit wordt er wel ontwikkeld wanneer je muzikaal bent.

Je wordt dus ook niet charismatisch door bij ons een communicatietraining te volgen. Dat vind ik lariekoek eerste klas.

Waarom trekt charisma aan zonder te duwen?

Een van de kenmerken die ik hiervoor noemde vind ik belangrijk: iemand die charismatisch is dwingt niet, maar nodigt uit. Dat is iets anders dan mensen overreden. Je hoeft iemand niet in een hoek te drukken, verbaal te overrompelen of met allerlei technieken zover te krijgen dat hij jou volgt. Bij charisma ontstaat de beweging bij de ander veel natuurlijker.

Misschien zit dat juist in het feit dat een charismatisch persoon zelf ergens door geraakt is. Wanneer jij alleen maar probeert mij enthousiast te maken, merk ik dat vaak snel genoeg. Maar wanneer jij zelf enthousiast bent, wanneer jouw ogen beginnen te glimmen en ik voel dat je werkelijk staat voor wat je vertelt, kan dat aanstekelijk werken. Je maakt iemand ergens warm voor omdat je zelf warm bent. Daar zit een wezenlijk verschil tussen uitnodigen en manipuleren.

De zwarte zijde

Vaak worden figuren als Hitler genoemd als schaduwzijde van een charismatische persoonlijkheid. Ook daarin denk ik wat anders. Ik vind Hitler geen charismatisch persoon. Het kenmerk van een charisma is immers dat het een genadegave is. Nou, dan is enige bescheidenheid wel op zijn plaats. Genade is immers iets krijgen waar je geen recht op hebt. Ik heb niet de indruk dat Hitler daar zo van vervuld was. Hitler noem ik een volksmenner, een demagoog, een manipulator. Weliswaar onderlegd met grote retorische vaardigheden.

Charismatisch word je niet op school

Mijn conclusie: je wordt niet charismatisch op school. Ook niet op een training of cursus. Je bent charismatisch of je bent het niet. Je kunt het zeker ontwikkelen, maar het heeft als zodanig niets met vaardigheden of kennis te maken. Charismatisch ben je. Het zit in je ZIJNS-factoren.

• Je kunt alleen maar inspireren als je geïnspireerd bent.
• Je kunt alleen maar bezielend overkomen als je bezield bent.
• Je kunt alleen maar uitnodigend zijn als je wat te bieden hebt.
• Je kunt mensen alleen ergens warm voor maken als je zelf warm bent.

Voor mij zit daar de kern. Techniek kan helpen om iets wat er al is beter naar buiten te brengen. Techniek kan niet maken dat er vanbinnen ineens iets ontstaat wat er niet is.

Het moet wel doorleefd zijn

Omdat het woord charismatisch uit de kerk komt, gebruik ik ook een kerkelijke term. Ik ben van huis uit opgevoed in deze dingen en ben er zeer bekend mee. Wat vaak gezegd werd is: 'het moet wel doorleefd zijn'. Daarmee bedoelde men: 'het geloof moet niet een uit het hoofd geleerd lesje zijn'. En daar is wat mij betreft de kern mee benoemd van wat charismatisch is. Je praat niet alleen over iets. Het verhaal is onderdeel van jezelf geworden.

Iemand die charismatisch is:

• Heeft doorleefd wat hij vertelt en zegt: hij/zij praat niet uit een boekje of vertelt een theorie.
• Heeft een oprecht en echt verhaal en dat lukt alleen als het hart erin klopt.
• Heeft het niet nodig om in een betoog allerlei sneren naar links en rechts uit te delen maar vertelt een eigen verhaal.
• Heeft een eigen verhaal: de eigenheid van het verhaal is zo verweven met de persoon dat dit ook overgedragen wordt naar buiten.

Daarom ligt er ook een sterke verbinding met authenticiteit. Wanneer je iets vertelt wat niet werkelijk van jou is, wordt het al snel een kunstje. Je kunt de juiste woorden gebruiken, de juiste gebaren maken en keurig geleerd hebben wanneer je een stilte moet laten vallen. Maar als het hart er niet in klopt, voelt de ander dat vaak feilloos aan.

Welbespraakt: is dat een voorwaarde?

Er zijn honderd vragen die allemaal ongeveer hetzelfde antwoord krijgen, zoals:

• Moet je welbespraakt zijn als je charismatisch bent.
• Wanneer je introvert bent dan kun je toch niet charismatisch zijn.
• Charismatische mensen zijn toch per definitie vlotte sprekers.

Mijn antwoord is: het zit niet in het aantal woorden en ook niet in het aantal vlotte woorden. Het zit niet in een vlotte babbel. Het zit in een oprecht, welgemeend en doorleefd verhaal dat van binnenuit komt. Een introvert persoon kan dus net zo goed charisma hebben. Misschien spreekt hij minder, maar wanneer hij spreekt kan het juist veel impact hebben.

Geen technieken!

Je wordt dus geen charismatisch spreker op een training. Maar wanneer je charismatisch bent, kun je jouw vaardigheden wel verder ontwikkelen. Je kunt beter leren presenteren, duidelijker leren formuleren of leren hoe je jouw verhaal sterker overbrengt. Ik maak altijd verschil tussen willen, kunnen en zijn. Wat kun je, wie ben je en wat wil je? Natuurlijk hangen die drie met elkaar samen. Maar bij charisma gaat het in eerste instantie om ZIJN, dus om wie je bent.

Daarom is het gevaarlijk om charisma terug te brengen tot een verzameling communicatietechnieken. Technieken kunnen jouw boodschap ondersteunen. Ze kunnen je helpen om minder afgeleid te worden door zenuwen, om helderder te spreken of om beter contact te maken met een groep. Maar techniek is niet de bron van charisma.

Kan charisma groeien zonder dat je het kunt aanleren?

Ja, dat onderscheid vind ik belangrijk. Dat iets niet aangeleerd kan worden, betekent niet dat het zich niet kan ontwikkelen. Een muzikaal mens kan zijn muzikaliteit ontwikkelen. Iemand met gevoel voor taal kan zijn taalvaardigheid ontwikkelen. Op dezelfde manier kan iemand die van nature charisma heeft leren om daar vrijer en bewuster gebruik van te maken.

Misschien hield je jezelf jarenlang klein. Misschien vond je het lastig om zichtbaar te zijn of heb je geleerd om jouw enthousiasme in te houden. Dan kan ontwikkeling ervoor zorgen dat wat er vanbinnen al aanwezig is meer ruimte krijgt. Je hoeft dan geen charisma te maken. Je haalt eerder iets weg wat het charisma bedekte.

Daar raakt charisma aan bezieling. Wanneer je werkelijk ergens door bewogen wordt, kan dat naar buiten komen in jouw stem, houding, enthousiasme en aanwezigheid. Niet omdat je hebt geleerd hoe je bezield moet kijken, maar omdat er werkelijk iets leeft.

Waarom zou je charismatisch willen zijn?

Ik heb deze vraag vaker gesteld. Het antwoord luidt dan bijvoorbeeld: ik wil krachtig overkomen, ik wil inspirerend leren presenteren of ik wil op een natuurlijke wijze aantrekkelijk overkomen. Daar kun je zeker iets aan ontwikkelen. Maar dan is het goed om eerst vast te stellen waar jouw werkelijke ontwikkelvraag zit. Wil je beter leren presenteren? Wil je meer zelfvertrouwen? Wil je mensen beter meenemen in jouw verhaal? Of wil je werkelijk charismatisch worden?

Dat laatste kun je wat mij betreft niet bestellen. Maar je kunt wel leren om kwaliteiten die al bij jou horen vrijer in te zetten. Wie van nature anderen weet te raken, mee te nemen of ergens warm voor te maken, kan bijvoorbeeld zijn inspirerende kwaliteit verder ontwikkelen zonder er een toneelstuk van te maken.

Veelgestelde vragen over charisma

Charisma wordt gemakkelijk verward met extraversie, welbespraaktheid of aangeleerde presentatievaardigheden. De volgende vragen helpen om dat onderscheid scherper te maken.

Kun je charismatisch zijn wanneer je introvert bent?

Ja. Charisma heeft voor mij niet te maken met hoeveel je praat of hoeveel ruimte je inneemt. Een introvert persoon kan juist veel uitstraling hebben door rust, overtuiging, aanwezigheid en een doorleefd verhaal.

Is charisma hetzelfde als aantrekkingskracht?

Aantrekkingskracht is een onderdeel van charisma, maar charisma is voor mij breder. Het gaat ook over authenticiteit, bezieling, aanwezigheid en het vermogen om anderen op een natuurlijke manier te raken of mee te nemen.

Is iemand met goede presentatievaardigheden automatisch charismatisch?

Nee. Goede presentatievaardigheden kun je leren. Je kunt leren spreken, structureren, contact maken met een publiek en jouw boodschap helder formuleren. Dat maakt je nog niet automatisch charismatisch. Techniek kan ondersteunen wat er al aanwezig is.

Kan charisma verdwijnen?

Iemand kan zijn natuurlijke uitstraling wel sterk onderdrukken. Wanneer je jezelf voortdurend inhoudt, onzeker bent of alleen nog probeert te voldoen aan verwachtingen van anderen, kan minder zichtbaar worden wat er van nature in jou zit. Ontwikkeling kan dan helpen om daar opnieuw ruimte voor te maken.

Is charisma hetzelfde als manipulatie?

Nee. Voor mij ligt daar juist een belangrijk onderscheid. Manipulatie probeert de ander bewust te sturen of naar een gewenste uitkomst te bewegen. Charisma nodigt uit. De ander blijft vrij om wel of niet mee te gaan.